{"id":2107,"date":"2022-11-06T09:49:00","date_gmt":"2022-11-06T09:49:00","guid":{"rendered":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/?p=2107"},"modified":"2022-11-15T18:26:59","modified_gmt":"2022-11-15T18:26:59","slug":"wspomnienia-margaret-steel-hunter","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wspomnienia-margaret-steel-hunter\/","title":{"rendered":"Margaret Steel Hunter"},"content":{"rendered":"\n

<\/p>\n\n\n\n

W 1988 roku zosta\u0142am zaproszona do wzi\u0119cia udzia\u0142u w zorganizowanej przez Solidarno\u015b\u0107 wystawie, kt\u00f3ra mia\u0142a si\u0119 odby\u0107 pod \u0142ukami podziemnych komnat imponuj\u0105cego ko\u015bcio\u0142a oo. Franciszkan\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

 By\u0142 to jeszcze czas zimnej wojny, a Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i zwi\u0105zki zawodowe w Polsce po\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 w pokojowej opozycji przeciwko rz\u0105dowi i w\u0142adzy. Wydawa\u0142o si\u0119, \u017ce wydarzenia artystyczne by\u0142y dla nich rodzajem wehiku\u0142u umo\u017cliwiaj\u0105cego spotkania.<\/p>\n\n\n\n

 Pocz\u0105tkowo by\u0142y to frustruj\u0105ce starania o wiz\u0119, a\u017c skontaktowa\u0142am si\u0119 z British Council z pro\u015bb\u0105 o pomoc, w rezultacie czego zosta\u0142a mi ona przyznana. M\u00f3j niemiecki partner Joachim i ja wyruszyli\u015bmy z Berlina samochodem kombi, ob\u0142adowanym baga\u017cami i obrazami. Dotarli\u015bmy a\u017c do granicy polsko-niemieckiej, gdzie napotkali\u015bmy nast\u0119pn\u0105 przeszkod\u0119 w postaci m\u0142odego, wzburzonego stra\u017cnika. Celowa\u0142 z pistoletu w obrazy z ty\u0142u samochodu, wyra\u017anie domagaj\u0105c si\u0119 odpowiedzi na pytanie, o co tu chodzi. Pr\u00f3bowa\u0142am t\u0142umaczy\u0107 po angielsku, a potem po niemiecku, ale otrzyma\u0142am tylko gniewne \u201eNie!\u201d Joachim po\u015bpiesznie poradzi\u0142 mi, abym pokaza\u0142a moje oficjalne zaproszenie. Zaskoczony m\u0142ody stra\u017cnik wygl\u0105da\u0142 powa\u017cnie, powoli skin\u0105\u0142 g\u0142ow\u0105 i poda\u0142 mi kartk\u0119: \u201eAutograf!\u201d \u2013 za\u017c\u0105da\u0142.<\/p>\n\n\n\n

Podr\u00f3\u017cowali\u015bmy przez pi\u0119kn\u0105 polsk\u0105 wie\u015b sprzed Unii Europejskiej, z niezapomnianym widokiem ma\u0142ych malowniczych gospodarstw, ale nier\u00f3wnymi drogami. Na pewnym etapie, wzd\u0142u\u017c dwupasmowej drogi, oddzielonej pasem trawy, natkn\u0119li\u015bmy si\u0119 na starsz\u0105 kobiet\u0119 prowadz\u0105c\u0105 wzd\u0142u\u017c trawy na grubym sznurze krow\u0119. To wygl\u0105da\u0142o jak scena z innego wieku. W mroku wieczoru za rogiem m\u00f3g\u0142 nas zaskoczy\u0107 p\u0119dz\u0105cy ko\u0144 i w\u00f3z bez \u015bwiate\u0142.<\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu dotarli\u015bmy do Przemy\u015bla. Musieli\u015bmy skorzysta\u0107 z pomocy taks\u00f3wkarza, kt\u00f3ry zaprowadzi\u0142 nas pod adres, gdzie mieli\u015bmy si\u0119 zatrzyma\u0107. By\u0142a to du\u017ca, stara willa pogr\u0105\u017cona w ca\u0142kowitych ciemno\u015bciach. Nie by\u0142o tam nikogo, wi\u0119c poprosili\u015bmy taks\u00f3wkarza, aby zaprowadzi\u0142 nas do hotelu. By\u0142o tam ciemno, ponuro i \u017cadnych oznak \u017cycia a\u017c do momentu, gdy w bramie pojawi\u0142a si\u0119 kobieta, kt\u00f3ra nie[1]\u015bmia\u0142o poinformowa\u0142a nas, \u017ce nie ma miejsc. Po d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy byli\u015bmy zm\u0119czeni i sfrustrowani.<\/p>\n\n\n\n

Wr\u00f3cili\u015bmy na podjazd starej willi i zasn\u0119li\u015bmy w samochodzie. Obudzi\u0142a nas ha\u0142a\u015bliwa grupa m\u0119\u017cczyzn wyskakuj\u0105cych z furgonetki. Wprowadzili nas do du\u017cej kuch[1]ni, gdzie jeden z nich wali\u0142 pistoletem w st\u00f3\u0142, zauwa\u017caj\u0105c, \u017ce \u201eto b\u0119dzie musia\u0142o by\u0107 rozwi\u0105zanie\u201d. W tym momencie chcia\u0142am wsi\u0105\u015b\u0107 do samochodu i wr\u00f3ci\u0107 prosto do Berlina. Poniewa\u017c pistolet okaza\u0142 si\u0119 tylko przekonuj\u0105co wygl\u0105daj\u0105c\u0105 zabawk\u0105, zostali\u015bmy.<\/p>\n\n\n\n

Willa nale\u017ca\u0142a do g\u0142\u00f3wnego organizatora imprezy \u2013 Marka Kuchci\u0144skiego. Nast\u0119pnego dnia mogli\u015bmy zobaczy\u0107 du\u017cy, zaro\u015bni\u0119ty ogr\u00f3d ze starymi kamiennymi rze\u017abami prze\u015bwituj\u0105cymi ponad d\u0142ug\u0105 traw\u0105. Byli\u015bmy cz\u0119\u015bci\u0105 grupy pochodz\u0105cej z r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk, ale wszyscy w jaki\u015b spos\u00f3b zwi\u0105zani z ruchem opozycyjnym. Spali\u015bmy na matach na pod\u0142odze, na strychu. By\u0142am tam chyba jedyn\u0105 artystk\u0105. Miasto Przemy\u015bl w socjalistycznej Polsce le\u017ca\u0142o kilka kilometr\u00f3w od granicy z Ukrain\u0105. Mia\u0142o d\u0142ug\u0105 i bogat\u0105 histori\u0119, ale kiedy przyjecha\u0142am tam w 1988 roku, du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 miasta by\u0142a ju\u017c rozpadaj\u0105ca si\u0119 i szara, z niewielk\u0105 ilo\u015bci\u0105 \u017cycia na \u015bwie\u017cym powietrzu.<\/p>\n\n\n\n

By\u0142am pod wra\u017ceniem aran\u017cacji dzie\u0142 sztuki w podziemiach ko\u015bcio\u0142a, chocia\u017c pocz\u0105tkowo zaskoczy\u0142 mnie brak materia\u0142\u00f3w do wieszania. Jednak miedziany drut zosta\u0142 ostro\u017cnie usuni\u0119ty z plastikowego kabla, a nieliczne narz\u0119dzia by\u0142y przekazywane z r\u0105k do r\u0105k.<\/p>\n\n\n\n

W grupie na poddaszu panowa\u0142a kole\u017ce\u0144sko\u015b\u0107, jednak Joachim, m\u00f3j partner, by\u0142 rozczarowany, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o napi\u0107 si\u0119 piwa, poniewa\u017c w tym kraju produkowano rzeczywi\u015bcie dobre piwo. Jeden z cz\u0142onk\u00f3w grupy pracowa\u0142 na Uniwersytecie Warszawskim, dr Ryszard \u017b\u00f3\u0142taniecki. Pewnego wieczoru zaproponowa\u0142, \u017ceby\u015bmy poszli z nim do restauracji, gdzie, jak s\u0105dzi\u0142, mo\u017ce by\u0107 piwo. \u015awietny pomys\u0142, wi\u0119c wysadzili\u015bmy go na rynku i czekali\u015bmy chwil\u0119 w samochodzie. Czekali\u015bmy, a on nie wraca\u0142! W ko\u0144cu zapytali\u015bmy o niego w restauracji, gdzie powiedzieli, \u017ce nigdy go tam nie by\u0142o! Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce zosta\u0142 zgarni\u0119ty przez milicj\u0119 i zatrzymany na przes\u0142uchania w sprawie grupy. Wr\u00f3ci\u0142 do\u015b\u0107 roztrz\u0119siony. Wstrz\u0105\u015bni\u0119ta do\u015bwiadczeniem Ryszarda, po raz pierwszy w \u017cyciu zda\u0142am sobie spraw\u0119, jak bardzo bezbronnym i bezradnym mo\u017cna by\u0107 w kraju bloku wschodniego; brytyjski paszport nie dawa\u0142 \u017cadnej ochrony, je\u015bli by\u0142o si\u0119 w r\u0119kach polskiej bezpieki.<\/p>\n\n\n\n

Pewnego dnia zosta\u0142am zaproszona do odwiedzenia miejsca, gdzie drukowano podziemn\u0105 gazet\u0119 Solidarno\u015bci. Kiedy jednak zauwa\u017cono jad\u0105cy za nami samoch\u00f3d z kilkoma du\u017cymi m\u0119\u017cczyznami, zrezygnowa\u0142am z wycieczki.<\/p>\n\n\n\n

Po Przemy\u015blu oprowadzi\u0142 nas angielski lektor, kt\u00f3ry wyja\u015bni\u0142 nam bogat\u0105 i zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 histori\u0119 miasta. By\u0142o to szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce dla mnie jako Szkotki, poniewa\u017c wielu Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy przyjechali do Szkocji walczy\u0107 podczas II wojny \u015bwiatowej, ju\u017c tam zosta\u0142o. Nadal jest tam spora polska spo\u0142eczno\u015b\u0107. Poniewa\u017c by\u0142a to du\u017ca wystawa zbiorowa, nie przywi\u0105zywa\u0142am tak du\u017cej wagi do wczesnego przybycia na wernisa\u017c, ale dotar\u0142am do ko\u015bcio\u0142a na czas. T\u0142umacz czeka\u0142 przy drzwiach, wzburzony. Archiprezbiter czeka \u2013 powiedzia\u0142, ci\u0105gn\u0105c mnie w d\u00f3\u0142 d\u0142ug\u0105 naw\u0105 do samego frontu ko\u015bcio\u0142a. Budynek w \u015brodku by\u0142 przyt\u0142aczaj\u0105co ozdobny, pi\u0119knie pokryty misternymi freskami, z\u0142otymi li\u015b\u0107mi, osza\u0142amiaj\u0105ca wspania\u0142o\u015b\u0107 w por\u00f3wnaniu z rozpadaj\u0105cymi si\u0119 szarymi budynkami i ulicami otaczaj\u0105cymi ko\u015bci\u00f3\u0142. By\u0142am zdumiona, gdy zobaczy\u0142am, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 pe\u0142ny, ka\u017cda \u0142awka i ka\u017cde miejsce by\u0142o zaj\u0119te. By\u0142o to oczywi\u015bcie bardzo wa\u017cne wydarzenie dla mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Kap\u0142an sta\u0142 z przodu z mikrofonem, a obok niego ludzie z kamerami, gotowi do nagrywania. Wr\u0119czono mi nagrod\u0119, a potem z Joachimem zostali\u015bmy zaproszeni do opactwa na obrze\u017cach miasta na pyszny polski obiad serwowany przez zakonnice, kt\u00f3re przygotowywa\u0142y posi\u0142ki g\u0142\u00f3wnie z uprawianych przez siebie produkt\u00f3w. W tamtych czasach w sklepach by\u0142y ci\u0105g\u0142e braki \u017cywno\u015bci, ma\u0142y wyb\u00f3r i d\u0142ugie kolejki. \u017bycie by\u0142o bardzo ci\u0119\u017ckie.<\/p>\n\n\n\n

Czu\u0142am si\u0119 zaszczycona, \u017ce mog\u0142am wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w wystawie w Przemy\u015blu, pozna\u0107 ludzi zaanga\u017cowanych i ich do\u015bwiadczenia z pierwszej r\u0119ki. To by\u0142o jedno z najwa\u017cniejszych wydarze\u0144 artystycznych w moim \u017cyciu. Po namy\u015ble wydaje mi si\u0119, \u017ce wystawa w ko\u015bciele franciszkan\u00f3w by\u0142a elementem pokojowego sprzeciwu, zorganizowanego przez ruch spo\u0142eczno-polityczny, kt\u00f3ry d\u0105\u017cy\u0142 do szeroko zakrojonych reform gospodarczych i demokratycznych. Cz\u0119\u015bciowo dzi\u0119ki tej solidarno\u015bci upad\u0142 Zwi\u0105zek Radziecki, a efekt domina, kt\u00f3ry nast\u0105pi\u0142, ostatecznie zmieni\u0142 \u015bwiatow\u0105 polityk\u0119.<\/p>\n\n\n\n

POSTSCRIPTUM Dwa lata p\u00f3\u017aniej wr\u00f3cili\u015bmy z Joachimem do Przemy\u015bla, aby odebra\u0107 moje obrazy. By\u0142o lato i postkomunizm, Przemy\u015bl by\u0142 zupe\u0142nie innym miejscem. By\u0142o \u017cycie na ulicach, ruchliwe kawiarnie, jakby w mie\u015bcie zapali\u0142y si\u0119 \u015bwiat\u0142a. Dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce grupa, kt\u00f3ra zorganizowa\u0142a wystaw\u0119, rozpad\u0142a si\u0119, by realizowa\u0107 w\u0142asne polityczne interesy. Kiedy tam byli\u015bmy, znowu si\u0119 zesz\u0142a i obejrzeli\u015bmy w ko\u015bciele film nakr\u0119cony pod[1]czas wystawy. Czuli\u015bmy wielkie podniecenie, gdy jeden z cz\u0142onk\u00f3w grupy, pokazany na filmie, zosta\u0142 zdemaskowany jako szpieg! Spotkanie to zbli\u017cy\u0142o wszystkich do siebie; by\u0142 to niezapomniany wiecz\u00f3r. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej, w styczniu 1998 roku niespodziewanie spotkali\u015bmy Ryszarda. By\u0142o to na otwarciu wystawy w Mi\u0119dzynarodowym Centrum Kultury w Krakowie, gdzie mia\u0142am mie\u0107 indywidualn\u0105 wystaw\u0119 moich obraz\u00f3w i rze\u017ab. Wygl\u0105da\u0142 inaczej, imponuj\u0105co, w eleganckim garniturze. Powiedzia\u0142 nam, \u017ce kiedy Polska sta\u0142a si\u0119 demokratyczna w 1989 roku, pe\u0142ni\u0142 funkcj\u0119 p.o. ministra spraw zagranicznych. Potem zosta\u0142 ambasadorem Polski w Grecji i na Cyprze. To by\u0142o ciekawe spotka\u0107 si\u0119 z nim ponownie, powspomina\u0107 i porozmawia\u0107 o zmianach, jakie zasz\u0142y w kraju. Jest to czysto osobista relacja dotycz\u0105ca konkretnego wydarzenia z 1988 roku w \u00f3w[1]czesnym socjalistycznym pa\u0144stwie polskim. Moje obserwacje zosta\u0142y ukszta\u0142towane przez moje pochodzenie jako artystki z cichego zachodniego wybrze\u017ca Szkocji, mieszkaj\u0105cej w zachodniej cz\u0119\u015bci podzielonego w\u00f3wczas Berlina.<\/p>\n\n\n\n

Wys\u0142ucha\u0142a Marta Olejnik<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/figure>\n\n\n\n

Margaret<\/strong> Steele Hunter<\/strong>, malarka, rze\u017abiarka, ilustrator, studiowa\u0142a w Glasgow
School of Art (1981-85) oraz w Hochschule der Kunste w Berlinie Zachodnim
u George\u2019a Baselitza (1985-86), mieszka w Berlinie<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

V roku 1988 som bol pozvan\u00fd, aby som sa z\u00fa\u010dastnil na Solidarite organizovanej <\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":3336,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[32,11],"tags":[],"class_list":["post-2107","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-pisane","category-wspomnienia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2107","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2107"}],"version-history":[{"count":18,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2107\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":5750,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2107\/revisions\/5750"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3336"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2107"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2107"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/sk\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2107"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}