{"id":8844,"date":"2025-12-14T23:08:00","date_gmt":"2025-12-14T23:08:00","guid":{"rendered":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/?p=8844"},"modified":"2026-01-14T23:12:25","modified_gmt":"2026-01-14T23:12:25","slug":"emanuelis-zingeris","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/emanuelis-zingeris\/","title":{"rendered":"\u00a0Emanuelis\u00a0Zingeris"},"content":{"rendered":"

Wywiad z\u00a0Emanuelisem\u00a0Zingerisem, litewskim pos\u0142em do Seimasu<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jacek Borz\u0119cki \u2013 Na pocz\u0105tek\u00a0prosi\u0142bym Pana o\u00a0par\u0119 wspomnie\u0144 z m\u0142odo\u015bci?<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Emanuelis Zingeris \u2013 Urodzi\u0142em si\u0119 16 lipca 1957 roku w Kownie, w rodzinie litewskich \u017byd\u00f3w. Mama by\u0142a akuszerk\u0105, a tato nauczycielem. W latach wojny Niemcy i kolaboranci litewscy zamordowali wielu naszych krewnych. Mama zosta\u0142a aresztowana przez Gestapo i zamkni\u0119ta w Getcie kowie\u0144skim, a potem w obozie koncentracyjnym w Sztutowie. W szkole \u015bredniej w Kownie uzyska\u0142em matur\u0119, a na Uniwersytecie Wile\u0144skim magisterium z j\u0119zyka litewskiego. W domu rodzinnym u\u017cywali\u015bmy wy\u0142\u0105cznie j\u0119zyka jidysz. I mam bardzo nostalgiczne uczucie do tej wielkiej kultury jidysz, kt\u00f3ra kwit\u0142a na tym wielkim obszarze od Warszawy, \u0141odzi, Budapesztu i Bukaresztu, a\u017c po Lw\u00f3w, Wilno i Kowno. <\/p>\n\n\n\n

– Jak liczna by\u0142a spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska w przedwojennym Kownie i Wilnie?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– W Kownie spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska stanowi\u0142a 33 procent mieszka\u0144c\u00f3w, a w Wilnie oko\u0142o 30 procent. Jednak podczas gdy \u017bydzi np. we Francji u\u017cywali j\u0119zyka francuskiego, a w Niemczech niemieckiego, to na Litwie nie by\u0142o asymilacji \u017byd\u00f3w. J\u0119zyki jidysz konkurowa\u0142 tu z j\u0119zykiem litewskim czy polskim. Wiele dzie\u0142 literackich kultury zachodniej, np. utwory Szekspira, Franza Kafki, czy Tomasza Manna, by\u0142y t\u0142umaczone na j\u0119zyk jidysz szybciej, ani\u017celi na te konkurencyjne. By\u0142 to wi\u0119c j\u0119zyk literacki. I podczas gdy w Polsce wielu wybitnych literat\u00f3w pochodzenia \u017cydowskiego tworzy\u0142o w j\u0119zyku polskim, to w mi\u0119dzywojennym pa\u0144stwie litewskim tylko dwaj poeci \u017cydowscy pisali po litewsku, a setki innych w j\u0119zyku jidysz. Tak wi\u0119c kultura \u017cydowska jidysz bujnie rozwija\u0142a si\u0119, ale niestety Niemcy zniszczyli j\u0105 fizycznie przez wymordowanie setek tysi\u0119cy \u017byd\u00f3w na terenach okupowanych przez nich kraj\u00f3w. W okresie 1941-44 wielotysi\u0119czna spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska na Litwie przesta\u0142a istnie\u0107, rozstrzelana w Ponarach przez hitlerowc\u00f3w i ich litewskich kolaborant\u00f3w.  <\/p>\n\n\n\n

– J\u0119zyk wyniesiony z domu rodzinnego pozwoli\u0142 Panu na badanie spu\u015bcizny kultury jidysz.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Tak, w swoim raporcie dla Rady Europy pisa\u0142em o sytuacji kultury \u017cydowskiej jidysz w krajach Europy \u015arodkowej w roku 1936. W\u00f3wczas na tym obszarze spo\u015br\u00f3d oko\u0142o 10 milion\u00f3w \u017byd\u00f3w, a\u017c 6 milin\u00f3w u\u017cywa\u0142o literackiego j\u0119zyka jidysz, a nie lokalnych j\u0119zyk\u00f3w i dialekt\u00f3w. Szko\u0142y \u017cydowskie uczy\u0142y dzieci w j\u0119zyku jidysz, a w teatrach \u017cydowskich wystawiano spektakle w tym j\u0119zyku. Mimo braku pa\u0144stwa \u017cydowskiego, funkcjonowa\u0142a na terenie Europy \u015arodkowej – od Rumunii, W\u0119gier i S\u0142owacji, po Ukrain\u0119, Polsk\u0119, Litw\u0119 i \u0141otw\u0119- nie tylko autonomia, ale wr\u0119cz swoista, kulturowa pa\u0144stwowo\u015b\u0107 \u017cydowska. Dominowa\u0142 w niej j\u0119zyk jidysz, a tylko niewielka, bo 10-procentowa mniejszo\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w pr\u00f3bowa\u0142a wprowadza\u0107 j\u0119zyk hebrajski. Na przyk\u0142ad w Wilnie funkcjonowa\u0142o 12 szk\u00f3\u0142 \u017cydowskich w tym 10 w j\u0119zyku jidysz, a tylko dwie w j\u0119zyku hebrajskim. Pr\u00f3ba wprowadzania j\u0119zyka hebrajskiego zwi\u0105zana by\u0142a z perspektyw\u0105 utworzenia pa\u0144stwa \u017cydowskiego w Palestynie, ale ta idea nie znajdowa\u0142a znacz\u0105cego poparcia w spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. I gdy w 1938 roku \u017baboty\u0144ski, przyw\u00f3dca nacjonalist\u00f3w \u017cydowskich, przyby\u0142 do Kowna w mundurze \u017cydowskiej armii agituj\u0105c do wsparcia ruchu syjonistycznego, to m\u00f3j ojciec, jak to wspomina\u0142, protestowa\u0142 razem z innymi krzycz\u0105c: \u201eDla \u017cydowskich faszyst\u00f3w nie ma miejsca na Litwie!\u201d I to, jak si\u0119 p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, by\u0142o wielkim b\u0142\u0119dem. \u017baboty\u0144ski zreszt\u0105, w reakcji na brak spo\u0142ecznego wsparcia dla idei emigracji litewskich \u017byd\u00f3w do Palestyny, ostrzega\u0142 w\u00f3wczasprzed prawdopodobie\u0144stwem zag\u0142ady. Informowa\u0142 o antysemickich nastrojach i rosn\u0105cej anty\u017cydowskiej polityce w Niemczech. Jak m\u00f3wi\u0142: \u201eMusicie wszyscy uczy\u0107 si\u0119 j\u0119zyka hebrajskiego i wyje\u017cd\u017ca\u0107 do Palestyny, aby tam budowa\u0107 pa\u0144stwo \u017cydowskie, Je\u015bli tego nie zrobicie, to antysemicki nazizm niemiecki spowoduje, \u017ce w ci\u0105gu najbli\u017cszych kilku lat nie prze\u017cyjecie ani Wy, ani Wasza kultura jidysz.\u201d I tak si\u0119 sta\u0142o, niestety.  <\/p>\n\n\n\n

– A jaki by\u0142 los kultury jidysz w latach w\u0142adzy sowieckiej na Litwie?  <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Pami\u0119tam, \u017ce w latach 60-tych zachowa\u0142y si\u0119 ostatnie maszyny do pisania w jidysz. Pozosta\u0142o te\u017c w\u00f3wczas zaledwie dw\u00f3ch, czy trzech ostatnich poet\u00f3w tworz\u0105cych w tym j\u0119zyku. M\u00f3j brat Mark Zinger by\u0142 poet\u0105, ale pisa\u0142 ju\u017c w j\u0119zyku litewskim, podobnie zreszt\u0105 jak i Julian Tuwim w Polsce, kt\u00f3ry tworzy\u0142 w j\u0119zyku polskim. Okupacja niemiecka to by\u0142a katastrofa dla \u017byd\u00f3w. Przesta\u0142y istnie\u0107 pokolenia \u017cydowskich rodzin, krewnych, kt\u00f3rzy mogliby przekazywa\u0107 tym nielicznym uratowanym dzieciom, kim byli ich przodkowie. Okupacja sowiecka ju\u017c tylko dope\u0142ni\u0142a upadku i ko\u0144ca tych trzech wielkich dialekt\u00f3w – litewskiego, polskiego i ukrai\u0144skiego – kultury jidysz. Po wojnie komunistyczna w\u0142adza na Litwie cenzurowa\u0142a wszystko co by\u0142o zwi\u0105zane z kultur\u0105 \u017cydowsk\u0105 i pami\u0119ci\u0105 o tak dawniej liczebnej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej. Zabronione by\u0142o upami\u0119tnianie i obchodzenie rocznic niemieckiej zag\u0142ady \u017byd\u00f3w w Kownie i Wilnie, bo komuni\u015bci uznawali tylko \u015bwi\u0119to 9-go maja, czyli dzie\u0144 zwyci\u0119stwa nad hitlerowskimi Niemcami.  <\/p>\n\n\n\n

– Czy aktualnie prawa mniejszo\u015bci narodowych, w tym mniejszo\u015bci \u017cydowskiej, s\u0105 zagwarantowane przez litewskie w\u0142adze?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– W pa\u0144stwowych szko\u0142ach s\u0105 zaj\u0119cia fakultatywne w j\u0119zyku hebrajskim, tak\u017ce w j\u0119zykach ukrai\u0144skim i rosyjskim. Na Litwie nie ma du\u017co Rosjan, bo w latach 90-tych umo\u017cliwiono wszystkim mieszka\u0144com tego kraju otrzymanie obywatelstwa litewskiego. <\/p>\n\n\n\n

– Jak Pan zareagowa\u0142 na powstanie w Polsce niezale\u017cnego zwi\u0105zku zawodowego \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w 1980-tym roku? No i jak zareagowa\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwo Litwy? Czy wierzyli\u015bcie, \u017ce \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d ma szanse utrzymania si\u0119 w zale\u017cnym od Moskwy kraju komunistycznej dyktatury?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wierzyli\u015bmy, bo dociera\u0142a do nas polska TVP, co prawda tylko czarno-bia\u0142a, bo barwy kolorowe jako\u015b nie mog\u0142y przekroczy\u0107 granicy. Mogli\u015bmy te\u017c s\u0142ucha\u0107 pierwszego programu Polskiego Radia. Tak wi\u0119c ogl\u0105dali\u015bmy powstanie \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Gda\u0144sku. By\u0142o to dla nas du\u017cym prze\u017cyciem, co powodowa\u0142o w spo\u0142ecze\u0144stwie litewskim poczucie braterstwa z Polsk\u0105. Zreszt\u0105 Polska zawsze kojarzy\u0142a si\u0119 nam z powstaniami przeciwko rosyjskiemu imperium. Tadeusz Ko\u015bciuszko, Emilia Plater, czy Konstanty Kalinowski (przyw\u00f3dca Powstania Styczniowego na Litwie) – to by\u0142y dla nas wsp\u00f3lne heroiczne \u015bwi\u0119to\u015bci. I to wszystko mia\u0142o na nas du\u017cy wp\u0142yw, cho\u0107 z drugiej strony Litwini nie mogli wybaczy\u0107 dawnej Polsce, \u017ce elity litewskie zosta\u0142y spolonizowane. <\/p>\n\n\n\n

– A od kiedy to kibicowanie polskiej opozycji antykomunistycznej przerodzi\u0142o si\u0119 na Litwie w rozpocz\u0119cie opozycyjnej dzia\u0142alno\u015bci antykomunistycznej i antyrosyjskiej?<\/strong> <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Oddolne ruchy rewolucyjne na Litwie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 dopiero w latach 1987-88, gdy rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 \u201epierestrojka\u201d, kt\u00f3ra co prawda nie by\u0142a zwi\u0105zana akurat z Litw\u0105. Wszyscy Litwini mieli poczucie, \u017ce przedwojenna Litwa by\u0142a bardzo dobrym niekomunistycznym pa\u0144stwem, co umacnia\u0142o nasze prze\u015bwiadczenie, \u017ce jeste\u015bmy narodem odr\u0119bnym od tych czerwonych ruskich bolszewik\u00f3w. Wyrazem patriotyzmu by\u0142o np. czytanie litewskoj\u0119zycznych ksi\u0105\u017cek z przedwojennych bibliotek oraz publiczne u\u017cywanie j\u0119zyka litewskiego, a nie rosyjskiego. Dodatkowym atutem w poczuciu tej odr\u0119bno\u015bci by\u0142a popularna na Litwie religia katolicka oraz wyb\u00f3r Polaka, kardyna\u0142a Karola Wojty\u0142y na papie\u017ca. Jan Pawe\u0142 II by\u0142 dla Litwin\u00f3w niesamowitym autorytetem. Mieli\u015bmy wr\u0119cz poczucie, \u017ce to jest jakby nasz cz\u0142owiek w Watykanie. On niew\u0105tpliwie inspirowa\u0142 nas do bardziej zdecydowanego przeciwstawienia si\u0119 komunizmowi.<\/p>\n\n\n\n

– Pan nale\u017ca\u0142 do tego kr\u0119gu polityk\u00f3w, kt\u00f3rzy 35 lat temu pod przewodnictwem przewodnicz\u0105cego litewskiego parlamentu,<\/strong> <\/strong>WytautasaLandsbergisa, przywr\u00f3cili niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Litwie. Jak Pan wspomina ten czas?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Ja nale\u017ca\u0142em do powsta\u0142ego w 1988 roku patriotycznego ruchu \u201eSajudis\u201d, z kt\u00f3rego poparciem (jako cz\u0142onek Litewskiej Partii Socjaldemokratycznej) kandydowa\u0142em i zosta\u0142em w lutym\/marcu 1990 roku wybrany do Rady Najwy\u017cszej Litewskiej Socjalistycznej Republiki Radzieckiej. By\u0142em te\u017c w gronie sygnatariuszy Aktu Przywr\u00f3cenia Pa\u0144stwa Litewskiego z 11 marca 1990 roku, kiedy to ju\u017c formalnie powiedzieli\u015bmy \u201e\u017cegnaj komuno\u201d i przez kolejnych 16 miesi\u0119cy nie ulegli\u015bmy naciskom Moskwy na wycofanie tego aktu. W ramach litewskiego Sejmu sta\u0142em na czele Komisji Spraw Zagranicznych i w 1991 roku znalaz\u0142em si\u0119 w sk\u0142adzie delegacji ds. negocjacji z ZSRR. W tych negocjacjach podnosili\u015bmy argument, \u017ce niepodleg\u0142e pa\u0144stwo litewskie zosta\u0142o w czerwcu 1940 roku nielegalnie zaj\u0119te i okupowane przez wojska sowieckie. Mimo sprzeciwu sowieckiego MSZ wpisali\u015bmy ten argument do negocjowanej umowy o odbudowie relacji Rosji z niepodleg\u0142\u0105 Litw\u0105, podpisanej przez prezydenta Jelcyna 29 lipca 1991 roku. <\/p>\n\n\n\n

– Jednak wcze\u015bniej, w okresie tych 16 miesi\u0119cy, dosz\u0142o do dramatycznych wydarze\u0144 w Wilnie.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Tak, dobrze pami\u0119tam te setki tysi\u0119cy demonstrant\u00f3w z transparentami \u017c\u0105daj\u0105cymi wolno\u015bci dla pa\u0144stw ba\u0142tyckich, gdy na pocz\u0105tku stycznia 91-go roku sowiecki OMON zaatakowa\u0142 najpierw budynek parlamentu, a potem wie\u017c\u0119 telewizyjn\u0105 w Wilnie. Wcze\u015bniej, bo ju\u017c 13 kwietnia 1990 roku Gorbaczow za\u017c\u0105da\u0142 od litewskich w\u0142adz wycofania Aktu Przywr\u00f3cenia Pa\u0144stwa Litewskiego i dalszego obowi\u0105zywania konstytucji Zwi\u0105zku Sowieckiego na terytorium Litwy. Wobec braku odpowiedzi ze strony litewskiej Rady Najwy\u017cszej, Moskwa zastosowa\u0142a blokad\u0119 ekonomiczn\u0105 Litwy: wstrzymano dostawy ropy i gazu, a potem tak\u017ce innych surowc\u00f3w oraz artyku\u0142\u00f3w spo\u017cywczych. Wobec dalszego oporu w\u0142adz litewskich, w styczniu 1991 roku dosz\u0142o do zbrojnej interwencji wojsk sowieckich na Litwie. Przeciwko \u017co\u0142nierzom sowieckim szturmuj\u0105cym budynek parlamentu i wie\u017c\u0119 telewizyjn\u0105 w Wilnie stan\u0119\u0142y wielotysi\u0119czne t\u0142umy Litwin\u00f3w. W wyniku walk 16 os\u00f3b zosta\u0142o zabitych, a oko\u0142o 600 odnios\u0142o rany. Ostatecznie, po kl\u0119sce sierpniowego puczu Janajewa w Moskwie, w\u0142adze Zwi\u0105zku Sowieckiego 6-go wrze\u015bnia 1991 roku oficjalnie uzna\u0142y niepodleg\u0142o\u015b\u0107 pa\u0144stwa litewskiego. <\/p>\n\n\n\n

– A od kiedy rozpocz\u0105\u0142 Pan kontakty z dzia\u0142aczami polskiej \u201eSolidarno\u015bci\u201d?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– To zacz\u0119\u0142o si\u0119 jeszcze w 1988 roku, kiedy ta granica pomi\u0119dzy Litw\u0105 i Polsk\u0105 w Suwa\u0142kach nie by\u0142a ju\u017c taka \u201e\u017celazna\u201d. Jednym z moich zada\u0144 w ramach ruchu \u201eSajudis\u201d by\u0142o nawi\u0105zanie i utrzymywanie bliskich relacji z dzia\u0142aczami polskiej \u201eSolidarno\u015bci\u201d. A w og\u00f3le to musz\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce Wilno by\u0142o takim wa\u017cnym nie tylko dla Litwy o\u015brodkiem inicjuj\u0105cym demonta\u017c komuny w ramach sowieckiego pa\u0144stwa. Pomagali\u015bmy w tym naszym ukrai\u0144skim i bia\u0142oruskim przyjacio\u0142om i to pomimo tego, \u017ce mieli\u015bmy poczucie naszej od nich odr\u0119bno\u015bci. Narody ba\u0142tyckie, jako nies\u0142owia\u0144skie i raczej nordyckie, nie by\u0142y przecie\u017c tak mocno kulturowo zwi\u0105zane z Rosj\u0105 jak Ukrai\u0144cy czy Bia\u0142orusini. Niemniej jednak wa\u017cne by\u0142o dla nas wsp\u00f3\u0142dzia\u0142anie w celu przeciwstawienia si\u0119 Zwi\u0105zkowi Sowieckiemu i w og\u00f3le komunizmowi. Oczywi\u015bcie, polska \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d mia\u0142a wybitny wp\u0142yw na demonta\u017c komunizmu. <\/p>\n\n\n\n

– Jakie dzia\u0142ania podj\u0105\u0142 Pan po wyborze w 90-tym roku do parlamentu sowieckiej jeszcze Litwy i obj\u0119ciu stanowiska szefa parlamentarnej Komisji Spraw Zagranicznych?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Najpierw pojecha\u0142em do Niemiec aby namawia\u0107 tamtejsze w\u0142adze do odbudowy dwustronnych relacji z Litw\u0105. W\u00f3wczas jednak szef Komisji Spraw Zagranicznych w Bundestagu powiedzia\u0142 mi, \u017ce w kwestii litewskiego uniezale\u017cnienia si\u0119 od sowieckiej Rosji Litwini nie mog\u0105 by\u0107 pierwszymi, lecz raczej ostatnimi. A wi\u0119c warunkiem nawi\u0105zania takich relacji niemiecko-litewskich musia\u0142yby by\u0107 wcze\u015bniejsze uzgodnienia Niemiec z Rosj\u0105, a jednocze\u015bnie musia\u0142by si\u0119 dokona\u0107 demonta\u017c Paktu Warszawskiego. S\u0142owem, Niemcy nie zamierzali pom\u00f3c w naszym d\u0105\u017ceniu do przywr\u00f3cenia niepodleg\u0142o\u015bci Litwy. Oni chcieli by\u0107 lojalni wobec Gorbaczowa i Rosji. Pojecha\u0142em wi\u0119c do Islandii i to pa\u0144stwo jako pierwsze uzna\u0142o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Litwy, co oczywi\u015bcie mia\u0142o jedynie symboliczne znaczenie. Chcia\u0142em \u017ceby i Polska zrobi\u0142a to samo co Islandia. Dzia\u0142acze \u201eSolidarno\u015bci\u201d popierali tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, w tym m.in. Geremek, kt\u00f3ry zreszt\u0105 z w\u0142asnej kieszeni p\u0142aci\u0142 za moje podr\u00f3\u017cowanie z Warszawy do granicy polsko-litewskiej. Jednak prezydent Jaruzelski i premier Mazowiecki byli przeciwni oficjalnemu uznaniu niepodleg\u0142o\u015bci Litwy ju\u017c na tym wczesnym etapie. Pojecha\u0142em wi\u0119c do redakcji \u201eKultury\u201d w Pary\u017cu, do Giedrojcia, licz\u0105c na wywarcie przez niego wp\u0142ywu na rz\u0105d Mazowieckiego. Okaza\u0142o si\u0119 to bezskuteczne. My\u015bl\u0119, \u017ce Mazowiecki ba\u0142 si\u0119 reakcji Moskwy w postaci ewentualnego ataku wojsk sowieckich. Ostatecznie Polska uzna\u0142a niepodleg\u0142o\u015b\u0107 Litwy, jednak dopiero wtedy, gdy dosz\u0142o do likwidacji Zwi\u0105zku Sowieckiego przez Jelcyna. Tak wi\u0119c w istocie pom\u00f3g\u0142 nam jedynie prezydent Jelcyn z jego koncepcj\u0105 likwidacji komunistycznego Zwi\u0105zku Sowieckiego i przywr\u00f3cenia pa\u0144stwa rosyjskiego. Pami\u0119tam moj\u0105 rozmow\u0119 z Jelcynem, kt\u00f3ry powiedzia\u0142 mi, \u017ce partia komunistyczna b\u0119dzie zlikwidowana. Zapyta\u0142em go, czy r\u00f3wnie\u017c przestanie istnie\u0107 nomenklatura, KGB i ca\u0142y aparat represyjny, na co on wzi\u0105\u0142 do r\u0119ki butelk\u0119 gorza\u0142ki i odpar\u0142: –W tej kwestii nie dam rady i dlatego musimy wypi\u0107<\/em>. On mia\u0142 straszny poci\u0105g do alkoholu. Razem z przewodnicz\u0105cym Landsbergisem musieli\u015bmy ponownie wypi\u0107 w\u00f3dk\u0119 z prezydentem Jelcynem 29 lipca 1991 roku podczas podpisywania umowy o odbudowie stosunk\u00f3w dyplomatycznych pomi\u0119dzy Rosj\u0105 i Litw\u0105. <\/p>\n\n\n\n

– By\u0142 Pan inicjatorem wsp\u00f3lnego uczczenia rocznicy uchwalenia Konstytucji 3 maja w parlamencie polskim i litewskim.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Tak, to sta\u0142o si\u0119 w 2007 roku, a nam\u00f3wi\u0142 mnie do tego sam prezydent Lech Kaczy\u0144ski. No i uda\u0142o si\u0119 przeg\u0142osowa\u0107 w parlamencie tak\u0105 uchwa\u0142\u0119, ale po bardzo wielkim napi\u0119ciu. Problem by\u0142 w tym, \u017ce w litewskoj\u0119zycznym tek\u015bcie uchwa\u0142y musia\u0142y ukaza\u0107 si\u0119 polskie s\u0142owa, co dla niekt\u00f3rych pos\u0142\u00f3w by\u0142o nie do przyj\u0119cia. Poza tym ostro protestowa\u0142 przeciwko tej uchwale pose\u0142 Oz\u0142os, kt\u00f3ry by\u0142 kiedy\u015b jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w litewskiego \u201eSajudisu\u201d a potem przy\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do litewskich nacjonalist\u00f3w. Przemawiaj\u0105c w Sejmie argumentowa\u0142, \u017ce akceptowalna dla Litwin\u00f3w jest tylko ta historyczna spu\u015bcizna, kt\u00f3ra zwi\u0105zana jest z etnicznym narodem i j\u0119zykiem litewskim, a Konstytucja 3-maja by\u0142a wytworem szlachty polskiej wspartej przez spolszczon\u0105 szlacht\u0119 litewsk\u0105, a wi\u0119c zdradzieck\u0105, bo popieraj\u0105c\u0105 interesy polskie na Litwie. No i nazwa\u0142 mnie wr\u0119cz zdrajc\u0105. A ja mu odpowiedzia\u0142em, \u017ce my mamy wsp\u00f3ln\u0105 histori\u0119 i nie mo\u017cemy wyrzuci\u0107 na \u015bmieci spu\u015bcizn\u0119 litewskich ksi\u0105\u017c\u0105t, kt\u00f3rzy m\u00f3wili wprawdzie po polsku, ale czuli si\u0119 Litwinami. W tym sporze popar\u0142 mnie sam Wytautas Landsbergis i uchwa\u0142a upami\u0119tniaj\u0105ca Konstytucj\u0119 3-maja zosta\u0142a przyj\u0119ta.  Doceni\u0142 t\u0119 moj\u0105 inicjatyw\u0119 prezydent Lech Kaczy\u0144ski dekoruj\u0105c mnie Krzy\u017cem Oficerskim Orderu Zas\u0142ugi Rzeczypospolitej Polskiej. <\/p>\n\n\n\n

– Polska i Litwa upami\u0119tni\u0142y 450-t\u0105 rocznic\u0119 Unii Libelskiej, jednocz\u0105cej te dwa kraje w ramach Rzeczpospolitej Obojga Narod\u00f3w.<\/strong> <\/strong> <\/strong>Uroczysto\u015bci odbywa\u0142y si\u0119 w Warszawie, Lublinie i<\/strong> <\/strong>Wilnie.<\/strong> <\/strong>Do Lublina, gdzie w 1569 roku<\/strong> <\/strong>na<\/strong> <\/strong>Sejmie<\/strong> <\/strong>Walnym podpisany zosta\u0142 akt <\/strong>unii<\/strong> Wielkiego Ksi\u0119stwa Litewskiego i Kr\u00f3lestwa Polskiego, przybyli<\/strong> <\/strong>30 czerwca<\/strong> <\/strong>2019 roku<\/strong> <\/strong>przedstawiciele<\/strong> <\/strong>kilkunastu pa\u0144stw z Europy \u015arodkowej i Wschodniej, w tym w\u0142adze parlamentarne Polski, Litwy, \u0141otwy, Estonii, Bia\u0142orusi i Mo\u0142dawii, czyli<\/strong> <\/strong>obecnych pa\u0144stw le\u017c\u0105cych na terenach dawnej RP Obojga Narod\u00f3w.<\/strong> <\/strong>Podkre\u015blano, \u017ce by\u0142 to przyk\u0142ad udanego kompromisu opartego na ha\u015ble \u201ewolni z wolnymi, r\u00f3wni z r\u00f3wnymi\u201d, kt\u00f3ry zreszt\u0105 przetrwa\u0142 a\u017c 300 lat.<\/strong> <\/strong>Jak Pan<\/strong> <\/strong>skomentuje te obchody?<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Gdy 2019-go roku zorganizowali\u015bmy z marsza\u0142kiem Markiem Kuchci\u0144skim przy pomniku na Placu Litewskim w Lublinie uroczyste obchody 450-tej rocznicy Unii Polsko-Litewskiej, to byli tam z nami r\u00f3wnie\u017c przyw\u00f3dcy Litwy. A to znaczy, \u017ce Litwa akceptuje wsp\u00f3ln\u0105 spu\u015bcizn\u0119 z czas\u00f3w Pierwszej Rzeczypospolitej. I sta\u0142o si\u0119 na Litwie czym\u015b ju\u017c normalnym, \u017ce razem z Polsk\u0105 czcimy takich wsp\u00f3lnych bohater\u00f3w jak Emilia Plater, Konstanty Kalinowski czy Tadeusz Ko\u015bciuszko, przy kt\u00f3rego pomniku przed prezydenckim \u201eBia\u0142ym Domem\u201d w Waszyngtonie sk\u0142adaj\u0105 kwiaty wsp\u00f3lnie delegacje Polski i Litwy. Jednocze\u015bnie Litwini oczywi\u015bcie podkre\u015blaj\u0105 swoj\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 narodow\u0105 i j\u0119zykow\u0105. W czasach Unii z Polsk\u0105 litewska elita szlachecka spolonizowa\u0142a si\u0119, a jednak j\u0119zyk litewski zachowa\u0142 si\u0119 i przetrwa\u0142 w tym niewielkim 3-milionowym narodzie. Nie mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce to by\u0142 tylko j\u0119zyk ch\u0142opski. I ja np. jestem \u017bydem, ale te\u017c jestem nauczycielem j\u0119zyka i literatury litewskiej na Uniwersytecie Wile\u0144skim.  <\/p>\n\n\n\n

– <\/strong>Wynika z tego, \u017ce obok Pana, r\u00f3wnie\u017c marsza\u0142ek Marek Kuchci\u0144ski, od momentu wyboru na marszalka Sejmu 12 listopada 2015 roku mia\u0142 znacz\u0105cy wp\u0142yw na przywracanie przyjaznych relacji polsko-litewskich?  <\/strong> <\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Rzeczywi\u015bcie, Marek Kuchci\u0144ski zacz\u0105\u0142 przywraca\u0107 dobre stosunki polsko-litewskie, zapocz\u0105tkowane zreszt\u0105 wcze\u015bniej przez prezydenta Lecha Kaczy\u0144skiego. Marsza\u0142ek Kuchci\u0144ski bywa\u0142 wielokrotnie na Litwie. Mi\u0119dzy innymi we wrze\u015bniu 2017 roku w Wilnie, w 630 rocznic\u0119 Chrztu Litwy, wyg\u0142osi\u0142 on w naszym Sejmasie przem\u00f3wienie, kt\u00f3re zosta\u0142o owacyjnie przyj\u0119te przez deputowanych litewskich. Z kolei w 2019 roku Marek Kuchci\u0144ski ods\u0142ania\u0142 popiersia galerii rze\u017ab marsza\u0142k\u00f3w Sejmu Wielkiego Rzeczypospolitej Obojga Narod\u00f3w: Stanis\u0142awa Ma\u0142achowskiego i Kazimierza Nestora Sapiehy z Litwy.<\/p>\n\n\n\n

Interviu realizat de Jacek Borz\u0119cki<\/em><\/p>\n\n\n\n

\"\"<\/a><\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wywiad z\u00a0Emanuelisem\u00a0Zingerisem, litewskim pos\u0142em do Seimasu<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":8845,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[86,88],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8844"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8844"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8844\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8846,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8844\/revisions\/8846"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8845"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8844"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8844"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/ro\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8844"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}