{"id":8198,"date":"2024-10-07T15:08:47","date_gmt":"2024-10-07T15:08:47","guid":{"rendered":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/?p=8198"},"modified":"2024-11-12T11:54:40","modified_gmt":"2024-11-12T11:54:40","slug":"rozmowa-trzech-z-witem-karolem-wojtowiczem-rozmawiaja-andrzej-mazur-i-marek-kuchcinski","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/rozmowa-trzech-z-witem-karolem-wojtowiczem-rozmawiaja-andrzej-mazur-i-marek-kuchcinski\/","title":{"rendered":"ROZMOWA TRZECH – z Witem Karolem Wojtowiczem rozmawiaj\u0105 Andrzej Mazur i Marek Kuchci\u0144ski"},"content":{"rendered":"

                 <\/strong>22 sierpnia 2024 r., w \u0141a\u0144cucie, w domu Wita<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz<\/u>, historyk sztuki, dyr. Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie 1.12.1991-23.02.2023, dzia\u0142acz opozycji od lat 70.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrew Mazur<\/u>, <\/em>ekolog, poeta, b. ekspert PAN, uczestnik ruch\u00f3w niezale\u017cnych od 1968 r.,<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchci\u0144ski,<\/u> redaktor Archiwum Wolno\u015bci, polityk, dzia\u0142acz opozycji lat 80.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107 pochodzi ze zbio<\/em>r\u00f3w Wita Wojtowicza<\/em><\/p>\n\n\n\n

Opisy do zdj\u0119\u0107 znajduj\u0105 si\u0119 tak\u017ce na ko\u0144cu strony<\/em><\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
1. Od lewej: Wit Wojtowicz, Andrzej Mazur, Marek Kuchci\u0144ski, \u0141a\u0144cut, 22.08.2024 r.<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

– Marek Kuchci\u0144ski:<\/u> <\/strong>Rozmawiamy o czasach przesz\u0142ych i wsp\u00f3\u0142czesnych, a b\u0119dzie to zwyk\u0142a pogaw\u0119dka starszych Polak\u00f3w, kt\u00f3rych losy swego czasu po\u0142\u0105czy\u0142y studia w Katolickim Uniwersytecie Lubelskim, a tak\u017ce podobne pasje i zainteresowania sprawami kultury i sztuki w dziesi\u0119cioleciach nast\u0119pnych. Proponuj\u0119 rozmow\u0119 o kilku sprawach, w oparciu o nast\u0119puj\u0105ce materia\u0142y: dwie ankiety skierowane do Ludzi Wolno\u015bci i Europy Karpat, biogram Wita z Encyklopedii Solidarno\u015bci, ksi\u0105\u017cka Marty Olejnik \u201eStrych\u201d, ksi\u0105\u017cka \u201eEuropa Karpat. 27 konferencja. Karpacz 2022\u201d. Rozmawiamy o 5 obszarach: informacje biograficzne, studia, \u017cycie studenckie, kulturalne i inne, czasy opozycji, praca w Zamku w \u0141a\u0144cucie i koncepcja Via Kulturalii, czyli rozwoju wsp\u00f3\u0142pracy wszelakiej wzd\u0142u\u017c Via Carpatii \u2013 pomys\u0142 Wita. Nie unikamy r\u00f3\u017cnych zabawnych historii i anegdot. Wit, w pierwszej kolejno\u015bci opowiedz o sobie, o rodzinie, dzieci\u0144stwie\u2026<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz: <\/u><\/strong>Urodzi\u0142em si\u0119 w 1953 roku w \u0141a\u0144cucie. Moja Mama pochodzi\u0142a z tego miasta, z rodziny osiad\u0142ej tam od kilku pokole\u0144. Jej ojciec – W\u0142adys\u0142aw Gdula by\u0142 od stycznia 1922 roku czynnym \u017co\u0142nierzem w 10 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Konnych, kt\u00f3ry sta\u0142 garnizonem w \u0141a\u0144cucie od ko\u0144ca 1921 roku. Wcze\u015bniej s\u0142u\u017cy\u0142 w wojsku austriackim, a potem by\u0142 w Detachment rotmistrza Romana Abrahama, specjalnie wydzielony oddzia\u0142, kt\u00f3ry bra\u0142 czynny udzia\u0142 w obronie Lwowa i Kres\u00f3w Wschodnich. S\u0142u\u017cb\u0119 swoj\u0105 zako\u0144czy\u0142 w randze starszego wachmistrza. Zosta\u0142 odznaczony mi\u0119dzy innymi odznakami Orl\u0105t oraz Dow\u00f3dztwa Wojska Polskiego Wsch\u00f3d, a przede wszystkim Krzy\u017cem Niepodleg\u0142o\u015bci. Jego \u017cona \u2013 Julia z Pi\u00f3rk\u00f3w – r\u00f3wnie\u017c rodowita \u0142a\u0144cucianka, w\u015br\u00f3d swoich przodk\u00f3w mia\u0142a mi\u0119dzy innymi dw\u00f3ch powsta\u0144c\u00f3w styczniowych: Micha\u0142a Pi\u00f3rka i Tomasza Bojankiewicza. W czasie II wojny \u015bwiatowej nale\u017ca\u0142a do Armii Krajowej. Pami\u0119tam, jak \u015bpiewa\u0142a mi piosenki powsta\u0144cze i opowiada\u0142a o Michale Pi\u00f3rku. Jeden z jej braci \u2013 W\u0142adys\u0142aw – s\u0142u\u017cy\u0142 w 14 Pu\u0142ku U\u0142an\u00f3w Jaz\u0142owieckich i by\u0142 tu\u017c przed wojn\u0105 szefem kancelarii tego Pu\u0142ku. Bra\u0142 udzia\u0142 m. in. w bitwie pod D\u0105brow\u0105 i w szar\u017cy pod W\u00f3lk\u0105 W\u0119glow\u0105. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

M\u00f3j ojciec \u2013 Stanis\u0142aw Marian Wojtowicz – urodzi\u0142 si\u0119 w Rzeszowie. Jego rodzicami byli Izydor i Zofia z Klusk\u00f3w. Jej ojca nazywano \u201ePanem Chocho\u0142owskim\u201d. Izydor mia\u0142 przed wojn\u0105 w Rzeszowie sklep przy ul. 3 Maja 1. Razem z \u017con\u0105 i jej rodzin\u0105 byli zwolennikami Romana Dmowskiego (m\u00f3j dziadek macierzysty by\u0142 pi\u0142sudczykiem, co nieraz prowadzi\u0142o na szcz\u0119\u015bcie tylko do s\u0142ownych bardzo nerwowych spor\u00f3w). Brat Babci Zofii, podpu\u0142kownik Marian Bart\u0142omiej Radwa\u0144ski, by\u0142 odznaczony Krzy\u017cem Srebrnym Orderu Wojennego Virtuti Militari za akcj\u0119 bojow\u0105 podczas wojny z bolszewikami. Tu\u017c przed wojn\u0105 pracowa\u0142 w Sztabie Generalnym, w Pa\u0142acu Saskim w Warszawie. W czasie wojny przez Francj\u0119, Angli\u0119, Holandi\u0119 trafi\u0142 do ZSRR, gdzie formowa\u0142a si\u0119 Armia Polska gen. W\u0142adys\u0142awa Andersa i z ni\u0105 przez Iran, Irak, Palestyn\u0119, Egipt trafi\u0142 do W\u0142och a potem do Anglii. Jego syn Stanis\u0142aw by\u0142  \u017co\u0142nierzem akcji specjalnych Narodowych Si\u0142 Zbrojnych.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Stanis\u0142aw M. Wojtowicz podczas studi\u00f3w w Akademii Handlowej w Krakowie wst\u0105pi\u0142 do konspiracyjnych struktur Stronnictwa Narodowego. U\u017cywa\u0142 w\u00f3wczas pseudonimu “Krzewi\u0144ski”. Z powodu choroby przerwa\u0142 studia w listopadzie 1946 roku i pojecha\u0142 si\u0119 leczy\u0107 do Zakopanego. Tam spotka\u0142 ksi\u0119dza Stanis\u0142awa Nagy’ego (p\u00f3\u017aniejszego kardyna\u0142a) i zaprzyja\u017anili si\u0119 ze sob\u0105 bardzo. Po latach ksi\u0105dz prof. Nagy wspomina\u0142 w rozmowie ze mn\u0105, \u017ce bardzo du\u017co zawdzi\u0119cza mojemu Ojcu. Niestety, nie poda\u0142 \u017cadnych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w. W grudniu 1946 roku m\u00f3j ojciec zosta\u0142 aresztowany i przewieziony do Krakowa, gdzie osadzono go w wi\u0119zieniu przy ul. Montelupich. Wed\u0142ug opowiada\u0144 jego siostry El\u017cbiety siedzia\u0142 w celi, do kt\u00f3rej ca\u0142y czas nap\u0142ywa\u0142a woda, a jemu wrzucono puszk\u0119 po konserwie, aby j\u0105 sobie wybiera\u0142. Po kilku miesi\u0105cach zosta\u0142 zwolniony \u2013 wed\u0142ug relacji rodzinnych, z wi\u0119zienia wykupiony zosta\u0142 przez swoich rodzic\u00f3w. Przyja\u017a\u0144 z ksi\u0119dzem Nagy’m by\u0142a bardzo mocna, gdy\u017c on w 1952 roku by\u0142 jednym z trzech ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy udzielali \u015blubu moim rodzicom. Wraz z nim w ceremonii tej uczestniczyli r\u00f3wnie\u017c: przyjaciel ojca ze szko\u0142y ksi\u0105dz doktor Julian Michalec (w czasie II wojny \u017co\u0142nierz AK, a p\u00f3\u017aniej znany duszpasterz akademicki we Wroc\u0142awiu) oraz ksi\u0105dz Jan W\u00f3jtowicz (syn brata Izydora, tamta cz\u0119\u015b\u0107 rodziny pisa\u0142a si\u0119 przez “\u00f3”). Zaraz po \u015blubie w naszym domu w \u0141a\u0144cucie UB przeprowadzi\u0142o rewizj\u0119. Babcia wspomina\u0142a, \u017ce jeszcze nie by\u0142o posprz\u0105tane po weselu, a ju\u017c r\u00f3\u017cne rzeczy rozrzucone zosta\u0142y po ca\u0142ym ogrodzie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Wkr\u00f3tce zosta\u0142 aresztowany m\u00f3j Dziadek W\u0142adys\u0142aw Gdula i osadzony w wi\u0119zieniu na rzeszowskim zamku. Przetrzymywano go tam oko\u0142o 8 miesi\u0119cy. Ja p\u00f3\u017aniej \u017cartowa\u0142em, \u017ce pochodz\u0119 z rodziny kryminalist\u00f3w, bo Ojciec m\u00f3j siedzia\u0142, Dziadek siedzia\u0142, a ja w okresie prenatalnym te\u017c czasowo przebywa\u0142em w wi\u0119zieniu, gdy moja Mama odwiedza\u0142a w nim swego ojca, a mojego dziadka. No c\u00f3\u017c, ten rodzinny gen antymoskiewski nie tylko we mnie si\u0119 nie zagubi\u0142, ale przez te historie zapewne jeszcze bardziej si\u0119 wzmocni\u0142. O Tacie wspomnia\u0142 w artykule umieszczonym w jednym zeszyt\u00f3w historycznych WIN-u dr Zbigniew W\u00f3jcik. Babci opowie\u015bci o powstaniu styczniowym, a Dziadka o obronie Lwowa i Kres\u00f3w oraz tak\u017ce o II wojnie zapad\u0142y w moj\u0105 m\u0142od\u0105 dusz\u0119 do\u015b\u0107 mocno. Pami\u0119tam jak Dziadek starannie zamyka\u0142 okna w pokoju i jak najdalej od nich ustawia\u0142 taboret, na kt\u00f3rym sta\u0142o radio lampowe. Przykrywa\u0142 si\u0119 razem z nim kocem i prawie codziennie s\u0142ucha\u0142 na zmian\u0119, \u201eRadio bum bum” czyli BBC oraz G\u0142osu Ameryki no i oczywi\u015bcie Wolnej Europy, akurat tej stacji, kt\u00f3ra w tym czasie mniej by\u0142a zag\u0142uszana. A ja, ciekawy tego co on tam wyczynia pod tym kocem, w\u015blizgiwa\u0142em si\u0119 obok niego i s\u0142ucha\u0142em z czasem coraz bardziej \u015bwiadomie. Nie da si\u0119 ukry\u0107, \u017ce te “d\u017awi\u0119ki” mia\u0142y na mnie wielki wp\u0142yw. Dziadek zacz\u0105\u0142 mi tak\u017ce opowiada\u0107 o tych sprawach i je t\u0142umaczy\u0107. By\u0142 dla mnie jak Ojciec, gdy\u017c m\u00f3j Tato zmar\u0142 w 1955 roku, gdy mia\u0142em zaledwie 18 miesi\u0119cy. Tylko Babcia i Mama pe\u0142ne by\u0142y niepokoju o nas obu i denerwowa\u0142y si\u0119 wielce na to, \u017ce Dziadek mnie tak niebezpiecznie “doszkala”.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>:<\/strong> Sk\u0105d my to znamy\u2026 <\/p>\n\n\n\n


– Wit Wojtowicz:<\/u> Do szko\u0142y podstawowej (nr 2) i \u015bredniej (I LO) chodzi\u0142em w \u0141a\u0144cucie. Interesowa\u0142em si\u0119 w\u00f3wczas archeologi\u0105 i filmem. Matur\u0119 zrobi\u0142em w 1972 roku i postanowi\u0142em zdawa\u0107 do szko\u0142y teatralnej w Krakowie, aby w przysz\u0142o\u015bci p\u00f3j\u015b\u0107 do \u0142\u00f3dzkiej film\u00f3wki na re\u017cyseri\u0119. Niestety, a mo\u017ce w\u0142a\u015bnie na szcz\u0119\u015bcie, z tych zamierze\u0144 nic nie wysz\u0142o. Po nieudanym egzaminie do szko\u0142y teatralnej zastanawia\u0142em si\u0119 co ze sob\u0105 dalej robi\u0107. Pojawi\u0142a si\u0119 w\u00f3wczas mo\u017cliwo\u015b\u0107 zdawania do medycznego studium zawodowego, kszta\u0142c\u0105cego mi\u0119dzy innymi technik\u00f3w dentystycznych. Pomy\u015bla\u0142em sobie, \u017ce przez dwa lata zrobi\u0119 tego “technika” i b\u0119d\u0119 p\u00f3\u017aniej my\u015bla\u0142 co dalej. Przyst\u0105pi\u0142em do egzamin\u00f3w \u2013 z modelarstwa dosta\u0142em pi\u0105tk\u0119, z rysunku te\u017c, a z chemii niestety mia\u0142em tr\u00f3j\u0119 i tak przepad\u0142em. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce tam pierwsze\u0144stwo mieli ci, kt\u00f3rzy nie dostali si\u0119 na medycyn\u0119. Takie to by\u0142o tak zwane “policealne” studium zawodowe. Za namow\u0105 dziadka z\u0142o\u017cy\u0142em jeszcze papiery na rzeszowsk\u0105 WSP, na nauczanie pocz\u0105tkowe zaj\u0119ciami praktyczno-technicznymi, bo w tym dawa\u0142em sobie rad\u0119 ca\u0142kiem nie najgorzej. W ko\u0144cu jednak nie przyst\u0105pi\u0142em do egzamin\u00f3w i 1 listopada 1972 roku rozpocz\u0105\u0142em prac\u0119 w Zamku w \u0141a\u0144cucie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tak wi\u0119c ponad p\u00f3\u0142 wieku temu zacz\u0105\u0142em pracowa\u0107 w \u0142a\u0144cuckim Muzeum.  Najpierw w ogrodach przy rafowaniu ziemi, pracach porz\u0105dkowych, robieniu pryzm, noszeniu ro\u015blinno\u015bci, grabieniu li\u015bci, podlewaniu kwiat\u00f3w i kopaniu row\u00f3w. Z czasem przeszed\u0142em do Dzia\u0142u Pojazd\u00f3w Konnych, gdzie zosta\u0142em opiekunem ekspozycji. Pani Teresa \u017burawska by\u0142a w\u00f3wczas szefow\u0105 tego dzia\u0142u i pracowa\u0142a nad swoim doktoratem. Zleca\u0142a mi szczeg\u00f3lnie interesuj\u0105ce zadania. Opr\u00f3cz pilnowania ekspozycji bardzo cz\u0119sto przesiadywa\u0142em w czytelni \u0142a\u0144cuckiej biblioteki muzealnej i to by\u0142a jedna z najwspanialszych prac jakie w\u00f3wczas mia\u0142em. Przegl\u0105da\u0142em XIX-wieczne gazety szukaj\u0105c informacji o firmach powozowych, o rymarzach, wynotowuj\u0105c ilustracje z powozami, saniami i karetami, jakie\u015b og\u0142oszenia zwi\u0105zane z produkcj\u0105 pojazd\u00f3w konnych. To by\u0142o fantastyczne, bo mo\u017cna by\u0142o sobie czyta\u0107 r\u00f3\u017cne artyku\u0142y w \u201eTygodniku Ilustrowanym\u201d, \u201eBluszczu\u201d, \u201eW\u0119drowcu\u201d i innych zagranicznych pismach zgromadzonych w \u0142a\u0144cuckiej bibliotece. Wicedyrektorem do spraw naukowych by\u0142a wtedy pani Inga Sapetowa, z czasem naczelnym dyrektorem zosta\u0142 W\u0142adys\u0142aw Czajewski. Pani Inga je\u017adzi\u0142a do Rzeszowa, gdzie prowadzi\u0142a kurs dla przewodnik\u00f3w PTTK z historii sztuki. Zaproponowa\u0142a mi abym je\u017adzi\u0142 tam razem z ni\u0105 i przys\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 jej wyk\u0142ado<\/strong>m i mo\u017ce zdecyduj\u0119 si\u0119 zdawa\u0107 na histori\u0119 sztuki. To by\u0142o w tym samym czasie, kiedy m\u00f3j znajomy Wacek Borcz pr\u00f3bowa\u0142 si\u0119 dosta\u0107 na histori\u0119 sztuki na Katolicki Uniwersytet Lubelski. Niestety na ni\u0105 si\u0119 nie dosta\u0142, ale zosta\u0142 przyj\u0119ty na teologi\u0119. Studiowa\u0142 tak\u017ce jako wolny s\u0142uchacz histori\u0119 sztuki. Wacek zacz\u0105\u0142 mnie zach\u0119ca\u0107 abym zrobi\u0142 to samo, pos\u0142ucha\u0142em go i tak trafi\u0142em na KUL.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

To by\u0142 rok 1973, gdy po 8 miesi\u0105cach pracy w Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie zdawa\u0142em egzamin na histori\u0119 sztuki, pe\u0142en nerw\u00f3w o jego powodzenie. Pami\u0119tam na egzaminach wst\u0119pnych pani\u0105 dr Mari\u0119 Piwock\u0105 z Warszawy, kt\u00f3ra mia\u0142a na palcu taki du\u017cy pier\u015bcionek i w pewnym momencie przybli\u017ca go nag\u0142ym ruchem do mojej twarzy – nieco si\u0119 w\u00f3wczas wystraszy\u0142em – i pyta: z czym si\u0119 on tobie kojarzy? Ja odpowiedzia\u0142em w\u0142a\u015bciwie bez namys\u0142u, \u017ce z guzem od kontusza.  Jej radosna reakcja: doskonale! niew\u0105tpliwie dobrze wp\u0142yn\u0119\u0142a na moje samopoczucie. By\u0142 te\u017c profesor Zygmunt Su\u0142owski, kt\u00f3ry pyta\u0142 mnie na egzaminie ustnym o co\u015b z geografii. Na pisemnym wybra\u0142em temat o kulturze i sztuce za czas\u00f3w kr\u00f3la Stanis\u0142awa Augusta Poniatowskiego. Akurat wtedy do\u015b\u0107 dobrze orientowa\u0142em si\u0119 w tym zagadnieniu, poruszy\u0142em nie tylko sprawy zwi\u0105zane z malarstwem czy architektur\u0105, ale tak\u017ce ubiorem, teatrem, pras\u0105, muzyk\u0105 i literatur\u0105 co sprawi\u0142o, \u017ce znalaz\u0142em si\u0119 z do\u015b\u0107 dobr\u0105 lokat\u0105 w\u015br\u00f3d 15 szcz\u0119\u015bliwc\u00f3w, kt\u00f3rych przyj\u0119to w\u00f3wczas na pierwszy rok. Rado\u015b\u0107 ogromna z pomy\u015blnie zdanego egzaminu, a odbywa\u0142o si\u0119 to wszystko w atmosferze wielkiej budowy \u2013 by\u0142y w\u00f3wczas prowadzone roboty przy frontonie, mn\u00f3stwo kurzu i huku. Trafi\u0142em do akademika przy ulicy S\u0142awi\u0144skiego ko\u0142o starego pogotowia (dzisiaj ta ulica nazywa si\u0119 Nieca\u0142a).<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Na pierwszym roku pocz\u0105tkowo mieszka\u0142em w pokoju czternastoosobowym, co dla mnie jedynaka by\u0142o do\u015b\u0107 sporym wyzwaniem poznawczym, ale po paru miesi\u0105cach by\u0142o nas ju\u017c tylko dziewi\u0119ciu. \u0141\u00f3\u017cka by\u0142y wojskowe, do\u015b\u0107 w\u0105skie i pi\u0119trowe. W pokoju by\u0142o tylko nas dw\u00f3ch “zwyczajnych”, a reszt\u0119 stanowili koledzy, kt\u00f3rzy tu\u017c przed \u015bwi\u0119ceniami opu\u015bcili seminaria i rozpocz\u0119li studia na KULu przewa\u017cnie na teologii. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/u><\/em><\/strong> <\/em><\/strong>Ja te\u017c mieszka\u0142em w tym akademiku w pokoju, dziewi\u0119cioosobowym. By\u0142 tam Tadek Sokal z Przemy\u015bla, marcowi koledzy z Gda\u0144ska. Grali\u015bmy mas\u0119 w szachy, a Tadek zaproponowa\u0142 mi ju\u017c w pa\u017adzierniku 1972 roku organizacj\u0119 wieczoru autorskiego poet\u00f3w lubelskich na KUL. Wzi\u0105\u0142em si\u0119 za scenografi\u0119: porozrzuca\u0142em na parkiecie Sali wyk\u0142adowej pud\u0142a kartonowe i gazety. Wygl\u0105da\u0142o to dosy\u0107 malowniczo, nieschematycznie i oryginalnie, spodoba\u0142o si\u0119. Byli czo\u0142owi poeci lubelscy: Czarek Lisowski, Olek Rosenfeld, etc.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
  2. Bogdan Borusewicz z gitar\u0105 w duszpasterstwie akademickim dominikan\u00f3w na ul Z\u0142otej w Lublinie <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
3. \/od prawej\/ Janusz Krupski, Bogdan Borusewicz, Wit K. Wojtowicz – u Dominikan\u00f3w na Z\u0142otej w Lublinie<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Ju\u017c na pierwszym roku studi\u00f3w pozna\u0142em Bogdana Borusewicza, kt\u00f3ry mieszka\u0142 w akademiku na tym samym pi\u0119trze. Chodzi\u0142 w tzw “polskich d\u017cinsach” czyli w takim komplecie z Odry. Od czasu do czasu \u015bpiewa\u0142 nam tak zwane zakazane piosenki przewa\u017cnie oczywi\u015bcie antykomunistyczne. Te \u201ekoncerty\u201d odbywa\u0142y si\u0119 na p\u00f3\u0142pi\u0119trze przy tak zwanych drugich schodach prowadz\u0105cych do magazynu. Schodzili\u015bmy si\u0119 tam w kilka os\u00f3b a Bogdan \u015bpiewa\u0142. Bywa\u0142 tam tak\u017ce Andrzej Budzisz, p\u00f3\u017aniejszy kierownik akademika, a nast\u0119pnie prorektor. Pami\u0119tam, \u017ce czyta\u0142em im Herberta “Pana Cogito\u201d, co\u015b Zagajewskiego oraz jakie\u015b inne teksty. By\u0142y to takie k\u00f3\u0142ka zainteresowa\u0144. Bogdan podrzuca\u0142 nam czasem co\u015b do czytania, opowiada\u0142 i u\u015bwiadamia\u0142. On by\u0142 w\u00f3wczas dla mnie bardzo wa\u017cny. Wkr\u00f3tce pozna\u0142 mnie z Januszem Krupskim i tak zacz\u0119\u0142y si\u0119 nasze dzia\u0142ania opozycyjne. Do ciekawszych wyk\u0142ad\u00f3w, na kt\u00f3re ucz\u0119szcza\u0142em na pewno zaliczy\u0107 nale\u017cy zaj\u0119cia dla historyk\u00f3w prowadzone przez W\u0142adys\u0142awa Bartoszewskiego, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142 o Armii Krajowej niezwykle zajmuj\u0105co. Ze sztuki \u015bwietne zaj\u0119cia prowadzi\u0142a pani profesor Barbara Filarska, kt\u00f3ra wyk\u0142ada\u0142a staro\u017cytn\u0105. Zawsze u\u015bmiechni\u0119ta, przekazywa\u0142a nam swoj\u0105 wiedz\u0119 z wielk\u0105 pasj\u0105.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Mnie interesowa\u0142 romanizm i gotyk wi\u0119c ch\u0119tnie s\u0142ucha\u0142em ksi\u0119dza profesora W\u0142adys\u0142awa Smolenia, jego asystentk\u0105 by\u0142a \u015aa\u015bka (Stanis\u0142awa) Gomulanka, kt\u00f3ra ju\u017c niestety nie \u017cyje – zatru\u0142a si\u0119 czadem. Ksi\u0105dz profesor by\u0142 \u015bwietny tak\u017ce w rozmaitych nalewkach. Mia\u0142 ich wiele w swoim gabinecie, orzech\u00f3wki i inne znakomite. No c\u00f3\u017c, ze wstydem powiem, \u017ce czasem mu je podpijali\u015bmy. Opowiada\u0142 jak zdobywa\u0142 przepisy tych nalewek, my pr\u00f3bowali\u015bmy go z\u0142agodzi\u0107 wi\u0119c m\u00f3wili\u015bmy, \u017ce ksi\u0105dz profesor to jednej najwa\u017cniejszej ksi\u0105\u017cki jeszcze nie napisa\u0142, a on chocia\u017c doskonale wiedzia\u0142 o co nam chodzi kokieteryjnie dopytywa\u0142: – a jakiej to, jakiej? Na to my m\u00f3wili\u015bmy ch\u00f3rem “smoleni\u00f3wki” a on: O nie, nie, nie jestem jeszcze got\u00f3w. Ksi\u0105dz profesor Smole\u0144 pochodzi\u0142 z S\u0105decczyzny i pami\u0119tam, jak pojechali\u015bmy na ob\u00f3z naukowy, troch\u0119 byli\u015bmy zm\u0119czeni poprzednim wieczorem, taki \u201ethe day after\u201d, \u017ce nie nad\u0105\u017cali\u015bmy za nim pod g\u00f3rk\u0119, tak wywija\u0142 swoj\u0105 laseczk\u0119 i szed\u0142 jak g\u00f3ral szybko do przodu. Bardzo lubi\u0142em jego wyk\u0142ady i on chyba te\u017c nas lubi\u0142.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ze sztuki wsp\u00f3\u0142czesnej to na pewno z wielk\u0105 atencj\u0105 wspominam wielkiego Jacka Wo\u017aniakowskiego. R\u00f3wnie\u017c z ogromn\u0105 sympati\u0105 Tadeusza Chrzanowskiego, a tak\u017ce Andrzeja Ryszkiewicza, Antoniego Ma\u015bli\u0144skiego, Tadeusza Dobrza\u0144skiego – szereg \u015bwietnych wyk\u0142adowc\u00f3w. Prac\u0119 magistersk\u0105 pisa\u0142em o \u017cyciu i tw\u00f3rczo\u015bci Jana Paw\u0142a Mazurkiewicza, malarza, kt\u00f3rego do\u015b\u0107 poka\u017ane zbiory i pami\u0105tki po nim przechowywane s\u0105 w muzeum w Sandomierzu. Wystawia\u0142 na Syberii, w Krasnojarsku i w innych miastach, a potem zwi\u0105za\u0142 si\u0119 z ziemi\u0105 sandomiersk\u0105. Prac\u0119 zacz\u0105\u0142em pisa\u0107 u Jacka Wo\u017aniakowskiego, kt\u00f3ry niestety zachorowa\u0142 i uko\u0144czy\u0142em j\u0105 u Ryszkiewicza.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/u><\/em><\/strong> A propos ks. profesora Smolenia, to <\/em><\/strong>mieli\u015bmy obowi\u0105zkowy wyk\u0142ad na wydziale teologii \u2013 historia sztuki sakralnej i ks. profesor propagowa\u0142 tam, chyba jako jeden z pierwszych, zakopia\u0144skiego rze\u017abiarza Antoniego Rz\u0105s\u0119 i Galeri\u0119 Rz\u0105sy, przy ul. Bogda\u0144skiego 12 w Zakopanem. I robi\u0142 to ca\u0142kiem udanie. W latach 80. ta galeria by\u0142a ju\u017c dobrze znana. Nawiasem m\u00f3wi\u0105c, ja od 1982 do 1993 roku by\u0142em tam cz\u0119stym go\u015bciem u syna Antoniego \u2013 Marcina Rz\u0105sy, te\u017c \u015bwietnego rze\u017abiarza, tak \u017ce ju\u017c na miejscu mog\u0142em konfrontowa\u0107 wyk\u0142ady ks. Smolenia z eksponatami. Chyba w 1985 by\u0142em tam na wyk\u0142adzie dla uczni\u00f3w Liceum Kenara, kt\u00f3ry mia\u0142 ks. Tischner, no, fantastyczny filozof. Filozof Sarmat\u00f3w, jak si\u0119 okre\u015bli\u0142 wtedy.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Niedaleko domu Rz\u0105sy mieszka\u0142a \u017cona Janusza Bazyd\u0142y, w tych domach ukrywali si\u0119 w stanie wojennym Janek Stepek, Pawe\u0142 Nowacki i inni. Spotkali\u015bmy si\u0119 tam zupe\u0142nie niespodziewanie, gdy by\u0142em z \u017con\u0105 w podr\u00f3\u017cy po\u015blubnej w 1982 roku.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>: Wspomnia\u0142e\u015b wcze\u015bniej dr Mari\u0119 Piwock\u0105, rzeczywi\u015bcie, mia\u0142a niekonwencjonalne metody. Zdawa\u0142em u niej egzamin ze sztuki nowo\u017cytnej, ale w Warszawie, bo ju\u017c po terminie sesyjnym. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 na Krakowskim Przedmie\u015bciu, ko\u0142o pomnika Mickiewicza i zastanawia\u0142em si\u0119, gdzie my tu usi\u0105dziemy do egzaminu? Przysz\u0142a w spodniach, co mnie stremowa\u0142o dubeltowo, bo kobiet w spodniach raczej wtedy nie widywa\u0142o si\u0119 i wzi\u0119\u0142a mnie na w\u0119dr\u00f3wk\u0119 po Star\u00f3wce: Plac Zamkowy, Wizytki, kamienice warszawskie \u2013 wiele razy tam bywamy, ale rzadko przechodz\u0105c podnosimy g\u0142ow\u0119 do g\u00f3ry, a kiedy to zrobisz, to w niekt\u00f3rych miejscach przenosisz si\u0119 w XVIII wiek! T\u0119 fasad\u0119 z ko\u015bcio\u0142a Wizytek do dzi\u015b pami\u0119tam: A co jest w tympanonie? Jakie kolumny? W czym wyra\u017caj\u0105 si\u0119 charakterystyki rokoka? Co to za rze\u017aby? Czyje? A jakie s\u0105 u franciszkan\u00f3w w Przemy\u015blu?  Jakie wra\u017cenie Pan odczuwa patrz\u0105c na nie? A co s\u0142ycha\u0107 u dominikan\u00f3w we Lwowie\u2026 Przypominam tamt\u0105 rozmow\u0119 w formie pyta\u0144, ale pani doktor raczej inspirowa\u0142a do opisu, do narracji ni\u017c zadawa\u0142a pytania. Lwowem to mnie zainspirowa\u0142a najmocniej, \u017ce zacz\u0105\u0142em my\u015ble\u0107 o pracy na temat tw\u00f3rczo\u015bci Henryka Rosena, kt\u00f3ry dekorowa\u0142 freskami m.in. katedr\u0119 ormia\u0144sk\u0105 we Lwowie i Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u015bw. J\u00f3zefa na wiede\u0144skim Kahlenbergu, kapic\u0119 Seminarium w Przemy\u015blu, kilka okolicznych ko\u015bcio\u0142\u00f3w i wielkie dzie\u0142a w USA. Ale powiedzcie, jak wygl\u0105da\u0142o \u017cycie student\u00f3w KUL? Czym zajmowali\u015bcie si\u0119, jakie prowadzili\u015bcie dzia\u0142alno\u015bci? <\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Z okresu studi\u00f3w dobrze pami\u0119tam znakomite do\u015bwiadczenia jakie dane by\u0142o mi zdoby\u0107 przy tworzeniu pierwszych studenckich, niezale\u017cnych samorz\u0105d\u00f3w. W 1973 roku w miesi\u0105cach jesiennych rozpocz\u0119\u0142a dzia\u0142alno\u015b\u0107 Komisja Koordynacyjna Stowarzysze\u0144 Akademickich KUL, kt\u00f3rej szefem zosta\u0142 jednog\u0142o\u015bnie wybrany Janusz Krupski. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Wtedy by\u0142y bardzo powa\u017cne historie z ZSP, Zrzeszeniem Student\u00f3w Polskich. ZSP zlikwidowano, a w jego miejsce ustanowiono Socjalistyczny Zwi\u0105zek Student\u00f3w Polskich. My\u015bmy nie chcieli w KUL by\u0107 w tej socjalistycznej organizacji studenckiej. By\u0142y protesty, Janek Stepek m.in. tam si\u0119 udziela\u0142: \u201eczarne chmury nad ZSP\u201d \u2013 takie afisze wisia\u0142y na KUL-u i prymas Wyszy\u0144ski przyjecha\u0142 gasi\u0107 ten po\u017car. To by\u0142o w roku 1974.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> By\u0142em tam wtedy jako starosta pierwszego roku oraz cz\u0142onek grupy plastycznej INOPS. Wkr\u00f3tce potem zacz\u0119li\u015bmy si\u0119 zastanawia\u0107 sk\u0105d wzi\u0105\u0107 pieni\u0105dze na dzia\u0142alno\u015b\u0107 i zdecydowali\u015bmy, \u017ce w 1975 roku przywr\u00f3cimy KULLAGES, czyli Wiosn\u0119 Kulturaln\u0105 Student\u00f3w KUL. Wcze\u015bniej, przed laty by\u0142y podobno na naszej uczelni dwa takie festiwale, kt\u00f3re z jakich\u015b powod\u00f3w przesta\u0142y funkcjonowa\u0107, wi\u0119c postanowili\u015bmy je reaktywowa\u0107. Ja robi\u0142em plakaty na zabaw\u0119 w starej auli (sala numer 19) na parterze. Zabawa ta nazywa\u0142a si\u0119 “Rozryw”. By\u0142a to pr\u00f3ba wykonania plakatu przestrzennego, Do arkusza bristolu na kt\u00f3rym wypisa\u0142em r\u00f3\u017cne teksty informacyjne doklei\u0142em wyci\u0119ty po kszta\u0142cie, taki symbol wielkiego wybuchu rodem z komiksu i na nim by\u0142 napis “Rozryw”. Ten plakat przestrzenny by\u0142 na tyle atrakcyjny, przyci\u0105gaj\u0105cy wzrok i po prostu inny ni\u017c wszystkie inne p\u0142askie i by\u0107 mo\u017ce sprawi\u0142, \u017ce na KUL przysz\u0142o mn\u00f3stwo ludzi z ca\u0142ego Lublina i tak\u017ce z jego okolic. Sala nr 19 – stara aula – wype\u0142niona by\u0142a po brzegi, ludzie stali przy sobie rami\u0119 przy ramieniu, kompletnie nie mo\u017cna by\u0142o ta\u0144czy\u0107 t\u0142um falowa\u0142, ale i tak wszyscy byli zadowoleni. G\u0142\u00f3wnymi organizatorami tej zabawy od strony artystycznej byli Andrzej Pierzcha\u0142a i Wojtek \u0141y\u017cwa oraz Marek Gacka. Pierzcha\u0142a mieszka\u0142 na Sienkiewicza, tam mieszkali te\u017c Ilona i Janek Stepkowie oraz inni.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/u><\/em><\/strong> Sienkiewicza 44, stancja, dom pi\u0119trowy z poddaszem, powszechny w\u00f3wczas tzw. klocek, mieszka\u0142o tam bardzo du\u017co student\u00f3w, m.in. Czarek Harasimowicz, Anto\u015b Borz\u0119cki, teraz mieszka w Australii, Janusz Malinowski \u201eMalina\u201d, Wiesiek Lipiec, Micha\u0142 Zulauff, Marek Kuchci\u0144ski te\u017c kilka semestr\u00f3w i ja chyba 2 lata.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Kullages od tej pory odbywa\u0142 si\u0119 przez szereg lat systematycznie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 – Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Organizowa\u0142a je Komisja Porozumiewawcza Stowarzysze\u0144 Akademickich KUL, kt\u00f3rej przewodnicz\u0105cym by\u0142 Janusz Krupski. To by\u0142o bardzo wa\u017cne, bo chodzi\u0142o o utrzymanie podmiotowo\u015bci student\u00f3w. Bo o co sz\u0142o z likwidacj\u0105 Zrzeszenia Student\u00f3w Polskich? Na podstawie legitymacji ZSP studenci mogli znale\u017a\u0107 prac\u0119 przez studenck\u0105 sp\u00f3\u0142dzielni\u0119 pracy. Natomiast SZSP mia\u0142 socjalizm w swojej definicji i regulaminie, dlatego na KULu go nie by\u0142o. Ale eliminowa\u0142o to student\u00f3w KUL z mo\u017cliwo\u015bci zarobku, a wielu student\u00f3w tam pracowa\u0142o.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Te protesty by\u0142y mocne, bo jeszcze chyba Krzysztof Malarecki chcia\u0142, \u017ceby SZSP powsta\u0142o na KULu, ale by\u0142 zdecydowany sprzeciw Krupskiego, Jegli\u0144skiego, Borusewicza i innych. Dzi\u0119ki temu SZSP nie powsta\u0142o na naszej uczelni. W jego miejsce rozpocz\u0119\u0142a sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Komisja Stowarzysze\u0144 Akademickich KUL. By\u0142a ona w\u0142a\u015bciwie pierwszym w Polsce niezale\u017cnym samorz\u0105dem studenckim, bo SKS powsta\u0142 przecie\u017c p\u00f3\u017aniej, ju\u017c po \u015bmierci Staszka Pyjasa w 1977 roku. O tym si\u0119 nie m\u00f3wi, ale nasz kulowski pierwszy samorz\u0105d studencki powsta\u0142 jesieni\u0105 1973 roku, na samym pocz\u0105tku roku akademickiego. Zajmowali\u015bmy si\u0119 w nim przede wszystkim sprawami student\u00f3w oraz dzia\u0142alno\u015bci\u0105 kulturaln\u0105. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/u><\/em><\/strong> Ta Komisja Porozumiewawcza mia\u0142a te\u017c prawo reprezentowa\u0107 student\u00f3w przy egzaminach, inauguracjach, otrz\u0119sinach. Ja w jej imieniu kiedy\u015b by\u0142em przy egzaminach.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Pami\u0119tam i chyba mam gdzie\u015b w swoich zbiorach zdj\u0119cie Janusza Krupskiego, kt\u00f3ry chodzi\u0142 w takim wielkim berecie \u2013 birecie, ubranego tak\u017ce w tog\u0119, gdy jako przewodnicz\u0105cy tej Komisji wita\u0142 student\u00f3w podczas otrz\u0119sin. Bawili\u015bmy si\u0119 \u015bwietnie. W 1975 roku wyst\u0119powa\u0142 na Kullages zesp\u00f3\u0142 Onomatopeja z Andrzejem Mitanem. Pami\u0119tam wystaw\u0119 grafiki Konrada Koz\u0142owskiego, kolegi z historii sztuki. Niedawno dosta\u0142em od niego ksi\u0105\u017ck\u0119 o jego rodzinie zatytu\u0142owan\u0105 \u201eNienawr\u00f3ceni\u201d i wtedy dopiero dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce byli to wspaniali \u017co\u0142nierze niez\u0142omni, jak\u017ce fantastyczni ludzie. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
4. Wiosna kulturalna student\u00f3w KUL Kullages \u201977. Czwarty z lewej Wit Wojtowicz, pierwsza z prawej Gra\u017cyna Houwalt<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
5. Plakat  ONOMATOPEJA, koncert na KUL -u 13. 04. 1975<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
6. .  Plakat KULLAGES  72. \/RU ZSP KUL\/(!)<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/u> na tym zdj\u0119ciu jeste\u015b czwarty z lewej, to jest zdj\u0119cie z \u201eRagi polskiej\u201d, akcji parateatralnej.<\/em><\/strong> A p<\/em><\/strong>rzy bia\u0142ym filarze siedzi Ka\u015bka Sta\u0144czyk.<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u> To musia\u0142o by\u0107 po 1976 roku, dlatego \u017ce poznaj\u0119 koszul\u0119, kt\u00f3r\u0105 kupi\u0142em w\u00f3wczas w Londynie. Wracaj\u0105c do czas\u00f3w Kullages 1975 rok by\u0142 rokiem znacz\u0105cym, zawi\u0105za\u0142y si\u0119 wtedy wielkie przyja\u017anie. By\u0142em w grupie porz\u0105dkowej, mieli\u015bmy sporo pracy ze sprz\u0105taniem po tej zabawie, jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em bardzo du\u017co ludzi przysz\u0142o i trudno by\u0142o utrzyma\u0107 porz\u0105dek. Wiele o tym m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107 Marek Gacka czy Marek Adamczyk, kt\u00f3ry sta\u0142 na bramce. Jak zabawa si\u0119 zako\u0144czy\u0142a to okaza\u0142o si\u0119, \u017ce toalety m\u0119skie s\u0105 po kostki, po pr\u00f3g wype\u0142nione jakby to \u0142adnie powiedzie\u0107: “substancj\u0105 wydalon\u0105 przez ludzi z wn\u0119trza \u017co\u0142\u0105dk\u00f3w przez usta”, no mo\u017ce to lepiej brzmi. Jak zobaczyli\u015bmy to z Januszem Krupskim, nie wytrzyma\u0142em i do\u0142\u0105czy\u0142em si\u0119 do tej zbiorowej kreacji na posadzce a potem \u015bci\u0105gn\u0119li\u015bmy buty zawin\u0119li\u015bmy spodnie i Janusz Krupski, Bogdan Borusewicz i ja sprz\u0105tali\u015bmy te toalety na pierwszym pi\u0119trze przez d\u0142ugi czas. Tak\u017ce i z tego powodu bardzo dok\u0142adnie zapami\u0119tam ten pierwszy Kullages. A drugi, ten z 1976 roku te\u017c mi si\u0119 wry\u0142 w pami\u0119\u0107.  Wyst\u0119powa\u0142a na nim Kruszyna, czyli El\u017cbieta Wojnowska z m\u0142odziutk\u0105 przysz\u0142\u0105 gwiazd\u0105 El\u017cbiet\u0105 Adamiak, byli te\u017c Osjanie z Milo Kurtisem, Anawa. Sztuk\u0119 ziemi prezentowa\u0142a Teresa Murak. Na dziedzi\u0144cu by\u0142a taka wielka dziura, z pot\u0119\u017cnym pag\u00f3rkiem z ziemi usypanej obok. Ona uczyni\u0142a z tego takie du\u017ce serce i obsia\u0142a je rze\u017cuch\u0105. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
7. Wit Karol w 1975. Dziedziniec KUL<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
8. Dziedziniec KUL-u w czasie Kullages 75. Fot WKW<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
9. Katalog Grupy Tw\u00f3rczej INOPS czynnej na KUL-u<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
10. Dziedziniec Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1976 r. Od lewej: Mieczys\u0142aw Abramowicz ps. Metys z Teatru Akademickiego KUL – grupa Ubodzy, Marek Kuchci\u0144ski, Ryszard Tkaczyk ps. Raszek. Na dalszym planie Grzegorz Chomicki z teatru studenckiego Warsztat<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
11. Janusz Malinowski – za\u0142o\u017cyciel teatru studenckiego Warsztat oraz cz\u0142onkowie grupy: Andrzej Mazur, Micha\u0142 Zulauff, Agnieszka Golka, Grzegorz Chomicki, 1976 r<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

    <\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>:<\/strong> to s\u0105 zdj\u0119cia z dziedzi\u0144ca KUL. Na dw\u00f3ch ostatnich na \u0142awce siedzi Andrzej Mazur z teologii, Agnieszka Golka z historii sztuki, Micha\u0142 Zulauff z psychologii, Grzegorz Chomicki, gra\u0142 na fujarce w Warsztacie, naprzeciw nich kuca Janusz Malinowski z polonistyki. Na drugim zdj\u0119ciu siedzi na por\u0119czy Metys, czyli Mietek Abramowicz z Ubogich, ja i Raszek, czyli \u015bp. Ryszard Tkaczyk z filozofii przyrody. Ale jakich jeszcze ludzi zapami\u0119ta\u0142e\u015b najbardziej? <\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Oczywi\u015bcie siedz\u0105cego tu obok Andrzeja Mazura, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 znakomite warsztaty parateatralne. W pewnym okresie na KULu by\u0142o a\u017c 7 teatr\u00f3w: dwa warsztaty Andrzeja Mazura i Janusza Malinowskiego, u kt\u00f3rego gra\u0142y mi\u0119dzy innymi Ewa Wielgat ze Stan\u00f3w Zjednoczonych (chyba z Milwaukee) i Ania Arseniuk (w pewnym momencie do\u0142\u0105czy\u0142em r\u00f3wnie\u017c ja), Scena Plastyczna Leszka M\u0105dzika (przez kt\u00f3r\u0105 tak\u017ce si\u0119 przewin\u0105\u0142em), grupa Ubogich, a r\u00f3wnie\u017c Scena S\u0142owa Stefana Szaci\u0142owskiego (m. in. \u015bwietna “Kolonia karna” w wykonaniu tego teatru). Na pocz\u0105tku szalenie podobali mi si\u0119 Ubodzy, chodzi\u0142em na ich przedstawienia, pozna\u0142em Ulk\u0119 Szulc, Metysa, czyli Miecia Abramowicza, Romka Dokt\u00f3ra. Pami\u0119tam ich spektakl “Kain i Abel”. Zrobili te\u017c taki prze\u015bmiewczy troch\u0119 spektakl z szefa Sceny Plastycznej, czyli z Leszka M\u0105dzika. Wa\u017cnym rekwizytem w tym spektaklu by\u0142 ma\u0142y Fiat zrobiony z tektury (taki sam jak samoch\u00f3d Leszka). Scena Plastyczna bardzo mi si\u0119 podoba\u0142a. Wszystko to, co dzia\u0142o si\u0119 z d\u017awi\u0119kiem, \u015bwiat\u0142em, ruchem, form\u0105 i kolorem. Bardzo to by\u0142o mi bliskie. By\u0142 to \u201eteatr bezs\u0142ownej prawdy” jak w\u00f3wczas o nim m\u00f3wi\u0142 jeden z krytyk\u00f3w teatralnych. Pierwsze spektakle, kt\u00f3re ogl\u0105da\u0142em to by\u0142a “Wieczerza” a potem “Ikar”, do kt\u00f3rego p\u00f3\u017aniej wszed\u0142em, jako kolejny rocznik aktorski. Od pocz\u0105tku by\u0142em w spektaklu “Pi\u0119tno” i “Zielnik”. Pami\u0119tam jak m.in. razem z Jackiem Szotem, W\u0142odkiem Klocem i Adamem Rosochackim brali\u015bmy udzia\u0142 w spektaklu “Pi\u0119tno” i wtedy wydarzy\u0142a si\u0119 taka historia. Ot\u00f3\u017c stolarze zrobili do tego spektaklu pewien rekwizyt – bardzo solidn\u0105 trumn\u0119, kt\u00f3ra w pewnym momencie podci\u0105gana by\u0142a na sznurach pod sufit. No i raz sta\u0142o si\u0119 to, czego nikt nie przewidzia\u0142 – sznur si\u0119 urwa\u0142, a ja ca\u0142ym mokry, bo w p\u0142aszczu przeciwdeszczowym i w czepku p\u0142ywackim patrz\u0119 na t\u0119 trumn\u0119 jak leci. Dzi\u0119ki Bogu p\u0119k\u0142 sznur od strony Jacka, wi\u0119c trumna wychyli\u0142a si\u0119 w drug\u0105 stron\u0119 w stron\u0119 widowni, kt\u00f3ra na szcz\u0119\u015bcie by\u0142a daleko, a Jacek mia\u0142 czas na refleksje i uchyli\u0142 si\u0119 w por\u0119 przed ni\u0105 jak wraca\u0142a, bo inaczej no rzeczywi\u015bcie nie by\u0142aby ona pewnie tylko rekwizytem, przepraszam za ten czarny humor. Pami\u0119tam te\u017c tak\u0105 \u015bmieszn\u0105 sytuacj\u0119, na \u201ePi\u0119tnie\u201d by\u0142a cenzura wewn\u0119trzna, uniwersytecka, by\u0142 obecny pan prorektor prof. Stefan (zwany Funiem) Sawicki, pan Adam Chruszczewski i par\u0119 innych, wa\u017cnych na KUL\u2013u os\u00f3b. Starali\u015bmy si\u0119, aby jak najlepiej wypa\u015b\u0107, bieganina po ciemku, szybko, a ja w pewnym momencie stan\u0105\u0142em nog\u0105 na listw\u0119 z gwo\u017adziem, kt\u00f3ry oczywi\u015bcie przebi\u0142 mi stop\u0119 oraz buta i przeszed\u0142 na wylot. Z tego powodu ten akurat spektakl nie by\u0142 spektaklem jak to si\u0119 m\u00f3wi – bez s\u0142owa, bo wyda\u0142em z siebie d\u0142ugi przeci\u0105g\u0142y ryk na ca\u0142e gard\u0142o: “Kuuurrr…” i potem pan profesor Sawicki zapyta\u0142: “czy rzeczywi\u015bcie jest to do ko\u0144ca teatr s\u0142ownej prawdy”, a ja na to m\u00f3wi\u0119, \u017ce nadal, i \u017ce mnie si\u0119 tylko tak wyrwa\u0142o i \u017ce bardzo przepraszam, ale to i to mi si\u0119 przydarzy\u0142o. Prof. Sawicki bardzo szybko zorganizowa\u0142 jaki\u015b transport i zawieziono mnie na zastrzyk przeciwt\u0119\u017ccowy na pogotowie. abym nie poleg\u0142 na tej przed-premierze jako artysta. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
12. Plakat KAIN I ABEL, Grupa Ubodzy ,1973, projekt M\u0142odo\u017ceniec<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
13. Plakat W\u0141\u00d3KNA, 1973,   proj. L. M\u0105dzik.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
14. Plakat REQUIEM RYBA I KAMIE\u0143, Scena Poezji, TA KUL, 1975<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
15. Plakat PI\u0141AT. Grupa Ubodzy TA KUL<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
16. Plakat KM Warsztat TA KUL,1975, proj. Konrad Koz\u0142owski<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
17. Znaczek SCENY PLASTYCZNEJ,(plastik,foto),proj. L. M\u0105dzik<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n
\n
\"\"<\/a>
18. Programy spektakli “Sceny Plastycznej” TA KUL <\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong><\/strong>: A kiedy i dlaczego trafi\u0142e\u015b do sceny plastycznej? <\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Ta grupa, ten rodzaj teatru bardzo mi si\u0119 podoba\u0142, tak jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em pocz\u0105tkowo we wszystkich tych teatrach odnajdowa\u0142em jakie\u015b swoje t\u0119sknoty, wyobra\u017cenie o nowym teatrze, kt\u00f3ry tworzy\u0142 si\u0119 w r\u00f3\u017cnych miejscach czy to w salach czy te\u017c na placach i ulicach.  Na moj\u0105 wyobra\u017ani\u0119 ogromnie dzia\u0142a\u0142y spektakle zaproponowane przez Leszka, mo\u017ce te\u017c te doznania by\u0142y powi\u0119kszone o formy plastyczne, wyznaczniki muzyczne i punkty \u015bwietlne. Zacz\u0105\u0142em bywa\u0107 na tych spektaklach i w pewnym momencie zapyta\u0142em, czy mog\u0119 do tej grupy do\u0142\u0105czy\u0107. Rekomendowa\u0142a mnie moja kole\u017canka z roku Agnieszka Golka oraz kolega z akademika, kt\u00f3ry pracowa\u0142 w Scenie jako elektryk – Sergiusz Raczkowski. Pierwsza moja wyprawa z teatrem za granic\u0119 by\u0142a w1975 roku. Pojechali\u015bmy w\u00f3wczas do Parmy z “Pi\u0119tnem”. Spektakl cieszy\u0142 si\u0119 ogromnym powodzeniem, grali\u015bmy go par\u0119 razy. Z Parmy pojechali\u015bmy do Rzymu, gdzie akurat wtedy by\u0142a beatyfikacja siostry Urszuli Led\u00f3chowskiej. To by\u0142o wielkie prze\u017cycie – cz\u0142owiek zobaczy\u0142 w\u00f3wczas zupe\u0142nie inny \u015bwiat. Wtedy po raz pierwszy w og\u00f3le by\u0142em na zachodzie. Byli\u015bmy tak\u017ce w Pizie, we Florencji, Wenecji. W Rzymie mieszkali\u015bmy w willi Caruso, zajmowanej przez polskie Urszulanki. Drugi wyjazd nast\u0105pi\u0142 w1976 roku do Londynu. Pojechali\u015bmy w\u00f3wczas na zaproszenie Alfreda Emmeta na festiwal teatr\u00f3w studenckich, kt\u00f3ry organizowany by\u0142 w Questors Theatre. Wyjazd ten by\u0142 dla mnie bardzo istotny i nies\u0142ychanie wa\u017cny. Ale o tym mo\u017ce p\u00f3\u017aniej co\u015b jeszcze dopowiem. Jaki\u015b czas po powrocie z tego wyjazdu przeszed\u0142em do Warsztatu TA Janusza Malinowskiego. By\u0142 to chyba 1977 rok i grali\u015bmy w\u00f3wczas spektakl “Pielgrzymi” wed\u0142ug wiersza Rabindranatha Tagore’ego “Zb\u0142\u0105kane ptaki”. Teatr ten charakteryzowa\u0142 si\u0119 przede wszystkim bardzo ubogimi scenografiami, skromnymi kostiumami, w\u0142a\u015bciwie by\u0142 podobny do Laboratorium Grotowskiego. Wa\u017cne by\u0142y s\u0142owa i ruch. My\u015bmy sporo \u0107wiczyli. Pami\u0119tam, \u017ce mieli\u015bmy takie pasy, a w\u0142a\u015bciwie kamizelki obci\u0105\u017cone piaskiem i w nich biegali\u015bmy oraz \u0107wiczyli\u015bmy wyskoki.<\/strong><\/p>\n\n\n\n


– Andrzej Mazur:<\/u> Wit mia\u0142 du\u017cy skok, pami\u0119tam do dzisiaj, mia\u0142 du\u017c\u0105 mas\u0119 i jak r\u0105bn\u0105\u0142 nogami w parkiet, to robi\u0142o wra\u017cenie. <\/em><\/strong> <\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> wyskok mia\u0142em rzeczywi\u015bcie ca\u0142kiem niez\u0142y, bo jak skoczy\u0142em, to moje stopy wyprostowanych poziomo n\u00f3g by\u0142y na wysoko\u015bci ramienia doros\u0142ego faceta. Jak \u015bci\u0105gn\u0105\u0142em ci\u0119\u017cki pas to po prostu fruwa\u0142em. Nazywali mnie wtedy \u017cartobliwie lataj\u0105cym s\u0142oniem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 – Andrzej Mazur: <\/em><\/u><\/strong>Teatr Warsztat to by\u0142y dwa zespo\u0142y. Ja prowadzi\u0142em zesp\u00f3\u0142 stricte parateatralny, ale ascetyczny. Malina natomiast robi\u0142 teatr misteryjny w formule teatru ubogiego, ubogich \u015brodk\u00f3w scenicznych, co wymy\u015bli\u0142 Jerzy Grotowski, a Janusz to kontynuowa\u0142. W czerwcu 1975 roku byli\u015bmy na sta\u017cu u Grotowskiego: Janusz Malinowski, Jagoda Pietryszyn, ja, Wiesiek \u0141o\u015b, Teresa Grzyma\u0142owa, p\u00f3\u017aniej \u0141osiowa i Przemek \u0141o\u015b.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Taka sztuka uboga, bardzo cenili\u015bmy taki teatr, je\u017adzili\u015bmy do Grotowskiego i to po par\u0119 razy na przyk\u0142ad na Apocalypsis cum figuris. Pami\u0119tam raz gra\u0142a Rena Mirecka, a innym razem Elizabeth, ta Argentynka, nazwiska nie pami\u0119tam.  Niezwyk\u0142e wra\u017cenia, niezapomniane. To by\u0142 rok 1977.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski: <\/u><\/strong>Wit, w ksi\u0105\u017cce \u201eStrych\u201d Marty Olejnik, we fragmentach po\u015bwi\u0119conych KUL-owi m\u00f3wi\u0142e\u015b o teatrze, \u017ce \u201e\u2026w latach 70. XX wieku KUL by\u0142 otwartym i oryginalnym \u015brodowiskiem rozwoju. Od 1974 roku co roku w maju odbywa\u0142a si\u0119 wiosna kulturalna student\u00f3w\u2026\u201d,<\/em> por\u00f3wnywa\u0142e\u015b j\u0105 do Famy ko\u0142obrzeskiej, dzia\u0142a\u0142y tam kr\u0119gi biblijne starego i nowego testamentu, gdzie dyskutowano komentarze. \u201eNa uniwersytecie funkcjonowa\u0142y dwie szko\u0142y: KULowska szko\u0142a biblijna jako trzecia w \u015bwiecie oraz lubelska szko\u0142a filozofii chrze\u015bcija\u0144skiej\u2026\u201d. <\/em>Na KUL-u studiowa\u0142o 2 500 student\u00f3w. Czyli to by\u0142o \u015brodowisko, kt\u00f3re musia\u0142o si\u0119 zna\u0107 i by\u0142o szczeg\u00f3lnym zbiorem ludzi: studenci z prowincji, z parafii, zach\u0119cani do studi\u00f3w przez ksi\u0119\u017cy, byli ludzie wierz\u0105cy i niewierz\u0105cy, arty\u015bci, antykomuni\u015bci, poeci, filozofowie, polityczni imigranci. Wszyscy si\u0119 znali. I to jest cecha charakterystyczna tej uczelni z tamtych lat. Czy mo\u017cesz doda\u0107 jeszcze inne cechy? Pomi\u0119dzy \u0141ab\u0105 a W\u0142adywostokiem to chyba by\u0142 jedyny niepa\u0144stwowy i katolicki uniwersytet w tamtych latach, gdzie nie wyk\u0142adano marksizmu, gdzie s\u0142u\u017cba wojskowa po studiach nie by\u0142a obowi\u0105zkowa, studenci byli niezale\u017cni, wolni, a ci, kt\u00f3rzy przychodzili z parafii, z prowincji, wchodzili od razu na bardzo wysoki poziom wolno\u015bci i bogatego \u017cycia kulturalnego, gdzie cenzura nie obowi\u0105zywa\u0142a, poza t\u0105 wewn\u0119trzn\u0105, a przynajmniej by\u0142a traktowana jak niechciany i kr\u0119puj\u0105cy gorset, czego zreszt\u0105 nie ukrywano, traktuj\u0105c j\u0105 niepowa\u017cnie, jak obce cia\u0142o.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> KUL by\u0142 wtedy bardzo liberalny, je\u017celi chodzi o pochodzenie poszczeg\u00f3lnych os\u00f3b czy grup. Ta r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107, o kt\u00f3rej m\u00f3wi\u0142e\u015b: niewierz\u0105cy, ortodoksi, \u017bydzi, katolicy, przer\u00f3\u017cni ludzie tam byli. To by\u0142 prawdziwie wolny Uniwersytet i tej wolno\u015bci si\u0119 uczyli\u015bmy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Najr\u00f3\u017cniejsi, agnostycy, atei\u015bci niekomuni\u015bci, hippies z ich czo\u0142owymi przedstawicielami, Marcowi relegowani z innych uczelni \u2013 by\u0142a du\u017ca grupa z Gda\u0144ska, du\u017ca grupa z Warszawy. Na KUL by\u0142 te\u017c szczeg\u00f3lnie atrakcyjny wyr\u00f3\u017cnik: tam nie by\u0142o punkt\u00f3w preferencyjnych, nie by\u0142o punkt\u00f3w za pochodzenie, czyli wszyscy mieli R\u00f3wne Szanse na egzaminach. A drugi wyr\u00f3\u017cnik, to taka forma koled\u017cu, gdzie by\u0142o 2,5 tysi\u0105ca os\u00f3b, 7 teatr\u00f3w, ko\u0142a naukowe, gdzie by\u0142y bardzo cz\u0119sto wyk\u0142ady zagranicznych profesor\u00f3w. Niedu\u017cy obszar, wychodzi\u0142e\u015b na zewn\u0119trzny dziedziniec, a tam by\u0142a muzykologia, grali r\u00f3\u017cne chora\u0142y itd., pozwala\u0142 na kontakt z lud\u017ami z r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w. Jedni zajmowali si\u0119 histori\u0105 sztuki, inni teologi\u0105, filozofi\u0105, socjologi\u0105, teatrem i wszyscy nawzajem si\u0119 kszta\u0142cili. Idziesz korytarzem, a kto\u015b z historii sztuki Ci\u0119 zaczepia: Andrzej, we\u017a mnie przepytaj\u2026 i cz\u0142owiek si\u0119 dokszta\u0142ca\u0142. To by\u0142a uczelnia dbaj\u0105ca o og\u00f3lno-historyczny rozw\u00f3j student\u00f3w.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Jedyne wsp\u00f3lne zaj\u0119cia to by\u0142 tak zwany WF. Chodzili\u015bmy tam z lud\u017ami z historii, polonistyki, klasyki, psychologii i rozmawiali\u015bmy, wszyscy si\u0119 znali. Na KUL-u by\u0142 dost\u0119p tak\u017ce do prohibit\u00f3w, oczywi\u015bcie nie by\u0142o to \u0142atwe i mo\u017ce jedynie tylko dla ma\u0142ej grupki, ale by\u0142o to mo\u017cliwe g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki dyrektorowi biblioteki Andrzejowi Paluchowskiemu, kt\u00f3ry przywozi\u0142 je z zagranicy sam, albo te\u017c przywo\u017cono i dawano mu wydawnictwa do zbior\u00f3w, ksi\u0105\u017cki i czasopisma wychodz\u0105ce na zachodzie, a zakazane w Polsce. By\u0142 niezwyk\u0142ym facetem. Profesorowie zapewne mieli wi\u0119kszy dost\u0119p a studenci, jak ju\u017c m\u00f3wi\u0142em to tylko bardzo niewielkie grono i to raczej dzi\u0119ki niekt\u00f3rym profesorom, kt\u00f3rzy udost\u0119pniali nam te wydawnictwa. Pami\u0119tam, \u017ce by\u0142y to g\u0142\u00f3wnie wydania paryskie, a wi\u0119c \u201eKultura\u201d przede wszystkim oraz londy\u0144skie m. in. \u201eOdnowa\u201d a tak\u017ce zapewne inne, kt\u00f3rych wydawc\u00f3w ju\u017c nie pami\u0119tam. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur: <\/u><\/em><\/strong>Ja czyta\u0142em tam Archipelag Gu\u0142ag So\u0142\u017cenicyna i Andrzeja Amarlyka o upadku komunizmu.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

–Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>: Czytelnia na Chopina by\u0142a miejscem kultowym, kiedy\u015b przygotowywa\u0142em si\u0119 tam do egzaminu ze sztuki nowoczesnej i ogl\u0105da\u0142em wszystkie dost\u0119pne albumy Paula Gauguina, by\u0142o ich 5 \u2013 angielskich i francuskich. I w ka\u017cdym inne kolory tych samych krajobraz\u00f3w z Tahiti czy Bretanii. Zrozumia\u0142em wtedy, \u017ce aby studiowa\u0107 sztuk\u0119, to trzeba mie\u0107 mo\u017cliwo\u015b\u0107 bycia na codzie\u0144 w galeriach \u015bwiata. W latach 70. to by\u0142o dla mnie tylko marzenie, a w 80. niemo\u017cliwe z powodu zakazu opuszczania kraju. Ale moje interesowania bibu\u0142\u0105 rozwin\u0119\u0142y si\u0119 dopiero w latach 80., od Solidarno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Tych wydawnictw by\u0142o sporo, potem niekt\u00f3re z nich dostawa\u0142em od Janusza, albo od Bogdana Borusewicza, bo oni mieli o wiele wi\u0119kszy dost\u0119p do nich. Pocz\u0105tkowe marzenie Piotra Jegli\u0144skiego, \u017ceby drog\u0105 fotograficzn\u0105 powieli\u0107 Archipelag Gu\u0142ag nie wysz\u0142o, to by by\u0142a ca\u0142a du\u017ca skrzynia tych fotografii i ci\u0119\u017cko by\u0142oby j\u0105 podnie\u015b\u0107, a co dopiero ukry\u0107 czy transportowa\u0107. Mia\u0142em wtedy desperack\u0105 pr\u00f3b\u0119, opart\u0105 na do\u015bwiadczeniu jeszcze z czas\u00f3w licealnych w \u0141a\u0144cucie, kiedy dosta\u0142em do przeczytania na jedn\u0105 noc ksi\u0105\u017ck\u0119 na temat okultyzmu, bodaj\u017ce Ochorowicza. Wiedzia\u0142em, \u017ce tego nie przepisz\u0119, wi\u0119c po\u017cyczy\u0142em od kole\u017canki magnetofon, kupi\u0142em ta\u015bm\u0119 i czyta\u0142em ksi\u0105\u017ck\u0119, gdy\u017c bardzo chcia\u0142em j\u0105 mie\u0107. By\u0142 to zapewne – \u017cartobliwie rozwa\u017caj\u0105c – taki wczesny audiobook, ale pr\u00f3buj\u0105c to samo zrealizowa\u0107 w Lublinie nie wysz\u0142o, bo magnetofon si\u0119 zepsu\u0142, a ksi\u0105\u017ck\u0119 trzeba by\u0142o odda\u0107. A wi\u0119c ca\u0142a pr\u00f3ba si\u0119 nie uda\u0142a. Ale wracaj\u0105c do ksi\u0105\u017cek z tak zwanego drugiego obiegu, one naprawd\u0119 by\u0142y bardzo nieliczne i dost\u0119pne jedynie bardzo ma\u0142ej grupie. Chcieli\u015bmy to zmieni\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>: Jaki wp\u0142yw mia\u0142a ta literatura na kszta\u0142towanie Waszego pogl\u0105du na \u015bwiat?<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> My\u015bl\u0119, \u017ce ogromny. Ci, kt\u00f3rzy mieli szcz\u0119\u015bcie je dosta\u0107 do czytania, byli naprawd\u0119 przez los wyr\u00f3\u017cnieni, gdy\u017c one by\u0142y bardzo trudne do zdobycia. My\u015bmy ca\u0142y czas my\u015bleli co zrobi\u0107, \u017ceby mog\u0142y sta\u0107 si\u0119 bardziej powszechne. Wiem z opowiada\u0144 Janusza Krupskiego i Bogdana Borusewicza a p\u00f3\u017aniej Piotra Jegli\u0144skiego (to by\u0142a ta tzw.\u2019\u2019wielka tr\u00f3jka\u2019\u2019), \u017ce oni chcieli gdzie\u015b ukra\u015b\u0107 powielacz, aby m\u00f3c na nim drukowa\u0107. Dobrze jednak, \u017ce do tego nie dosz\u0142o, ale desperacja by\u0142a wielka. I w pewnym momencie, w roku 1976 Piotrek pojecha\u0142 do Pary\u017ca sam, bo Janusz nie dosta\u0142 paszportu. Piotr tam pracowa\u0142 i kupi\u0142 niewielki powielacz, denaturatowy. No i pozosta\u0142a kwestia jak go wys\u0142a\u0107 do Polski. Zgadali si\u0119 z Januszem (ja Piotra w\u00f3wczas nie zna\u0142em), \u017ce do Londynu jedzie ze spektaklami teatr KUL-owski, Scena plastyczna Leszka M\u0105dzika i \u017ce kto\u015b ten powielacz od niego odbierze. Piotr we wspomnieniach napisa\u0142, \u017ce nie wiedzia\u0142, kto b\u0119dzie tym kurierem, bo do ko\u0144ca ta informacja do niego nie dotar\u0142a. Ja wiedzia\u0142em jak Piotr si\u0119 nazywa, pokazywano mi te\u017c w Polsce jego zdj\u0119cie. Do naszego spotkania dosz\u0142o w londy\u0144skim teatrze przy Mattock Lane. Teatr nazywa\u0142 si\u0119 Questors Theatre. To by\u0142o to miejsce, w kt\u00f3rym odbywa\u0142 si\u0119 czwarty mi\u0119dzynarodowy festiwal teatr\u00f3w akademickich. Piotr przyjecha\u0142 do Londynu z tym powielaczem, z przygodami bowiem zosta\u0142 zatrzymany przez celnika, kt\u00f3rego pies wyczu\u0142 denaturat i zaraz na \u201edzie\u0144 dobry\u2019\u2019po przybyciu do Anglii by\u0142a rozmowa czy on pije czy nie, jakie\u015b takie \u015bmieszne, dziwne pytania zadawano. Taki powielacz jak ten co Piotr kupi\u0142 mo\u017cna by\u0142o dosta\u0107 w zasadzie w ka\u017cdym sklepie na Zachodzie, bo na przyk\u0142ad skauci drukowali na nich swoje og\u0142oszenia, a dla nas to by\u0142 absolutny szczyt najwy\u017cszych marze\u0144. Spotkali\u015bmy si\u0119 z Piotrem w teatrze, przez kurtyn\u0119 wymienili\u015bmy si\u0119 ustalonymi has\u0142ami w ciemno\u015bci i potem mia\u0142o miejsce kolejne spotkanie, tym razem w toalecie, te\u017c si\u0119 w\u00f3wczas nie zobaczyli\u015bmy. Um\u00f3wili\u015bmy si\u0119 przez \u015bciank\u0119 dzia\u0142ow\u0105 na spotkanie na s\u0105siaduj\u0105cym z Teatrem skwerze. Ale o tym opowiem za chwil\u0119. Nasz pobyt w Londynie trwa\u0142o od 4 do 8 maja 1976 roku i zbli\u017ca\u0142 si\u0119 czas powrotu do Polski. Zako\u0144czenie tego Festiwalu mia\u0142o by\u0107 w formie uroczystego bankietu. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce na te uroczyste przyj\u0119cie my w Teatrze mamy tylko nie ca\u0142kiem \u015bwie\u017ce podkoszulki i nie najczystsze spodnie. Nikt z nas nie mia\u0142 \u017cadnego tak zwanego \u2019odzienia na szczeg\u00f3lne okazje\u2019. Zastanawiali\u015bmy si\u0119 jak si\u0119 ubra\u0107. Wymy\u015blili\u015bmy wtedy, \u017ce skorzystamy z garderoby teatralnej. Tam poprzebierali\u015bmy si\u0119 w r\u00f3\u017cne stroje – zachowa\u0142y si\u0119 nawet zdj\u0119cia z tej maskarady.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 Na przyk\u0142ad W\u0142odek Kloc przebra\u0142 si\u0119 za dandysa, Krzysiek Mazur za policjanta, kt\u00f3ra\u015b z kole\u017canek za dam\u0119, a inna za s\u0142u\u017c\u0105c\u0105. Ja ubra\u0142em si\u0119 w najwi\u0119kszy str\u00f3j jaki uda\u0142o mi si\u0119 znale\u017a\u0107, a by\u0142 to mundur marynarza angielskiego. Wygl\u0105da\u0142em w nim jak oficer z Royal Navy. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

     <\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
19. Wn\u0119trze autobusu,  kt\u00f3rym “Scena Plastyczna” TA KUL  jecha\u0142a na festiwal w Londynie w 1976 roku,
 (od lewej) W\u0142odzimierz Kloc, Wit k. Wojtowicz, Krzysztof Mazur. W tylnej cz\u0119\u015bci autobusu zgromadzona by\u0142a scenografia oraz baga\u017ce. Fot.  Stefan Ciechan <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
20. Cz\u0119\u015b\u0107 zespo\u0142u “Sceny Plastycznej” przebrana dzi\u0119ki zawarto\u015bci garderoby teatralnej w “stroje wyj\u015bciowe” na bankiet po\u017cegnalny, 1976 rok 
(od lewej) Alina M\u0105dzik, Andrzej Ma\u0144ka, Izabela Pereira-Kowalska, Andrzej Kowalski, Agnieszka Golka, Roman Brzezicki, Stefan Ciechan, Urszula Rezlaff, Urszula Surma, W\u0142odzimierz Kloc. Fot Krzysztof Mazur (?) 197<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
21. Zdj\u0119cie tak zwane “marynarskie”, \/od lewej\/ Jan \u017byli\u0144ski i Wit K. Wojtowicz w stroju Royal Navy. Londyn 1976<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n
\n
\"\"<\/a>
22. Folder THE QUESTORS THEATRE. FOURTH INTERNATIONAL AMATEUR THEATRE WEEK, 1976<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

Przyj\u0119cie si\u0119 odby\u0142o, zako\u0144czy\u0142o si\u0119 w wielkim naszym sukcesem. Wszyscy byli\u015bmy w centrum uwagi ze wzgl\u0119du na te niekonwencjonalne stroje, kt\u00f3re zapewne ca\u0142kowicie odbiega\u0142y od zwyczajowej normy. Wtedy te\u017c pozna\u0142em \u2013 co si\u0119 okaza\u0142o dopiero po kilkudziesi\u0119ciu latach – bardzo ciekawego cz\u0142owieka, z kt\u00f3rym Stefan Ciechan zrobi\u0142 mi przypadkowo zdj\u0119cia.  Na nich jest nas dw\u00f3ch, on stoi w “cywilnym” ubraniu a ja w tym marynarskim mundurze. Ot\u00f3\u017c ten \u2019\u2019cywil\u2019\u2019 to s\u0142ynny w \u015brodowisku brytyjskiej Polonii “ksi\u0105\u017c\u0119” Jan \u017byli\u0144ski z Londynu. Ju\u017c niestety nie \u017cyje – zmar\u0142 na pocz\u0105tku 2024 r. Jan by\u0142 znany nie tylko z tego, \u017ce uwa\u017cano go za najbogatszego Polaka w Anglii, ale tak\u017ce i z tego, \u017ce w obronie dyskryminowanych Polak\u00f3w przebywaj\u0105cych na Wyspach Brytyjskich wyzwa\u0142 na pojedynek na szable Nigela Farage’a, szefa Partii Nacjonalist\u00f3w Brytyjskich. Ale tamten odm\u00f3wi\u0142. Jankowi przede wszystkim chodzi\u0142o o rozpocz\u0119cie z nim debaty. P\u00f3\u017aniej Jan wystartowa\u0142 w wyborach na burmistrza Londynu, ale niestety bez powodzenia. O tym wszystkim dowiedzia\u0142em si\u0119 wiele, wiele lat p\u00f3\u017aniej. W\u00f3wczas, podczas naszego pierwszego spotkania wzi\u0105\u0142em go za ubeka. Powiedzia\u0142em mu o tym p\u00f3\u017aniej i go bardzo przeprosi\u0142em wyja\u015bniaj\u0105c, \u017ce wtedy ba\u0142em si\u0119 okrutnie. Przemyca\u0142em w\u00f3wczas do Polski powielacz, kt\u00f3ry jak si\u0119 okazuje by\u0142 pierwszym, jaki znalaz\u0142 si\u0119 w r\u0119kach \u00f3wczesnej opozycji antykomunistycznej. Wybaczy\u0142 mi i utrzymywali\u015bmy nasz\u0105 znajomo\u015b\u0107 a\u017c do jego \u015bmierci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

            W tym marynarskim stroju poszed\u0142em na spotkanie z Piotrem na skwer po\u0142o\u017cony w pobli\u017cu teatru. Piotr p\u00f3\u017aniej wspomina\u0142, \u017ce gdy zobaczy\u0142, \u017ce prosto na niego idzie facet w mundurze to go ca\u0142ego zmrozi\u0142o. No ale szcz\u0119\u015bliwie wszystko si\u0119 wyja\u015bni\u0142o i po tym spotkaniu na skwerze, przebra\u0142em si\u0119 i razem z Piotrem pojechali\u015bmy do jego kuzyn\u00f3w na przedmie\u015bciach Londynu. Tam zobaczy\u0142em po raz pierwszy powielacz. Piotr zapyta\u0142 czy go ze sob\u0105 wezm\u0119. Janusz mnie o to pyta\u0142 wielokrotnie, wyja\u015bniaj\u0105c jak bardzo to mo\u017ce by\u0107 dla mnie niebezpieczne, czy si\u0119 dobrze zastanowi\u0142em i czy moja decyzja nie zosta\u0142a podj\u0119ta zbyt pochopnie. Potwierdzi\u0142em, \u017ce zdaj\u0119 sobie spraw\u0119 z zagro\u017cenia. Janusz by\u0142 troskliwym o innych, bardzo uczciwym cz\u0142owiekiem. Odpowiedzia\u0142em Piotrowi, \u017ce tak, ale nie w ca\u0142o\u015bci, gdy\u017c wpad\u0142em w\u00f3wczas na pomys\u0142, \u017ceby przetransportowa\u0107 go w cz\u0119\u015bciach. A wi\u0119c zacz\u0119li\u015bmy go rozbiera\u0107 i sk\u0142ada\u0107, czynili\u015bmy to par\u0119 razy i rylcem oznaczali\u015bmy cz\u0119\u015bci metalowe cyframi tak aby potem mo\u017cna by\u0142o te wszystkie elementy ze sob\u0105 w spos\u00f3b w\u0142a\u015bciwy posk\u0142ada\u0107. Ja posmarowa\u0142em je jeszcze jakim\u015b smarem, aby nie wygl\u0105da\u0142y takie b\u0142yszcz\u0105ce, nowe jakie\u015b fragmenty starej polskiej gazety poprzylepia\u0142em do wi\u0119kszych cz\u0119\u015bci, wygl\u0105da\u0142y bardzo zmarnowane, jak jakie\u015b stare elementy w tych skrzyniach z r\u00f3\u017cnymi dziwnymi cz\u0119\u015bciami le\u017c\u0105ce od dawna.  Najgorszy by\u0142 w\u0142a\u015bciwie b\u0119ben. Nawin\u0105\u0142em na niego wiele metr\u00f3w \u017cy\u0142ki tak, \u017ce wygl\u0105da\u0142 jak taka wielka szpulka. Do plastikowego pojemnika na denaturat wla\u0142em jaki\u015b sok i to by\u0142 m\u00f3j bidon na drog\u0119, kt\u00f3ry mia\u0142em w chlebaku ze sob\u0105. Wszystkie te cz\u0119\u015bci umie\u015bci\u0142em w r\u00f3\u017cnych skrzyniach w cz\u0119\u015bci magazynowej, czyli w tyle autobusu, gdzie le\u017ca\u0142y tak\u017ce dekoracje i gdzie na zmian\u0119 kole\u017canki i koledzy w czasie drogi k\u0142adli si\u0119, aby troch\u0119 si\u0119 przespa\u0107. I tak jechali\u015bmy przez kolejne pa\u0144stwa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

W ko\u0144cu dojechali\u015bmy na granic\u0119 NRD – Polska. No i zacz\u0119\u0142a si\u0119 bardzo nerwowa atmosfera.  Wydaje mi si\u0119, \u017ce ka\u017cdy co\u015b przewozi\u0142 jeden jaki\u015b komplet narz\u0119dzi, kto\u015b inny co\u015b z odzie\u017cy, kosmetyk\u00f3w itp. Granica by\u0142a pusta, nikogo nie by\u0142o, deszcz pada\u0142, po pewnym czasie wzi\u0119li nas na rewizj\u0119, by\u0142o do\u015b\u0107 nieprzyjemnie. Ba\u0142em si\u0119 bardzo o powielacz a tak\u017ce o ludzi. Zdawa\u0142em sobie spraw\u0119, \u017ce je\u017celi sprz\u0119t ten zostanie znaleziony to KUL b\u0119dzie mia\u0142 niema\u0142e k\u0142opoty. Zreszt\u0105 my wszyscy. Jecha\u0142a z nami pani z Wydzia\u0142u IV SB, zawsze wtedy by\u0142 taki obowi\u0105zek towarzyszenia takiej grupie jak nasza. Jako\u015b wszystko posz\u0142o dobrze, chocia\u017c znaleziono – o ile dobrze pami\u0119tam \u2013 \u2019Or\u0142a Bia\u0142ego\u2019 (czasopismo) i jakie\u015b inne w koszu, w pokoju celnym. Czyli kto\u015b z naszej grupy je przewozi\u0142, zorientowa\u0142 si\u0119, \u017ce idziemy na rewizj\u0119 i postanowi\u0142 si\u0119 ich pozby\u0107. Jak oni to znale\u017ali to zarzucali nam, \u017ce to nasze, ale zaprzeczyli\u015bmy przekonuj\u0105c, i\u017c wszystko co nasze jest w autobusie. Jako\u015b si\u0119 uda\u0142o i szcz\u0119\u015bliwie dojechali\u015bmy do Lublina. A by\u0142o to 10 maja 1976 roku, na KUL-u trwa\u0142 w\u00f3wczas KULLAGES 76.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>: W \u015brodowisku Spotka\u0144 zajmowa\u0142e\u015b si\u0119 drukowaniem<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> W pocz\u0105tkowym okresie to jest od 1976 roku do po\u0142owy 1978 zajmowa\u0142em si\u0119 organizacj\u0105 miejsc do powielania, tworzeniem magazyn\u00f3w dla materia\u0142\u00f3w do tego niezb\u0119dnych, czyli kalek, papieru i denaturatu. Wa\u017cne by\u0142o bardzo wcze\u015bniejsze zorganizowanie zakupu ryz papieru i do\u015b\u0107 du\u017ce ilo\u015bci butelek tej tzw. \u2019jagodzianki na ko\u015bciach\u2019. Wiadomo, \u017ce nie mo\u017cna by\u0142o tego zrobi\u0107 w jednym sklepie, tymi zakupami zajmowa\u0142y si\u0119 nasze kole\u017canki, podje\u017cd\u017caj\u0105ce do sklep\u00f3w dzieci\u0119cymi w\u00f3zkami. Musia\u0142o to wywo\u0142ywa\u0107 zrozumia\u0142e zgorszenie.  A my \u017cartobliwie ryzy papieru nazywali\u015bmy \u201epieluchami\u201d, a denaturat \u201esokiem\u201d, to by\u0142y takie konspiracyjne ustalenia. I oczywi\u015bcie niezb\u0119dne by\u0142o zapewnienie tak\u017ce miejsca na wydruki, sk\u0142adanie gotowych egzemplarzy w oczekiwaniu na przerzut w inne miejsce. Co do kalki, dzi\u0119ki kt\u00f3rej powstawa\u0142y matryce, to ona w tym pierwszym okresie nazwana by\u0142a karbonow\u0105. Organizowa\u0142em tak\u017ce przerzuty do Warszawy. Bra\u0142em r\u00f3wnie\u017c udzia\u0142 w kilkukrotnym przemycie literatury w\u00f3wczas zakazanej z Drezna do Polski. <\/strong>Pierwszymi drukarzami byli pozyskani przeze mnie do tych dzia\u0142a\u0144 Pawe\u0142 Nowacki z historii sztuki i Wojciech Butkiewicz z romanistyki. Jednym z najlepszych kolporter\u00f3w by\u0142 Zygmunt Kozicki. Wiem, \u017ce uda\u0142o mu si\u0119 utworzy\u0107 prywatne, bardzo du\u017ce i wspania\u0142e archiwum prasy i wydawnictw<\/strong> <\/strong>wychodz\u0105cych poza cenzur\u0105. <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Przed \u201eZapisem\u201d drukowali\u015bmy najpierw po czerwcu 76 roku skargi indywidualne i zbiorowe Komunikaty KOR-u (od czwartego numeru) i Biuletyny Informacyjne. By\u0142y<\/strong> <\/strong>one zawo\u017cone do Warszawy. Na naszym powielaczu powsta\u0142 r\u00f3wnie\u017c du\u017cy nak\u0142ad \u2019Karty 77\u2019. Potem wydrukowali\u015bmy jeszcze jeden pe\u0142ny numer \u201eZapisu\u201d numer 2 oraz p\u00f3l numeru<\/strong> \"<\/strong>Zapisu\u201d numer 3, kt\u00f3ry nie z naszej winy nie zosta\u0142 zako\u0144czony z powodu braku tekstu drugiej po\u0142owy i t\u0119 pierwsz\u0105 ju\u017c wydrukowan\u0105 ze \u0142zami w oczach spalili\u015bmy w kot\u0142owni akademika.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Janusz Krupski zleci\u0142 mi pewn\u0105 bardzo wa\u017cn\u0105 czynno\u015b\u0107, a mianowicie mikrofilmowanie nowo\u015bci wydawanych przez nas i przez r\u00f3\u017cne podziemne drukarnie. <\/strong>Robi\u0142em te mikrofilmy, obcina\u0142em perforacj\u0119 (bo wi\u0119cej mie\u015bci\u0142o si\u0119 w skrytkach) i przygotowywa\u0142em je w specjalnie spreparowanych pakietach do wysy\u0142ki na Zach\u00f3d pod ustalone adresy przy pomocy poczty lub os\u00f3b jad\u0105cych.<\/strong> <\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> \u2026Mieszka\u0142em wtedy na ul. Sienkiewicza 44 i kt\u00f3rego\u015b dnia obudzi\u0142 mnie smr\u00f3d denaturatu. My\u015bl\u0119, co to jest? Najpierw my\u015bla\u0142em, \u017ce to w\u0142a\u015bciciel co\u015b narozrabia\u0142, schodz\u0119 do piwnicy \u2013 nic nie czuj\u0119, obszed\u0142em parter, pierwsze pi\u0119tro, wchodz\u0119 na drugie \u2013 o, tam \u015bmierdzi denaturatem. Podchodz\u0119 bli\u017cej, a tam nagle drzwi otwieraj\u0105 si\u0119 i\u2026 Ooo, nagle powitanie, a to Wit Wojtowicz i Micha\u0142 Zulauff kr\u0119c\u0105 na powielaczu, smr\u00f3d by\u0142 jak cholera. Na pod\u0142odze wsz\u0119dzie wydruki, koledzy usmarowani\u2026 troch\u0119 im tam pomaga\u0142em, potem strategicznie si\u0119 z wycofa\u0142em, bo to nie moja robota\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Mieszka\u0142 tam te\u017c Zenek Mazurczak, w takiej w\u0105skiej i niskiej kanciapie na poddaszu, gdzie wchodzi\u0142o si\u0119 na kolanach, by\u0142o strasznie niekomfortowo.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski:<\/u> <\/strong>W tej kanciapie mieszka\u0142 wcze\u015bniej Mundek, on j\u0105 nawet chyba wymy\u015bli\u0142 i przekona\u0142 gospodarza, \u017ce mo\u017ce wynajmowa\u0107 za 50 z\u0142. W tym domu mieszka\u0142 tam te\u017c Krzysztof Widma\u0144ski z Wand\u0105 Zab\u0142ock\u0105, dwie dziewczyny z UMCS, Ma\u0142go\u015bka i Andrzej Pierzcha\u0142owie, bywa\u0142a Ka\u015bka Sta\u0144czyk, kt\u00f3rej Andrzej m\u00f3wi\u0142, \u017ce jest pi\u0119knym motylem w odlotowej sp\u00f3dnicy…<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Go\u015bka Pierzcha\u0142a by\u0142a autork\u0105 znaczka KULLAGES 75. By\u0142y one w trzech kolorach: \u017c\u00f3\u0142tym, zielonym i chyba w liliowym. Jeden (nie pami\u0119tam kt\u00f3ry) by\u0142 tzw. og\u00f3lny, dla wszystkich, inny dla organizator\u00f3w i trzeci te\u017c by\u0142 przypisany jakiej\u015b funkcji czy grupie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
23. Plakat KULLAGES 75.  Wiosna Kulturaln\u0105 Student\u00f3w KUL <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
24. Znaczek KULLAGES 76 (drewno)<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
25. Znaczek KULLAGES 75 (plastik foto), proj. Ma\u0142gorzata Pierzcha\u0142a<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n
\n
\"\"<\/a>
26. Znaczek Kullages 78<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> \u2026Mieszkali tak\u017ce Stepkowie, Anto\u015b Borz\u0119cki, Janusz Malinowski, przychodzi\u0142 Rudy i tak\u017ce Ka\u015bka Sta\u0144czyk. Raz pami\u0119tam, przyszli Wit, Janek Stepek, p\u00f3\u0142 litra trzymaj\u0105 i przychodzi z nimi Gordon Edelstein z Nowego Yorku, zawin\u0105\u0142 si\u0119 na KUL. Fajny facet, artysta, re\u017cyser nowojorski, a jego rodzice czy dziadkowie byli z Tarnowskich G\u00f3r. Pami\u0119tam, \u017ce prosi\u0142 mnie, \u017cebym go gdzie\u015b ukierunkowa\u0142, a my\u015bmy mieli wtedy ju\u017c ostatnie pr\u00f3by Warsztatu, w 1978 roku i ja m\u00f3wi\u0119 \u2013 jed\u017a do Grotowskiego. Ale Wit, mam do Ciebie jedno pytanie. Bo m\u00f3wimy, \u017ce robili\u015bcie \u201eZapis\u201d, to ludziom dzisiaj wydaje si\u0119, \u017ce wszyscy nobliwi, byli w bia\u0142ych r\u0119kawiczkach, w garniturach, a przecie\u017c byli\u015bcie umorusani jak cholera. I mam pytanie, jak d\u0142ugo robili\u015bcie ten \u201eZapis\u201d, miesi\u0105c, dwa?<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz: <\/u><\/strong>Chyba nawet wi\u0119cej, by\u0142 on drukowany i sk\u0142adany w kilku miejscach. Drukowali\u015bmy go te\u017c na Czechowie, w mieszkaniu \u2013 o ile dobrze pami\u0119tam \u2013 wynajmowanym od pa\u0144stwa Borys\u00f3w. Ten lokal wpad\u0142 wraz z ryzami papier\u00f3w, ale wydruki i powielacz uda\u0142o si\u0119 uratowa\u0107. Ostatni\u0105 stron\u0119 robili\u015bmy w domu na ul. Sienkiewicza. Pami\u0119tam jak Janek Stepek wystuka\u0142 na maszynie wymy\u015blon\u0105 przeze mnie nazw\u0119: Nieocenzurowana Oficyna Wydawnicza, a tak\u017ce wysoko\u015b\u0107 nak\u0142adu. Tu byli\u015bmy bardzo g\u0142upio szczerzy, bo podali\u015bmy prawdziw\u0105 ilo\u015b\u0107 wydrukowanych egzemplarzy zamiast wymy\u015ble\u0107 fikcyjny, wielotysi\u0119czny nak\u0142ad, co na pewno wkurzy\u0142oby nie\u017ale z UBek\u00f3w. Jako miejsce wydania napisali\u015bmy Polska. Ja wykona\u0142em rysunek na ok\u0142adce – kaganek o\u015bwiaty, kt\u00f3ry mia\u0142 by\u0107 w opozycji do “kaga\u0144ca” na\u0142o\u017conego przez komunist\u00f3w. Skr\u00f3t nazwy naszej oficyny, uzgodnionej na spotkaniu z Piotrem w Dre\u017anie, na kt\u00f3re pojecha\u0142em razem z Januszem Krupskim by\u0142 znamienny, bo “NOW” znaczy “Teraz”. Potem na bazie tej nazwy – po przekazaniu jej Mirkowi Chojeckiemu, powsta\u0142a “NOWa” czyli Niezale\u017cna Oficyna Wydawnicza. Ca\u0142y nak\u0142ad, bez kilkunastu naszych tak zwanych “autorskich” egzemplarzy, przewieziony zosta\u0142 do Warszawy, sk\u0105d rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 jego kolporta\u017c. Za takim rozwi\u0105zaniem przemawia\u0142y wzgl\u0119dy bezpiecze\u0144stwa i tego uda\u0142o mi si\u0119 przypilnowa\u0107. <\/strong>I tak powstawa\u0142o prawdziwe imperium wydawnictw pozadebitowych w\u015br\u00f3d szeregu szcz\u0119\u015bliwie powstaj\u0105cych ma\u0142ych wydawnictw, kt\u00f3re wszystkie opr\u00f3cz tych ubeckich, bo by\u0142y te\u017c takie, przywraca\u0142y nam wolno\u015b\u0107 s\u0142owa drukowanego na coraz lepszym poziomie czytelno\u015bci. Post\u0119p techniczny by\u0142 coraz wyra\u017aniej zauwa\u017calny. Gdy Janusz Krupski poleci\u0142 mi mikrofilmowanie wszystkich mniejszych obj\u0119to\u015bciowo wydawnictw oraz wszystkiego co nam zacz\u0119\u0142o wpada\u0107 w r\u0119ce, to zrealizowa\u0142em co najmniej kilkana\u015bcie takich pakiet\u00f3w i przerzuci\u0142em na zach\u00f3d wysy\u0142aj\u0105c poczt\u0105 w spreparowanych przesy\u0142kach lub podaj\u0105c osobom wyje\u017cd\u017caj\u0105cym z Polski z pro\u015bb\u0105 o przekazanie do adresat\u00f3w. <\/strong>A Gordona spotka\u0142em w poci\u0105gu i zaprosi\u0142em go do Lublina. Nie wiem, czy wiecie, ale jest on dzisiaj do\u015b\u0107 znanym ameryka\u0144skim re\u017cyserem teatralnym.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
27. “Spotkania. Niezale\u017cne Pismo M\u0142odych Katolik\u00f3w “,nr 1 pa\u017adziernik 1977. Projekt ok\u0142adki wykona\u0142a Ma\u0142gorzata Ocias-Butkiewicz. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
28. Projekt ok\u0142adki Zapisu nr 1 wykonany przez Wita K. Wojtowicza w czerwcu 1977 r .<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
    29.  Stopka Zapisu nr 1.<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n
\n
\"\"<\/a>
30. Logo “Spotka\u0144”<\/figcaption><\/figure><\/div>\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong>  Jeszcze jedno musz\u0119 doda\u0107, mieszka\u0142em w jednym pokoju z Micha\u0142em Zulaufem i oni tak si\u0119 konspirowali, skurczybyki, \u017ce ja nic nie wiedzia\u0142em. Potem jak zobaczy\u0142em, to mnie to nie zdziwi\u0142o, o \u2013 ch\u0142opaki robi\u0105 bibu\u0142\u0119, normalna sprawa, ale trzymali j\u0119zyk za z\u0119bami\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski:<\/u><\/strong> <\/strong>Z takich anegdotycznych obrazk\u00f3w, z domu przy ulicy Sienkiewicza, a mieszka\u0142em tam od 1974 roku na pierwszym pi\u0119trze, obok Widma\u0144skich, pozosta\u0142 mi w pami\u0119ci nast\u0119puj\u0105cy obrazek: raz wchodz\u0119 do Stepk\u00f3w na poddasze, oni mieli jeden wielki pok\u00f3j, w kt\u00f3rym by\u0142a sypialnia, kuchnia, a za firank\u0105 \u0142azienka i wszystko by\u0142o w jednym pokoju. Pukam, otwieram, a Ilona stoi z firank\u0105 na g\u0142owie, \u017ceby nie przeszkadza\u0142a, praw\u0105 r\u0119k\u0105 ko\u0142ysze w\u00f3zek z dwumiesi\u0119czn\u0105 Karolin\u0105, a drug\u0105 podaje papier brodatemu Jankowi stoj\u0105cemu przy powielaczu, kt\u00f3remu du\u017ca grzywa zas\u0142ania\u0142a oczy\u2026 To by\u0142o przekomiczne, do dzisiaj mam ten obraz w pami\u0119ci. Z perspektywy lat u\u015bwiadamiam sobie, \u017ce dorobek wydawnictwa i \u015brodowiska Spotka\u0144 zapami\u0119ta\u0142em g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki kontaktom personalnym z lud\u017ami Spotka\u0144, w zwi\u0105zku z tym i tematyka \u2013 cho\u0107by wschodnia, kt\u00f3r\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 Janek Stepek, czy o ko\u015bcio\u0142ach budowanych nielegalnie w diecezji przemyskiej przez biskupa Tokarczuka, kt\u00f3rego wp\u0142yw na \u00f3wczesn\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107 polityczn\u0105 i spo\u0142eczn\u0105 nie jest do ko\u0144ca jeszcze odczytany, wydobyty \u2013 by\u0142a \u0142atwiej przyswajalna dla kogo\u015b, kto w tamtym czasie nie anga\u017cowa\u0142 si\u0119 bezpo\u015brednio w dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycji politycznej. I chocia\u017c w latach 80. \u0142atwiejszy mia\u0142em dost\u0119p do wydawnictw Instytutu Literackiego, to ludzi Spotka\u0144 mocno zapami\u0119ta\u0142em z lat 70., z tego codziennego \u017cycia Kulowc\u00f3w. Ten obraz Ilony m\u00f3wi przecie\u017c wi\u0119cej, ani\u017celi manifesty polityczne zmarszczonych facet\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Ilona by\u0142a cudowna, m\u0105dra, by\u0142a matk\u0105 dla nas wszystkich i dba\u0142a o to. Fantastyczna kobieta\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
31<\/strong>. Ksi\u0105dz abp Ignacy Tokarczuk i Janusz Krupski, 5. 11. 2002.  Fot.  Igor Witowicz <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
32. Od lewej: Wit K. Wojtowicz, Ilona Lesik-Stepek, Janusz Krupski. Fot Igor  Witowicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
33. od lewej siedz\u0105: Wit K. Wojtowicz, Piotr Jegli\u0144ski, Jan Andrzej Stepek. <\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Mo\u017cna jeszcze doda\u0107, \u017ce obok Instytutu Literackiego w Pary\u017cu i \u201eSpotka\u0144\u201d lubelskich by\u0142o wydawnictwo \u201eAneksu\u201d sztokholmskiego Smolar\u00f3w, mas\u0119 tego czytali\u015bmy, tak, \u017ce ludzie w atmosferze wolno\u015bci \u017cyli i rozwijali si\u0119. A biuletyny KORu te\u017c by\u0142y, takie wydania bibu\u0142owe. \u017byli\u015bmy w atmosferze wolno\u015bci nie limitowani ingerencjami cenzury, w wolno\u015bci wypowiedzi, w wolno\u015bci dyskusji i wysokiej kultury, we wsp\u00f3\u0142pracy z Grotowskim; potem do\u015bwiadczenia Grotowskiego rozwin\u0119li\u015bmy w \u201eWarsztacie\u201d i pu\u015bcili dalej w obieg nasze akcje parateatralne i tak dalej. Ta atmosfera wolno\u015bci, dost\u0119pu do czasopism niedebitowych, wydawnictw poza cenzur\u0105 i tzw. \u201ebibu\u0142y\u201d \u2013 og\u00f3lnie do drugiego obiegu, polega\u0142a te\u017c na tym, bo tak to dzisiaj widz\u0119, \u017ce my\u015bmy to traktowali bez jakiego\u015b wi\u0119kszego zad\u0119cia. Dosta\u0142e\u015b np. kolejny biuletyn KOR, to normalne, chcia\u0142e\u015b to czyta\u0142e\u015b, nie, to nie czyta\u0142e\u015b, nie by\u0142o zbytniego zad\u0119cia w tych sprawach, \u017ce wszyscy si\u0119 rzucali, bo akurat biuletyn KOR pokaza\u0142 si\u0119. Po KULu w\u0119drowa\u0142o kilka egzemplarzy i kto chcia\u0142, ten czyta\u0142. A robiono te kopie na zielonej bibu\u0142ce przebitkowej, nie na normalnym papierze ksero.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u> Rzeczywi\u015bcie, robili\u015bmy te\u017c samizdaty przepisywane na maszynie do pisania, na papierze przebitkowym.  Komunikaty KOR-u drukowali\u015bmy w Lublinie, od  4 numeru i zawozili\u015bmy je do Warszawy. Sam raz to zrobi\u0142em i zawioz\u0142em wtedy do Wojtka Arkuszewskiego, kt\u00f3rego zapami\u0119ta\u0142em do\u015b\u0107 dobrze, bowiem gdy do niego przyjecha\u0142em to – a by\u0142 to pierwszy raz, gdy si\u0119 spotkali\u015bmy – zobaczy\u0142em cz\u0142owieka z czerwonymi r\u0119koma, a\u017c si\u0119 przestraszy\u0142em. A on po prostu robi\u0142 jakie\u015b do\u015bwiadczenia z foli\u0105 aluminiow\u0105, pisa\u0142 na maszynie bez ta\u015bmy, wkr\u0119ca\u0142 w ni\u0105 t\u0119 foli\u0119 wraz z drobnoziarnistym papierem \u015bciernym i jak mocno uderza\u0142 w klawisze to czcionka przebija\u0142a foli\u0119 i tak tworzy\u0142a si\u0119 matryca. Dane mi zatem by\u0142o by\u0107 \u015bwiadkiem pr\u00f3by znalezienia nowej techniki. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchci\u0144ski:<\/u><\/strong> <\/strong>Z ludzi, kt\u00f3rzy zajmowali si\u0119 drukiem i kolporta\u017cem, to trzeba doda\u0107, \u017ce Zygmunt Kozicki razem z rodzin\u0105 dzia\u0142ali tak\u017ce przez ca\u0142e lata 80, po stanie wojennym, organizuj\u0105c kilka podziemnych wydawnictw: Respublica, Wademecum, Oficyna im. J\u00f3zefa Mackiewicza. On g\u0142\u00f3wnie zajmowa\u0142 si\u0119 sitodrukiem. Opowiada o tych czasach w innym materiale.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Czwarty numer \u201eSpotka\u0144\u201d drukowa\u0142em w 1978 roku w Soninie pod \u0141a\u0144cutem, w nadzwyczaj go\u015bcinnym domu pa\u0144stwa Borcz\u00f3w. Sprzyjali oni bardzo takim ludziom jak my. Drukowa\u0142em go razem z ich synami: ksi\u0119dzem Henrykiem Borczem, z kt\u00f3rym wsp\u00f3\u0142pracowali\u015bmy jeszcze w Lublinie oraz z jego bratem Wojciechem, bardzo w\u00f3wczas m\u0142odym cz\u0142owiekiem. Tam mieszka\u0142em przez par\u0119 dni i opr\u00f3cz drukowania zajmowali\u015bmy si\u0119 tak\u017ce sk\u0142adaniem tego numeru. Potem ksi\u0105dz Henryk i jego brat, trudnili si\u0119 jego kolporta\u017cem. W pami\u0119ci utkwi\u0142a mi bardzo mocno do\u015b\u0107 niemi\u0142a przygoda, jaka w\u00f3wczas nas spotka\u0142a podczas druku. Ot\u00f3\u017c nasza kochana “Zuzia” (drugi powielacz Spotka\u0144, obecnie zobaczy\u0107 go mo\u017cna w Domu S\u0142owa przy ulicy \u017bmigr\u00f3d 1 w Lublinie) – odm\u00f3wi\u0142a ca\u0142kowicie pos\u0142usze\u0144stwa. Nie da\u0142a si\u0119 naprawi\u0107. A zosta\u0142o nam do zako\u0144czenia numeru ju\u017c bardzo niewiele. Ksi\u0105dz Henryk pojecha\u0142 do Zagna\u0144ska, do Ma\u0107ka Sobieraja i przywi\u00f3z\u0142 od niego ma\u0142y powielacz (trzeci Spotkaniowy), kt\u00f3ry by\u0142 takim samym modelem, tylko o czerwonych plastikowych bokach, jak nasza \u2018\u2019Francuzka o niebieskich biodrach\u2019\u2019, czyli ten przywieziony z Londynu, kt\u00f3ry prawdopodobnie wpad\u0142 w Warszawie. Ten trzeci powielacz, zwany po prostu \u2019czerwonym\u2019 eksponowany by\u0142 ostatnio w Europejskim Centrum Solidarno\u015bci w Gda\u0144sku w tak zwanym \u201ePokoju Kuronia\u2019\u2019 i przez d\u0142ugi czas nazywany by\u0142 ca\u0142kowicie b\u0142\u0119dnie “Zuzi\u0105.” Mam nadziej\u0119, \u017ce wprowadzono korekt\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
34. od lewej: ks. dr Henryk Borcz, Wojciech Borcz i Wit K. Wojtowicz w Soninie przy
        odnalezionym po latach sprz\u0119cie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
35.   (od lewej) Stefan Szaci\u0142owski, ZUZIA, Wit K. Wojtowicz – otwarcie wystawy w Domu S\u0142owa przy ul. \u017bmigr\u00f3d w Lublinie<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
36. ECS (Europejskie Centrum Solidarno\u015bci) Gda\u0144sk -“Pok\u00f3j Kuronia”. Tu prezentowany
         jest trzeci powielacz Spotka\u0144 tzw.  “czerwony”. To nie jest Zuzia, ona jest eksponowana
        w Lublinie<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski:<\/u><\/strong> <\/strong>Czy mo\u017cemy dokona\u0107 jakiej\u015b syntezy i spojrze\u0107 na tamte czasy z perspektywy lat: jaki wp\u0142yw mia\u0142y te zainteresowania na wybory dalszych dr\u00f3g \u017cyciowych? Czy to dzia\u0142anie by\u0142o podyktowane \u015bwiadomo\u015bci\u0105 kontynuacji walki z komun\u0105, z okupantem prowadzonej przez ojc\u00f3w i dziadk\u00f3w, czy raczej mieli\u015bmy potrzeb\u0119 \u017cycia w atmosferze wolno\u015bci, sprzeciwu wobec systemu, kt\u00f3ry narzuca\u0142 r\u00f3\u017cne ograniczenia, podobnie zreszt\u0105 jak to robi dzisiejsze lewactwo?<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Byli\u015bmy zdecydowanymi przeciwnikami komunizmu. Jednak robili\u015bmy to bez specjalnego zad\u0119cia, bez takich wielkich s\u0142\u00f3w jak patriotyzm. Oczywi\u015bcie \u017ce chodzi\u0142o nam o niepodleg\u0142o\u015b\u0107 i o suwerenno\u015b\u0107. Wszystko to co wynie\u015bli\u015bmy z naszych dom\u00f3w bardzo nam pomaga\u0142o, nie tylko w tym, aby wybra\u0107 tak\u0105 drog\u0119, ale w trwaniu przy tym co my\u015blimy i robimy. Chcieli\u015bmy by\u0107 wolnymi w wolnym, niepodleg\u0142ym i suwerennym kraju. Janusz Krupski prezentowa\u0142 znakomit\u0105 wizj\u0119 przysz\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 wyrazi\u0142 w swoim artykule programowym zamieszczonym w pierwszym numerze “Spotka\u0144. Niezale\u017cnego Pisma M\u0142odych Katolik\u00f3w”, i\u017c nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o wolno\u015bci Polski bez starania si\u0119 o wolno\u015b\u0107 kraj\u00f3w tworz\u0105cych Zwi\u0105zek Socjalistycznych Republik Radzieckich. Ju\u017c wtedy mieli\u015bmy pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce musimy dzia\u0142a\u0107 razem – tak\u017ce z s\u0105siadami Polski – przeciwko komunizmowi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> U mnie by\u0142o inaczej, nie by\u0142o my\u015bli politycznej, a co dopiero geopolitycznej, mnie te sprawy nie interesowa\u0142y. Ja wtedy mia\u0142em w g\u0142owie jedn\u0105 rzecz: jak co\u015b wystawi\u0107, jak zrobi\u0107 spektakl, \u017ceby nie przypieprzy\u0142a si\u0119 cenzura. Pami\u0119tam, \u017ce na spektakl przedpremierowy \u201eOddechu i snu\u201d w kwietniu 1976, przed oficjalnym pokazem dla publiczno\u015bci przyszed\u0142 z obowi\u0105zku prof. KUL Stefan Sawicki – prorektor ds. student\u00f3w, Adam Chruszczewski – kurator Teatru Akademickiego KUL, no i g\u0142\u00f3wna posta\u0107 \u2013 pani z lubelskiej cenzury. I g\u0142\u00f3wnie przed ni\u0105 musieli\u015bmy wystawia\u0107, \u017ceby by\u0142o zezwolenie na dalsze pokazy. To by\u0142 g\u0142\u00f3wny problem. Dlatego w \u201eOddechu i \u015bnie\u201d nie by\u0142o ani jednego dialogu, a jedynie na pocz\u0105tku spektaklu recytowa\u0142em \u201eJogasutry\u201d Patand\u017calego w staro\u017cytnym j\u0119zyku indyjskim sanskrycie.  I nikt do tego si\u0119 nie dochrzania\u0142, bo nikt z tego nic nie rozumia\u0142, r\u00f3wnie\u017c pani z cenzury nic nie rozumia\u0142a. Ma\u0142o tego \u2013 wszystkim si\u0119 podoba\u0142o. Potem dopiero pisa\u0142em program \u201eOddechu i snu\u201d po przepuszczeniu przez cenzur\u0119. No i troch\u0119 trzeba by\u0142o m\u00f3zgowa\u0107, \u017ceby napisa\u0107 co si\u0119 chce, \u017cy\u0107 jak wolny cz\u0142owiek w wolnym \u015bwiecie, a jednocze\u015bnie liczy\u0107 si\u0119 z ka\u017cdym zdaniem. Pu\u015bci\u0142em w ruch pi\u00f3rko i tusz, da\u0142em tekst czysto parateatralny \u2013 i te\u017c nie by\u0142o k\u0142opot\u00f3w z cenzur\u0105\u2026<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz: <\/u><\/strong>Pami\u0119tam ten program, by\u0142 bardzo \u0142adny, taki pow\u015bci\u0105gliwy.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Wracam jeszcze do wydawnictw poza cenzur\u0105, bezdebitowych: po przeczytaniu Amalrika, kt\u00f3rego wyda\u0142 Instytut Giedroycia chyba w 1977 roku, by\u0142em przekonany, \u017ce Zwi\u0105zek Socjalistycznych Republik Radzieckich upadnie. Amalrik wysun\u0105\u0142 banaln\u0105 tez\u0119: Prosz\u0119 Pa\u0144stwa, socjalizm w Zwi\u0105zku Radzieckim ma charakter ekstensywny, czyli oparty na gospodarce wydobywczej i przetworzenia, tymczasem na \u015bwiecie jest ju\u017c gospodarka intensywna oparta o komputery. Wi\u0119c najp\u00f3\u017aniej w roku 1984 Zwi\u0105zek Radziecki padnie. I mia\u0142 racj\u0119.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchci\u0144ski:<\/u> <\/strong>A wi\u0119c podziemne wydawnictwa mia\u0142y jednak wp\u0142yw na Twoje rozumienie \u015bwiata, bo opr\u00f3cz teatru, muzyki i filmu, no, oczywi\u015bcie sztuki \u2013 malarstwa, architektury, rze\u017aby, to jednak ksi\u0105\u017cka i biblioteka by\u0142y w centrum naszej uwagi. Ja uwa\u017cam, \u017ce ta wielka liczba ksi\u0105\u017cek, czasopism, do kt\u00f3rych mieli\u015bmy dost\u0119p poza cenzur\u0105, szczeg\u00f3lnie po stanie wojennym, ona by\u0142a fenomenem charakteryzuj\u0105cym polsk\u0105 kultur\u0119 niezale\u017cn\u0105. Zygmunt Kozicki w swoich zbiorach ma kilka tysi\u0119cy tytu\u0142\u00f3w, a twierdzi, \u017ce samych czasopism wydawanych poza cenzur\u0105 by\u0142o 15 tysi\u0119cy! Ja literatur\u0119 pi\u0119kn\u0105 poznawa\u0142em tak\u017ce przez dost\u0119p do drugiego obiegu, bo w oficjalnym nie dosta\u0142bym Mackiewicza, Odojewskiego, Herlinga Grudzi\u0144skiego, Czapskiego, Jele\u0144skiego, czy cho\u0107by Scrutona, kt\u00f3rego \u201eMy\u015bliciele nowej lewicy\u201d ca\u0142kiem wywr\u00f3cili nam wyobra\u017cenia o idylli zachodu, co dzisiaj potwierdza si\u0119 w 100 procentach. Ale wtedy to by\u0142y czasy, gdy zach\u00f3d by\u0142 uosobieniem wolnego \u017cycia. A sk\u0105d mieli\u015bmy wtedy poznawa\u0107 prawdziw\u0105 histori\u0119 Polski i Europy? Gdy na pocz\u0105tku lat 70. m\u00f3j \u015bp. stryj Mieczys\u0142aw, zakonnik, oblat przemyci\u0142 z Francji histori\u0119 Polski Oskara Haleckiego, to spa\u0107 nie mog\u0142em z przej\u0119cia i czyta\u0142em j\u0105 jak trylogi\u0119. Wtedy pami\u0119tam lepiej zacz\u0105\u0142em rozumie\u0107 dzie\u0142a Jasienicy, kt\u00f3re wcze\u015bniej traktowa\u0142em bardziej jak powie\u015bci. A wracaj\u0105c do ludzi z KUL-u, do wyk\u0142adowc\u00f3w, to Jacek Wo\u017aniakowski opublikowa\u0142 w latach 70. Ksi\u0105\u017ck\u0119, \u201eCo si\u0119 dzieje ze sztuk\u0105?\u201d, szkice o przemianach w sztuce ostatniego wieku. I tam wspomina wielokrotnie J\u00f3zefa Czapskiego komentuj\u0105cego \u017cycie artystyczne. I to mnie sk\u0142oni\u0142o do poszukiwania \u201eDziennik\u00f3w\u201d Czapskiego wydanych w drugim obiegu, malutka ksi\u0105\u017ceczka, ma\u0142y druk, ale zaczytywa\u0142em si\u0119 w nich ca\u0142ymi nocami. Moim zdaniem te ksi\u0105\u017cki stanowi\u0142y takie drugie p\u0142uco w rozwoju kulturowym cz\u0142owieka, obok pierwszego, czyli dzie\u0142, kt\u00f3re by\u0142y dost\u0119pne w ksi\u0119garniach i antykwariatach: Mickiewicza, Sienkiewicza, Prousta, Mi\u0142osza. Ale jakie wskazaliby\u015bcie inne ksi\u0105\u017cki, lektury, te og\u00f3lnie dost\u0119pne i te z drugiego obiegu, kt\u00f3re mia\u0142y wp\u0142yw na nas w tamtym czasie? Jakie\u015b wybitnie dzie\u0142a filozoficzne, inne, np., kodeksy honorowe, \u201eEtos rycerski\u201d Marii Ossowskiej? Co warto by\u0142oby poleci\u0107 dzisiaj, w erze komputer\u00f3w i ogromnego zamieszania w systemie poj\u0119\u0107 i warto\u015bci, ludziom do przeczytania, s\u0142owem: jak \u017cy\u0107?<\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Trzeba pomy\u015ble\u0107. Amalrik tak, bo Zwi\u0105zek Radziecki upad\u0142, \u201eArchipelag Gu\u0142ag\u201d So\u0142\u017cenicyna to te\u017c klasyka. Marii Ossowskiej \u201eEtos rycerski\u201d tak i \u201eNormy moralne. Pr\u00f3ba systematyzacji\u201d. Poleca\u0142bym Tatarkiewicza: trzy tomy \u201eHistorii filozofii\u201d, \u201eDzieje sze\u015bciu poj\u0119\u0107\u201d i \u201eHistori\u0119 estetyki\u201d! Jest ma\u0142o znana, ale fantastyczna. My\u015bmy czytali te\u017c popularne wtedy ksi\u0105\u017cki z psychologii humanistycznej: prof. Kazimierza D\u0105browskiego, Fromma, Carla Gustawa Junga i wiele innych. Sprawa wydawnictw bezdebitowych dzisiaj ju\u017c nikogo nie dziwi, wszystkie s\u0105 normalnie dost\u0119pne. Ca\u0142o\u015b\u0107 chyba paryskiej \u201eKultury\u201d jest w sieci, czyta\u0142em ostatnio kilka numer\u00f3w. Natomiast podkre\u015bla\u0142bym rol\u0119 niezale\u017cnych polskich profesor\u00f3w, kt\u00f3rzy za komuny wydawali, bo Maria Osowska te\u017c by\u0142a niezale\u017cna wtedy i jej \u201eEtos rycerski\u201d by\u0142 obowi\u0105zkow\u0105 lektur\u0105 na II roku studi\u00f3w teologii na przedmiocie \u201eteologia moralna\u201d, kt\u00f3r\u0105 musieli\u015bmy przerabia\u0107. Ksi\u0105dz Stanis\u0142aw Witek nawet egzaminowa\u0142 ze znajomo\u015bci \u201eEtosu rycerskiego\u201d. R\u00f3wnie\u017c studenci teologii wyk\u0142ad p\u00f3\u0142toragodzinny dr Lecha Starowicza z seksuologii musieli obowi\u0105zkowo zaliczy\u0107 z wpisem do indeksu. W II po\u0142owie lat 70-tych wyk\u0142ada\u0142 na filozofii prof. Andrzej Grzegorczyk, zdaje si\u0119 matematyk\u0119.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Starali\u015bmy si\u0119 by\u0107 blisko tego co si\u0119 pisze, a wi\u0119c czytali\u015bmy literatur\u0119 na \u015bwiecie, a tak\u017ce du\u017co pozycji serii proza iberoameryka\u0144ska. By\u0142 te\u017c Whitman, Tagore, Hesse, Kafka, a inni z polskich autor\u00f3w to mi\u0119dzy innymi Herbert, H\u0142asko, Stachura, Wojaczek a tak\u017ce Mi\u0142osz. Interesowa\u0142y nas oczywi\u015bcie filmy Bergmana, Antonioniego, Godarda, Hasa, Wajdy, Kie\u015blowskiego i Zanussiego. No i nowy teatr zar\u00f3wno ten w salach, jak i mo\u017ce nawet bardziej teatr uliczny. Niezapomniane spektakle Laboratorium Grotowskiego, Studio Szajny, Teatru \u00d3smego Dnia, Raczaka. Pami\u0119tam tak\u017ce \u015bwietny spektakl w wykonaniu teatru ze Stan\u00f3w Zjednoczonych The Bread and Puppet Theatre Schumana. No i oczywi\u015bcie jazz, ale rzecz jasna nie tylko. <\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/u><\/em><\/strong> Masz racj\u0119, ksi\u0105\u017cki i muzyka.  Ale wr\u00f3c\u0119 jeszcze do teatru KUL, bo on mia\u0142 olbrzymi wp\u0142yw na nasze postawy i nasz\u0105 wra\u017cliwo\u015b\u0107, tak\u017ce estetyczn\u0105. Pierwszy sk\u0142ad \u201eWarsztatu\u201d, kt\u00f3ry rozwin\u0105\u0142 si\u0119 potem w latach 1976-78 a\u017c w dwa zespo\u0142y i wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 z Grotowskim, to by\u0142a Klima Boche\u0144ska, Krzysiek Widma\u0144ski, Wanda Zab\u0142ocka, Krzysiek Sawicki, Wiesiek \u0141o\u015b, Teresa Grzyma\u0142a, Jadwiga Pietryszyn, Maciej Szpindor, Janusz Malinowski, Lolita K\u0119czkowska, bardzo sympatyczna, z Rumii, Marek Jakubczak. Kto by\u0142 na sta\u017cach u Grotowskiego w 1975 – podaj\u0119 w innym miejscu. Du\u017cy wp\u0142yw na rozw\u00f3j kulturalny, humanistyczny i artystyczny mia\u0142 kulowski festiwal kulturalny KULLAGES, kt\u00f3ry by\u0142 wymieniany na drugim miejscu, w\u015br\u00f3d polskich festiwali studenckich, zaraz po s\u0142ynnej ko\u0142obrzeskiej \u201eFamie\u201d. Ca\u0142a czo\u0142\u00f3wka polskich tw\u00f3rc\u00f3w kultury studenckiej i alternatywnej by\u0142a na KULLAGES. Na KULu nie by\u0142o cenzury i oni mogli sobie na wi\u0119cej pozwoli\u0107. Jak popularny wtedy kabaret SALON NIEZALE\u017bNYCH wyst\u0119powa\u0142, to pami\u0119tam siostra profesor Zofia Zdybicka siedzia\u0142a w pierwszym rz\u0119dzie i p\u0119ka\u0142a ze \u015bmiechu. Na 60-lecie KUL w 1978 wyst\u0105pi\u0142a ekstraklasa polskiej sceny zawodowej w kategorii muzyka powa\u017cna: Kaja Danczowska, wspania\u0142a skrzypaczka i najlepszy polski pianista Krystian Zimerman.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> <\/strong>Fakt, przyje\u017cd\u017cali ludzie z ca\u0142ej Polski i nie tylko wykonawcy, ale tak\u017ce z innych uniwersytet\u00f3w przyje\u017cd\u017cali na to nasze studenckie \u015bwi\u0119to, bo gdzie indziej tego nie mieli. By\u0142y te\u017c wystawy plastyczne i koncerty muzyczne i s\u0142owa. Naprawd\u0119 wysoki poziom.<\/strong><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

 – Andrzej Mazur:<\/u><\/em><\/strong> No i najwa\u017cniejsze Anno Domini 2024 \u2013 nasza rozmowa ma du\u017cy walor dokumentacyjny, niekiedy wr\u0119cz \u017ar\u00f3d\u0142owy. Ja co kilka tygodni lub dni, w zale\u017cno\u015bci od potrzeb, wchodz\u0119 na strony uniwersytet\u00f3w ameryka\u0144skich, tych najlepszych, na preprinty w CORNELL lub przegl\u0105dam programy studi\u00f3w teologicznych na uczelniach kalwi\u0144skich, niekt\u00f3re programy Artis libertares, ale i na potrzebne mi uczelnie polskie, polskie instytuty naukowe w PAN, etc. No i wchodz\u0119 przedwczoraj na stron\u0119 KUL i co widz\u0119? A to samo, co od lat ponad 10: brak logo Teatru Akademickiego, brak historii Teatru jak i jego poszczeg\u00f3lnych zespo\u0142\u00f3w, nawet M\u0105dzik jest w formacie minimum, mimo \u017ce reklamowa\u0142 KUL przez ca\u0142e lata w \u015bwiecie. Brakuje historii kulowskich festiwali KULLAGES, gdzie by\u0142a ca\u0142a czo\u0142\u00f3wka artyst\u00f3w polskich na czele z Markiem Grechut\u0105 i ANAWA, OSSIAN w obydwu sk\u0142adach, El\u0105 Adamiak, Jaros\u0142awem Markiewiczem, duetem gitarowym Alber i Strobel, wspomnianym kabaretem SALON NIEZALE\u017bNYCH z Jackiem Kleyffem, Januszem Weissem i Micha\u0142em Tarkowskim. No i tak dalej \u2013 cytuj\u0105c klasyka. Zdaje si\u0119, \u017ce obecni emeryci i renci\u015bci, a \u00f3wcze\u015bnie organizatorzy zespo\u0142\u00f3w teatralnych i poszczeg\u00f3lnych KULLAGES b\u0119d\u0105 musieli si\u0119 wzi\u0105\u0107 do tzw. roboty i napisa\u0107 dokumentacj\u0119. O tempora o mores, o czasy o obyczaje! Jak m\u00f3wili staro\u017cytni. Najdalej jest tutaj w dokumentacji swojej dzia\u0142alno\u015bci zesp\u00f3\u0142 parateatralny \u201eWarsztatu\u201d: na moim blogu \u201e\u015awiat jako teatr\u201d jest od 2008 roku chyba 8 tekst\u00f3w o Grotowskim i \u201eWarsztacie\u201d oraz kilka post\u00f3w na Facebooku. Dalej, jest i rozw\u00f3j: w tek\u015bcie pod tytu\u0142em \u201eInstytut Parateatru List do Izy Nowakowskiej Balet Parateatr\u201d na tym samym blogu w 2009 r. przedstawi\u0142em ide\u0119 Ta\u0144c\u00f3w Rotacyjnych, rozwijaj\u0105c\u0105 parateatraln\u0105 akcj\u0119 z 2006 r., pod nazw\u0105 \u201ePie\u015b\u0144 wieczorna o niesko\u0144czonej ilo\u015bci fal\u201d, kt\u00f3r\u0105 realizowa\u0142em z dzie\u0107mi moich przyjaci\u00f3\u0142 na skraju Puszczy Rominckiej! W\u015br\u00f3d merynos\u00f3w, bocian\u00f3w i mile zaskoczonych turyst\u00f3w lecia\u0142y przez 4 godziny \u201ePie\u015bni i ta\u0144ce\u201d. \u201eList do Idy Nowakowskiej\u201d ma ju\u017c 3016 ods\u0142on. Wi\u0119c jest wa\u017cny. A trudny teoretycznie tekst dokumentuj\u0105cy warsztatowy spektakl \u201eOddech i sen\u201d pod tytu\u0142em *Etiuda \u201eKruk\u201d \u2013 demonstracja metody parateatralnej* ma 1279 wej\u015b\u0107. Wi\u0119c pisa\u0107 i dokumentowa\u0107 jednak warto.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski:<\/u><\/strong> <\/strong>Wspominamy \u017cycie kulturalne i wydarzenia, kt\u00f3re nas kszta\u0142towa\u0142y, ale co by\u0142o dalej? Jak te do\u015bwiadczenia z czas\u00f3w studenckich owocowa\u0142y? Jak wp\u0142yn\u0119\u0142y na nasze p\u00f3\u017aniejsze \u017cycie? Ja korzysta\u0142em z do\u015bwiadcze\u0144 KUL-owskich anga\u017cuj\u0105c si\u0119 w latach 80. i 90. w dzia\u0142alno\u015b\u0107 kultury niezale\u017cnej, pr\u00f3buj\u0105c \u0142\u0105czy\u0107 sfery wolno\u015bciowe z wielkim dziedzictwem naszej tradycji. Strych Kulturalny ma korzenie Kulowskie: Roger Scruton, Krzysztof Dybciak, Marta Sienicka, Stefan Makowiecki, Krzysiek \u201eRudy\u201d Sawicki, Marek Matraszek, Janek Stepek \u2013 to ludzie, bywalcy Strychu, poznani przez KUL.  Andrzej uwag\u0119 kierowa\u0142 na kwestie ekologiczne i rozwija\u0142 talenty w sztuce s\u0142owa, w literaturze pi\u0119knej. Tomik wierszy Traffic<\/em> jest uznawany przez niekt\u00f3rych znawc\u00f3w za jedno z wi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 poezji polskiej obecnego wieku. Wit, Ty chyba najbardziej konsekwentnie z nas trzech pod\u0105\u017ca\u0142e\u015b drog\u0105 zwi\u0105zan\u0105 z histori\u0105 sztuki. Od lat 70. pracowa\u0142e\u015b w \u0141a\u0144cucie na Zamku, w instytucji kultury, kt\u00f3rej g\u0142\u00f3wnym przeznaczeniem jest troska o zachowanie naszego dziedzictwa. Rzadko kiedy spotykamy ludzi, kt\u00f3rzy tyle lat pracowali w jednym miejscu, w czasach zawieruch dziejowych, a Ty jeszcze stopniowo pi\u0105\u0142e\u015b si\u0119 od pracownika nosz\u0105cego ziemi\u0119, a\u017c po dyrektora. Twoja kariera w jednym miejscu pracy przypomina drog\u0119 od giermka do rycerza, od czeladnika do mistrza, dawniej to by\u0142a klasyczna droga kariery. Jak do tego dosz\u0142o, co zapami\u0119ta\u0142e\u015b najbardziej? Co uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107? Opowiedz o tej pracy.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Bardzo dobrym do\u015bwiadczeniem dla mnie by\u0142a moja druga podr\u00f3\u017c w 1976 roku do Londynu i Pary\u017ca. Wtedy by\u0142em u Piotra Jegli\u0144skiego, kt\u00f3ry za\u0142atwi\u0142 mi prac\u0119, cyklinowa\u0142em pod\u0142og\u0119 u jakiego\u015b ministra niedaleko \u0141uku Triumfalnego, ale przede wszystkim zwiedza\u0142em muzea. Wiele w\u00f3wczas podpatrzy\u0142em i zapami\u0119ta\u0142em. To wspania\u0142e uczy\u0107 si\u0119 sztuki na orygina\u0142ach. To by\u0142y nie tylko muzea, ale budowle zar\u00f3wno \u015bwieckie jak i sakralne, ich historyczne wn\u0119trza wype\u0142nione arcyciekawym i r\u00f3\u017cnorodnym wyposa\u017ceniem, zespo\u0142y urbanistyczne, galerie, antykwariaty, pracownie. Tak by\u0142o wsz\u0119dzie za granic\u0105. Z pobytu we Francji nie zapomn\u0119 te\u017c wizyty w Maisons Laffitte i mojego spotkania z Panami Jerzym Giedroyciem i J\u00f3zefem Czapskim. To by\u0142o niebywa\u0142e spotkanie i prze\u017cycie dla mnie ogromne, a potem, par\u0119 dni p\u00f3\u017aniej, z samym panem Jerzym w jakiej\u015b kawiarni, gdzie kontynuowali\u015bmy nasz\u0105 rozmow\u0119.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
37. Czapski.  Dom redakcji “Kultury” w Maisons \u2013 Laffitte , rysunek J\u00f3zefa Czapskiego. <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
38. Piotr Jegli\u0144ski,<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"
39. “Konserwa” z ulotkami i miniaturkami ksi\u0105\u017cek. Takie prezenty przysy\u0142a\u0142 z Francji do Polski Piotr Jegli\u0144ski.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
40. Wit K. Wojtowicz, 1980 r<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
41<\/strong>. Wiede\u0144, 1975   <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
42. Pary\u017c, 1976       <\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

            Z Lublina wyjecha\u0142em do\u015b\u0107 wcze\u015bnie. W listopadzie 1978 roku podj\u0105\u0142em prac\u0119 w Wojew\u00f3dzkim Domu Kultury w Rzeszowie. Stara\u0142em si\u0119 tak\u017ce o przyj\u0119cie do \u0141a\u0144cuta, ale us\u0142ysza\u0142em tylko, \u017ce ju\u017c nikogo po KULu nie przyjm\u0105, a ju\u017c na pewno nie Wojtowicza. Jednak po jakim\u015b czasie pan dyrektor W\u0142adys\u0142aw Czajewski mnie zatrudni\u0142. Pracowa\u0142em tam bez przerwy od 1 maja 1980 roku do 23 lutego 2023, czyli w sumie w Muzeum-Zamek w \u0141a\u0144cucie przepracowa\u0142em 42 lata 8 miesi\u0119cy, z czego 32 lata i 2 miesi\u0105ce by\u0142em dyrektorem \u2013 starszym kustoszem tego wspania\u0142ego zespo\u0142u zabytkowego – to pi\u0119kny wynik. W 1980 roku by\u0142em wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Komisji Zak\u0142adowej NSZZ Solidarno\u015b\u0107 w Muzeum.  Zosta\u0142em wybrany na zast\u0119pc\u0119 przewodnicz\u0105cego Mi\u0119dzyzak\u0142adowej Komisji Koordynacyjnej NSZZ Solidarno\u015b\u0107 w \u0141a\u0144cucie. Szefem zosta\u0142 ogromnie zas\u0142u\u017cony zwi\u0105zkowiec Stanis\u0142aw Olech z \u0142a\u0144cuckiej fabryki \u015brub. W Muzeum pracowa\u0142em w\u00f3wczas w Dziale Artystyczno-Historycznym i zajmowa\u0142em si\u0119 mi\u0119dzy innymi opisywaniem mebli. Wkr\u00f3tce og\u0142oszony zosta\u0142 Stan Wojenny, 13 grudnia 1981 roku\u2026<\/strong><\/p>\n\n\n\n

 <\/strong>- Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>:<\/strong> W\u0142a\u015bnie, ten czas dzisiaj powoli jest zapominany. Opowiedz, jak go prze\u017cywa\u0142e\u015b, tutaj, w \u0141a\u0144cucie?<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> No c\u00f3\u017c, zapanowa\u0142 wszechobecny i wszechogarniaj\u0105cy smutek i zacz\u0119\u0142o nas n\u0119ka\u0107 pytanie jak to jest mo\u017cliwe? Jak d\u0142ugo to potrwa? Spotka\u0142em szereg \u015bwietnych nieul\u0119k\u0142ych Polak\u00f3w, kt\u00f3rzy tak\u017ce nie zgadzali si\u0119 z t\u0105 rzeczywisto\u015bci\u0105 w jakiej przysz\u0142o nam \u017cy\u0107…. <\/strong>Od pocz\u0105tku 1982 roku utrzymywa\u0142em \u015bcis\u0142e kontakty z podziemnymi strukturami Solidarno\u015bci w \u0141a\u0144cucie (kt\u00f3rej sam by\u0142em cz\u0142onkiem) i w Soninie.  W naszym \u015brodowisku najbardziej aktywnymi byli: Stanis\u0142aw Olech, Wit Tybulczuk, Gra\u017cyna Kunysz, \u015bp. J\u00f3zefa Henzel, \u015bp. Maria Miller, Janusz Trybus i wielu innych. Dr Wit Tybulczuk wsp\u00f3lnie z \u017con\u0105 prowadzili na probostwie aptek\u0119 i dystrybucj\u0119 dar\u00f3w otrzymywanych z zachodu.  Odznaczyli si\u0119 niezwyk\u0142ym po\u015bwi\u0119ceniem i to co w\u00f3wczas we dw\u00f3jk\u0119 przede wszystkim w tej aptece czynili, to wielka rzecz i nie zostanie zapomniana. W Soninie takimi aktywnymi dzia\u0142aczami by\u0142o ma\u0142\u017ce\u0144stwo Maria i Stanis\u0142aw Krzywonosowie, ks. Henryk Borcz, Wojciech Borcz i wielu innych. Wszyscy skupieni byli wok\u00f3\u0142 znakomitego \u015bp. ks. Jana Jakubowskiego, \u015bwietnego organizatora i dzia\u0142acza spo\u0142ecznego, kt\u00f3ry pom\u00f3g\u0142 wielu ukrywaj\u0105cym si\u0119 dzia\u0142aczom podziemnej Solidarno\u015bci. Utrzymywa\u0142em tak\u017ce kontakty z RKW (Regionaln\u0105 Komisj\u0105 Wykonawcz\u0105 Solidarno\u015bci) w Rzeszowie poprzez niestrudzon\u0105 Basi\u0119 Marczuk, kt\u00f3ra w\u00f3wczas pracowa\u0142a w \u0141a\u0144cucie i cz\u0119sto si\u0119 spotykali\u015bmy.  Za po\u015brednictwem Maryny Grad dociera\u0142a do mnie prasa z Wroc\u0142awia. Gazetki i ulotki z teren\u00f3w Wroc\u0142awia i Krakowa otrzymywa\u0142em od  \u015bp. Barbary Tondos i jej m\u0119\u017ca Jerzego Tura, znakomitych historyk\u00f3w sztuki i \u015bwietnych w tamtym ci\u0119\u017ckim okresie kolporter\u00f3w.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Z tamtych czas\u00f3w zachowa\u0142o si\u0119 niewiele pami\u0105tek osobistych, kilka plakat\u00f3w i szablon – matryca ulotki drukowanej przed wyborami o wymiarach przeci\u0119tnej ksi\u0105\u017ceczki do modlenia. Razem z moj\u0105 \u015bp. mam\u0105 przed wyborami w 1989 r. wydrukowali\u015bmy i przygotowali\u015bmy do kolporta\u017cu oko\u0142o 10 000 sztuk ulotek. Korzysta\u0142em w\u00f3wczas z zachowanych matryc bia\u0142kowych i r\u0119cznie wykonanej z tektury kopioramki, farb\u0119 otrzyma\u0142em od Mieczys\u0142awa Pi\u0142ata. Ponad po\u0142ow\u0119 nak\u0142adu przekaza\u0142em \u015bp. ksi\u0119dzu pra\u0142atowi W\u0142adys\u0142awowi Kenarowi do dystrybucji na terenie ko\u015bcio\u0142a nie tylko \u0142a\u0144cuckiego. Mam nadziej\u0119, \u017ce razem z mam\u0105 r\u00f3wnie\u017c dobrze przyczynili\u015bmy si\u0119 do tych wybor\u00f3w. Na zlecenie Staszka Olecha, a tak\u017ce innych os\u00f3b wykonywa\u0142em razem ze \u015bp. mam\u0105 transparenty pisane solidaryc\u0105, z kt\u00f3rymi pielgrzymki udawa\u0142y si\u0119 do Cz\u0119stochowy, oczywi\u015bcie aby si\u0119 przypomnie\u0107, \u017ce Solidarno\u015b\u0107 nadal \u017cyje. Do Muzeum- Zamek w \u0141a\u0144cucie przekaza\u0142em szcz\u0119\u015bliwie zachowany baner dotycz\u0105cy wybor\u00f3w, kt\u00f3ry by\u0142 rozwieszany na ogrodzeniu s\u0105du w \u0141a\u0144cucie, vis a vis punktu g\u0142osowania zlokalizowanego w dawnej sali gimnastycznej \u00f3wczesnego II Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego przy ul. Grunwaldzkiej. Drugi baner zawioz\u0142em do IPN-u w Rzeszowie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
43. Baner wykonany przez Wita K . Wojtowicza przed wyborami w roku 1989.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
44. Ulotka przedwyborcza, nak\u0142ad  10000 sztuk<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
45. Ulotki i matryca wykonane p<\/strong>rzez Wita Wojtowicza w stanie wojennym<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>:<\/strong> I dalej pracowa\u0142e\u015b w Muzeum?<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Tak, po 10 latach pracy, w dniu 1 grudnia 1991 roku zosta\u0142em powo\u0142any na stanowisko dyrektora naczelnego Muzeum-Zamek w \u0141a\u0144cucie. Dla mnie praca w tym wspania\u0142ym Muzeum, na stanowisku dyrektora by\u0142a wielkim wyzwaniem i zobowi\u0105zaniem, nie mia\u0142em bowiem \u017cadnych wcze\u015bniejszych do\u015bwiadcze\u0144 w zarz\u0105dzaniu zasobami czy lud\u017ami. Jako historyk sztuki pracuj\u0105cy w tym muzeum przed obj\u0119ciem funkcji, od 10 lat wiedzia\u0142em co powinno zosta\u0107 jak najszybciej naprawione czy zmienione. Po obj\u0119ciu stanowiska z ka\u017cdym dniem odnajdowa\u0142em nowe problemy lub one mnie znalaz\u0142y, a by\u0142y i takie, o kt\u00f3rych istnieniu zupe\u0142nie przedtem nie mia\u0142em poj\u0119cia.  Niestety \u015brodk\u00f3w na ich rozwi\u0105zanie nie by\u0142o prawie wcale. Trzeba by\u0142o dobrze si\u0119 zastanowi\u0107 co nale\u017cy uczyni\u0107 w pierwszym rz\u0119dzie, a co mo\u017ce jeszcze poczeka\u0107. Ot, takie nieustanne ogl\u0105danie ka\u017cdej z\u0142ot\u00f3wki ze wszystkich stron. Zamek na swoj\u0105 mark\u0119 pracowa\u0142 przez d\u0142ugie, d\u0142ugie lata. Wydawa\u0142 na to ogromne kwoty z w\u0142asnych \u015brodk\u00f3w oraz pozyskane z trudem dzi\u0119ki w\u0142asnym pracownikom i czasoch\u0142onnym zabiegom z r\u00f3\u017cnych \u017ar\u00f3de\u0142. (Przypis nr 1)<\/u><\/em>.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie bez w\u0105tpienia jest obecnie tak zwanym “Top Place\u201d. Musi si\u0119 szanowa\u0107 i post\u0119powa\u0107 rozwa\u017cnie, tak jak inne por\u00f3wnywalne z nim muzea, kt\u00f3rych jest bardzo ma\u0142o w Polsce. Mam na my\u015bli Zamek Kr\u00f3lewski w Warszawie, Zamek Kr\u00f3lewski w Krakowie, Muzeum Pa\u0142ac kr\u00f3la Jana III Sobieskiego w Wilanowie czy te\u017c Muzeum Zamkowe w Pszczynie. To na tych muzeach nale\u017cy si\u0119 wzorowa\u0107, z ich do\u015bwiadczenia i dorobku korzysta\u0107. W okresie, w kt\u00f3rym mia\u0142em honor i zaszczyt kierowa\u0107 tym niezwyk\u0142ym zabytkowym zespo\u0142em rezydencjalnym uda\u0142o si\u0119 bardzo wiele dokona\u0107. Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie zosta\u0142o najpierw wpisane na list\u0119 Muze\u00f3w Rejestrowanych, a p\u00f3\u017aniej na bardzo presti\u017cow\u0105 list\u0119 Pomnik\u00f3w Historii, kt\u00f3r\u0105 prowadzi prezydent RP. Tylko w okresie od 2008 roku, kiedy pojawi\u0142a si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 aplikowania o \u015brodki unijne, a\u017c do ko\u0144ca 2022 roku Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie wyda\u0142o na zadania remontowo-konserwatorskie oko\u0142o 35,5 miliona z\u0142otych, a na zadania inwestycyjne oko\u0142o 118,5 miliona z\u0142otych. To znaczy, \u017ce w tym okresie wydatkowano \u0142\u0105cznie na te dzia\u0142ania prawie 160 milion\u00f3w z\u0142otych. To naprawd\u0119 bardzo du\u017co. (Przypis nr 2).<\/u><\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Najwa\u017cniejsze dla mnie by\u0142o doprowadzenie Muzeum do jak najlepszego stanu, aby przekazuj\u0105c je osobie, kt\u00f3ra po mnie przyjdzie by\u0142o nie tylko w bardzo dobrej kondycji, ale nawet w znacznie lepszej ni\u017c je otrzyma\u0142em. I tak si\u0119 sta\u0142o. Czas na Julin – dokumentacj\u0119 z pozwoleniami pozostawi\u0142em. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce Zamek i prace wykonane w ca\u0142ym zespole rezydencjalnym zosta\u0142y bardzo dobrze ocenione przez specjalist\u00f3w. Jednym z dowod\u00f3w uznania jest przyznanie w 2019 roku Muzeum \u2013 Zamek w \u0141a\u0144cucie najwy\u017cszego odznaczenia resortowego \u2013 Z\u0142otego Medalu “Zas\u0142u\u017cony Kulturze \u2013 Gloria Artis”. W 2021 Muzeum zosta\u0142o laureatem konkursu organizowanego przez Ministerstwo i Generalnego Konserwatora Zabytk\u00f3w i otrzyma\u0142o tytu\u0142 <\/strong>Zabytek Zadbany w specjalnej kategorii za w\u0142a\u015bciwe u\u017cytkowanie i sta\u0142\u0105 opiek\u0119 nad zabytkiem trwaj\u0105c\u0105   co najmniej od 10 lat przed zg\u0142oszeniem Muzeum do tego konkursu. <\/strong>Wykonanie wszystkich tych prac nie by\u0142oby mo\u017cliwe bez pe\u0142nego zaanga\u017cowania nad ich przebiegiem i nadzorowaniem poszczeg\u00f3lnych zespo\u0142\u00f3w przez Gra\u017cyn\u0119 Ulm\u0119, kt\u00f3ra by\u0142a moim zast\u0119pc\u0105 oraz rozliczaniem tych ogromnych wielomilionowych kwot przez Mart\u0119 Kwolek – Kuca i Marzen\u0119 Machniak, pe\u0142ni\u0105cych w kolejnych latach funkcj\u0119 g\u0142\u00f3wnej ksi\u0119gowej w Muzeum.<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n

Zamek w \u0141a\u0144cucie to tak\u017ce historia kilkudziesi\u0119ciu lat Festiwali Muzycznych, kt\u00f3rych tw\u00f3rc\u0105 jest Filharmonia Podkarpacka w Rzeszowie oraz 50 lat Muzycznych Kurs\u00f3w dla m\u0142odzie\u017cy organizowanych przez \u015brodowiska warszawskie. \u0141a\u0144cut jest te\u017c miejscem spotka\u0144 politycznych. Muzeum-Zamek w \u0141a\u0144cucie w okresie sprawowania przeze mnie funkcji dyrektora odwiedzi\u0142o \u0142\u0105cznie 17 aktualnie urz\u0119duj\u0105cych prezydent\u00f3w r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw europejskich oraz dw\u00f3ch b\u0119d\u0105cych ju\u017c wtedy by\u0142ymi szefami tych kraj\u00f3w. Tutaj mia\u0142y miejsce tak\u017ce spotkania z premierem RP, wizyty ambasador\u00f3w r\u00f3\u017cnych pa\u0144stw, ludzi biznesu oraz czo\u0142owych przedstawicieli kultury i sztuki z ca\u0142ego \u015bwiata. Przygotowania zamku do ka\u017cdej wizyty a szczeg\u00f3lnie o charakterze pa\u0144stwowym by\u0142y dla nas \u015bwietnymi lekcjami z protoko\u0142u dyplomatycznego i etykiety. Po ka\u017cdej takiej “akcji” posiadali\u015bmy wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119 i lepsze umiej\u0119tno\u015bci do jak\u017ce bardzo wa\u017cnego jak najlepszego przygotowania obiektu do tych przecie\u017c bardzo wa\u017cnych i znacz\u0105cych wizyt oraz wydarze\u0144.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Tutaj odby\u0142o si\u0119 tak\u017ce wydarzenie bardzo istotne dla Zamku, czyli podpisanie deklaracji o utworzeniu Via Carpatii. I st\u0105d moje pomys\u0142y, aby tym si\u0119 bli\u017cej i lepiej zainteresowa\u0107. Rzuca\u0142em nie\u015bmia\u0142e propozycje, aby Julin, odleg\u0142y 28 km od \u0141a\u0144cuta, sta\u0142 si\u0119 miejscem bardzo wa\u017cnym na mapie przebiegu Via Carpatii przez Polsk\u0119, aby by\u0142 tak\u0105 “Krzy\u017cow\u0105 Wschodu”. Nie znale\u017ali\u015bmy jednak poparcia i pozostaniemy przy pierwotnej koncepcji, czyli Muzeum \u0141owiectwa i Kultury Le\u015bnej. Ale nic nie stoi na przeszkodzie, aby wr\u00f3ci\u0107 do tej my\u015bli. Pan Prezydent Lech Kaczy\u0144ski z ministrami infrastruktury podpisa\u0142 tutaj umow\u0119 o Via Carpatii w 2006 roku. Rozmawia\u0142em p\u00f3\u017cniej z panem ministrem Piotrem Gli\u0144skim, \u017ceby tu zrobi\u0107 spotkanie Ministr\u00f3w Kultury pa\u0144stw, przez kt\u00f3re przebiega Via Carpatia, aby mo\u017cna by\u0142o rozpocz\u0105\u0107 wsp\u00f3lnie przygotowania do wsp\u00f3\u0142pracy pod k\u0105tem Kultury i Ochrony Dziedzictwa kulturowego tej cz\u0119\u015bci Europy. Ta inicjatywa wydawa\u0142a mi si\u0119 bardzo sensowna, ale dzisiaj to ju\u017c wyzwanie na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
46. Wit razem z Mam\u0105 przed wie\u017c\u0105 zegarow\u0105 \u0142a\u0144cuckiego Zamku, 1957 r.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
47. Wit K. Wojtowicz, 2023<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
48. \u015awi\u0119to 10 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Konnych, \u0141a\u0144cut 26. 04. 2009 Janusz Krupski i Wit Wojtowicz oraz wartownicy muzeum zamek w \u0141a\u0144cucie <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
49. Uroczysty koncert “Norway Grants” w Sali Balowej na zako\u0144czenie projektu dotycz\u0105cego Storczykarni, d. Kasyna Urz\u0119dniczego oraz d. Mane\u017cu 
( od lewej) Miros\u0142aw Chojecki, Janusz Krupski, Jan Str\u0119kowski, Anna Paku\u0142a-Sacharczuk,Wit K. Wojtowicz <\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

– Marek Kuchci\u0144ski:<\/u><\/strong> <\/strong>Bardzo dobrze, \u017ce o tym m\u00f3wisz, bo wiele pomys\u0142\u00f3w omawiali\u015bmy podczas konferencji Europa Karpat w poprzednich latach, np. projekty zwi\u0105zane z Via Carpati\u0105 i Via Kulturali\u0105. W ksi\u0105\u017ceczce \u201eEuropa Karpat \u2013 Karpacz 2020\u201d, piszesz, \u017ce \u201eVia Carpatia to nowy szlak o wsp\u00f3lnych korzeniach kulturowych i historycznych, kt\u00f3re przez lata pozostawa\u0142y w strefie wp\u0142yw\u00f3w ZSRR, i kt\u00f3ry powinien umacnia\u0107 regionaln\u0105 r\u00f3\u017cnorodno\u015b\u0107 dziedzictwa kulturowego (\u2026) Jego celem powinno by\u0107 promowanie kultury i sztuki pa\u0144stw tej cz\u0119\u015bci Europy. Pod tytu\u0142em \u201eABC Trimarium\u201d (\u2026) \u2026mo\u017cna by rozszerzy\u0107 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 wzd\u0142u\u017c tej drogi Dziedzictwa w\u0142\u0105czaj\u0105c np. uniwersytety, filharmonie, teatry\u2026\u201d <\/em> i tak dalej. Dalej proponujesz inne formy: cykliczne spotkania w szerokim pasie drogi o promieniu 100 km. Andrzej podobnie opisuje ten obszar kre\u015bl\u0105c Crimson Road \u2013 drog\u0119-szlak Karmazynowy turystyczny wyznaczany przez zabytki. Jest to propozycja optymalna, wr\u0119cz ca\u0142ego programu.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Via Carpatia, kt\u00f3ra przebiega na kresach Unii i \u0142\u0105czy p\u00f3\u0142noc z po\u0142udniem, coraz bardziej staje si\u0119 realna jako ca\u0142o\u015b\u0107 za\u0142o\u017cenia, bo nie powinny ni\u0105 je\u017adzi\u0107 tylko kontenery ze \u015brubami, z \u017cywno\u015bci\u0105 czy z meblami. Powinna by\u0107 tak\u017ce drog\u0105 turystyki kulturowej, wymiany pomi\u0119dzy pa\u0144stwami Tr\u00f3jmorza i wa\u017cn\u0105 na tym polu. St\u0105d te\u017c by\u0142 pomys\u0142 owych 100 km (mo\u017ce by\u0107 ich mniej): ot\u00f3\u017c w zamierzeniu zje\u017cd\u017camy z autostrady, co\u015b zwiedzamy, wracamy na ni\u0105 i kontynuujemy swoj\u0105 dalsz\u0105 podr\u00f3\u017c. Chodzi o zag\u0119szczenie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci ofert. Powinien by\u0107 przy tym opracowany bardzo precyzyjny kalendarz tego, co si\u0119 dzieje w tym obszarze, wynegocjowany z r\u00f3\u017cnymi pa\u0144stwami i miejscami, \u017ceby nie wszystko odbywa\u0142o si\u0119 tego samego dnia czy w tym samym nawet w tygodniu, oczywi\u015bcie musia\u0142yby by\u0107 to imprezy cykliczne, kt\u00f3re mog\u0142yby \u015bci\u0105ga\u0107 turyst\u00f3w.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Ale patrz\u0105c w przysz\u0142o\u015b\u0107, to wa\u017cniejsze od turyst\u00f3w s\u0105 uniwersytety i pisz\u0105c o nich my\u015bla\u0142em, \u017ceby nawi\u0105za\u0142y one ze sob\u0105 wsp\u00f3\u0142prac\u0119, gdzie prowadzone by\u0142yby badania dotycz\u0105ce etnografii, historii, kultury, j\u0119zyka itp. Tr\u00f3jmorza. Nie jeste\u015bmy wszyscy ogromnie ze sob\u0105 zaprzyja\u017anieni, trzeba b\u0119dzie du\u017cej umiej\u0119tno\u015bci poruszania si\u0119 w tym obszarze, wielkiej dyplomacji. Najlepiej by\u0142oby, gdyby przewodnictwo by\u0142o cykliczne, \u017ceby nikogo nie urazi\u0107, czyli tak jak w Unii – jeste\u015bmy p\u00f3\u0142 roku i potem przewodniczy kto\u015b inny. To chyba by\u0142oby najbezpieczniejsze. Jestem przekonany, \u017ce to otworzy\u0142oby mo\u017cliwo\u015bci konkurencyjno\u015bci wobec Europy Zachodniej: postawmy na pa\u0144stwa narodowe otwarte dla go\u015bci.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski<\/u><\/strong>: <\/strong>Czy mogliby\u015bmy wskaza\u0107 pewne cechy wsp\u00f3lne dla kraj\u00f3w Europy \u015arodkowej i ich mieszka\u0144c\u00f3w, kt\u00f3re uzasadnia\u0142yby potrzeb\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy?<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Na pewno byli\u015bmy zniewoleni przez tego samego wroga. Mamy wi\u0119c wsp\u00f3lny interes, \u017ceby nie dopu\u015bci\u0107 do powt\u00f3rki. Mamy do\u015bwiadczenia, nieraz nader bolesne. R\u00f3\u017cnie w tych krajach si\u0119 dzieje, ale powinni\u015bmy d\u0105\u017cy\u0107, \u017ceby z czasem wszystko dobrze funkcjonowa\u0142o. To nasz wielki interes! Nasze narody rozwija\u0142y swoj\u0105 kultur\u0119 w oparciu o chrze\u015bcija\u0144stwo i trwa to nadal w stopniu du\u017co wi\u0119kszym ni\u017c na zachodzie.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski: <\/u><\/strong>W latach 90. Milan Kundera scharakteryzowa\u0142 Europ\u0119 \u015arodkow\u0105 jako maksimum r\u00f3\u017cnorodno\u015bci na minimum terytorium, w odr\u00f3\u017cnieniu od Rosji i Niemiec. Z do\u015bwiadcze\u0144 wynikaj\u0105cych ze spotka\u0144 Europy Karpat powtarzaj\u0105 si\u0119 takie wsp\u00f3lne cechy: do\u015bwiadczenie sowieckiej dominacji w XX wieku, konieczno\u015b\u0107 rozwoju komunikacji, potrzeba umocnienia odzyskanych wolno\u015bci, \u015bwiadomo\u015b\u0107 solidarno\u015bciowej wsp\u00f3\u0142pracy, kt\u00f3ra zast\u0105pi\u0142aby wojny pokoleniowe z s\u0105siadami\u2026<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Mamy do czynienia z utworzeniem tutaj strefy buforowej, to pomys\u0142 Stalina, kt\u00f3ry \u015bci\u0105ga\u0142 tutaj zwa\u015bnione ludy i nast\u0105pi\u0142o przemieszanie w tej cz\u0119\u015bci Europy. Trudno wi\u0119c b\u0119dzie co\u015b stabilnego bardzo szybko budowa\u0107, bo te wa\u015bnie s\u0105 wielopokoleniowe. Ale musimy zrobi\u0107 wszystko, \u017ceby remontowa\u0107 nasze stosunki mi\u0119dzypa\u0144stwowe.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Mnie k\u0142ania si\u0119 do\u015bwiadczenie biznesowe, chocia\u017c nigdy biznesmenem nie by\u0142em, ale prowadzi\u0142em stron\u0119 przedsi\u0119biorstwa prywatnego we W\u0142oc\u0142awku \u201eMaxtfade\u201d oni mieli hurtowni\u0119 w Szanghaju. I ja prowadz\u0105c ich stron\u0119 napisa\u0142em ponad 260 artyku\u0142\u00f3w o Chinach, r\u00f3wnie\u017c kilka post\u00f3w o Jedwabnym Szlaku. Warto\u015b\u0107 tych obu szlak\u00f3w jest du\u017ca, poprzez wymian\u0119 kulturow\u0105, handel, turystyk\u0119, podr\u00f3\u017ce, poznawanie \u015bwiata. Patrz\u0105c na jedwabny szlak, mapy, sieci w internecie, to co z tego wynika? Oni na tym jedwabnym szlaku zrobili histori\u0119 tego szlaku, kt\u00f3ry sam w sobie jest opowie\u015bci\u0105. I gdyby uda\u0142o si\u0119 zrobi\u0107 to z Via Carpati\u0105, to by\u0142oby idealnie.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchci\u0144ski:<\/u><\/strong> <\/strong>Opowiada\u0107 o zabytkach, parkach narodowych, ogrodach, pi\u0119knych krajobrazach, r\u00f3\u017cnych ludziach. Andrzeju, zwr\u00f3ci\u0142e\u015b niedawno uwag\u0119, \u017ce jedyne miejsca na tej trasie, gdzie zachowany jest renesans, s\u0105 w Polsce: Lublin, Zamo\u015b\u0107, Jaros\u0142aw, Przemy\u015bl i manierystyczny Krasiczyn.<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Znakomity przyk\u0142ad dzia\u0142alno\u015bci w\u0142oskich murator\u00f3w. A kilka lat temu pr\u00f3b\u0119 wsp\u00f3\u0142pracy teatr\u00f3w pa\u0144stw Tr\u00f3jmorza przeprowadzi\u0142 Teatr Rzeszowski organizuj\u0105c festiwal pod nazw\u0105 Transmisje – taka wsp\u00f3lnota teatralna W\u0119gr\u00f3w, Czech\u00f3w, Litwin\u00f3w i Polak\u00f3w. Dobry pocz\u0105tek. Uniwersytety mog\u0105 prowadzi\u0107 te badania uprofilowane na Tr\u00f3jmorze, pokazywa\u0107, \u017ce jeste\u015bmy te\u017c silnym organizmem, kt\u00f3ry jest nadal tym przedmurzem.<\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Andrzej Mazur:<\/em><\/u><\/strong> Tutaj mocny jak si\u0119 wydaje punkt, to Gardzienice W\u0142odka Staniewskiego, oni robili teatr nawi\u0105zuj\u0105cy bezpo\u015brednio do sztuki greckiej tr\u00f3jjedynej chorei, wi\u0119c element dialogowy Polska i Grecja jest oczywisty. W Lublinie Beata Micha\u0142kiewicz organizuje spotkania teatralne pod nazw\u0105 \u201e\u0179r\u00f3d\u0142a d\u017awi\u0119ku\u201d, przyje\u017cd\u017caj\u0105 znakomite teatry, tak\u017ce Ba\u0142t\u00f3w. Jest wiele rzeczy robionych, wi\u0119cej ni\u017c nam si\u0119 wydaje, wi\u0119c nale\u017ca\u0142oby w\u0142a\u015bnie opracowa\u0107 jaki\u015b katalog wsp\u00f3lnych wydarze\u0144. Trzyma\u0142bym si\u0119 \u015bci\u015ble trasy wzd\u0142u\u017c Via Carpatia.<\/em><\/strong><\/p>\n\n\n\n

– Marek Kuchcinski:<\/u><\/strong> <\/strong>Wit, ko\u0144czysz sw\u00f3j tekst w Europie Karpat takim akapitem: \u201eCzym zatem ma by\u0107 VIA HAEREDITATIS TRIMARIUM? Przede wszystkim dla pa\u0144stw Europy \u015arodkowej i Po\u0142udniowo-Wschodniej winna by\u0107 obron\u0105 przed obc\u0105 pogard\u0105 i w\u0142asnym zw\u0105tpieniem\u2026\u201d<\/p>\n\n\n\n

– Wit Wojtowicz:<\/u><\/strong> Genialne s\u0142owa prof. W\u0142adys\u0142awa Konopczy\u0144skiego. Gdy nami gardz\u0105, poni\u017caj\u0105 i karc\u0105 nas bez \u017cadnego logicznego uzasadnienia, to my najcz\u0119\u015bciej wbijamy wzrok w ziemi\u0119 jak te potulne barany i w\u0105tpimy w Polsk\u0119 i w siebie.  Bro\u0144my si\u0119 przed w\u0142asnym zw\u0105tpieniem i przed pogard\u0105 innych! Czas najwy\u017cszy! Nie przegapmy tej szansy!<\/strong><\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

Przypis nr 1: <\/em><\/strong>Nieraz te wybory by\u0142y naprawd\u0119 bardzo trudne. A przecie\u017c warto\u015b\u0107 finansowa ca\u0142ego zabytkowego za\u0142o\u017cenia rezydencjonalnego wielokrotnie przekracza\u0142a warto\u015b\u0107 niejednej bardzo du\u017cej nawet fabryki. Pracownicy Muzeum zarabiali w por\u00f3wnaniu z zatrudnionymi w innych zak\u0142adach pracy czy instytucjach bardzo ma\u0142o. Gorzko sobie nieraz \u017cartowali\u015bmy, \u017ce nie ma co si\u0119 dziwi\u0107, gdy\u017c przecie\u017c nie jeste\u015bmy \u017cadnym elektoratem. Nie chciano s\u0142ucha\u0107 o tym, \u017ce odpowiedzialno\u015b\u0107 wielu z nich jest ogromna. Nie przyjmowano do wiadomo\u015bci, \u017ce prawie ka\u017cda praca na ekspozycjach to nie jest zwyk\u0142y remont, ale skomplikowane, nieraz nawet bardzo, prace konserwatorskie, wymagaj\u0105ce obecno\u015bci wykwalifikowanych specjalist\u00f3w najwy\u017cszej klasy, kt\u00f3rych trzeba zatrudni\u0107 najcz\u0119\u015bciej z zewn\u0105trz i zap\u0142aci\u0107 im zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105cym stawkami. Tak wi\u0119c koszty niekt\u00f3rych prac prowadzonych w Muzeum s\u0105 du\u017co wy\u017csze ni\u017c w innych instytucjach. Dochodzi\u0142y do tego nieraz bardzo trudne rozmowy z celebrytami ze \u015bwiata polityki czy te\u017c r\u00f3\u017cnych urz\u0119d\u00f3w. Nieposiadaj\u0105cy najcz\u0119\u015bciej nale\u017cytej specjalistycznej wiedzy i co wi\u0119cej nie ponosz\u0105cy faktycznie \u017cadnej, nawet najmniejszej odpowiedzialno\u015bci – o czym doskonale wiedzieli – pr\u00f3bowali wielokrotnie wywiera\u0107 wp\u0142yw na dzia\u0142alno\u015b\u0107 muzeum, aby realizowa\u0107 swoje – delikatnie m\u00f3wi\u0105c mocno niezdrowe wizje. Z takim kuriozalnym my\u015bleniem spotyka\u0142em si\u0119 niestety, w co trudno uwierzy\u0107, wielokrotnie.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Przypis nr 2: <\/u><\/em><\/strong>Jeszcze na pocz\u0105tku lat 90 – tych XX w. mi\u0119dzy innymi w obiektach zabytkowych, z uwagi na bezpiecze\u0144stwo ludzi, budynk\u00f3w i przechowywanych tam zbior\u00f3w za\u0142o\u017cono System Sygnalizacji W\u0142amania i Napadu a tak\u017ce ostrzegania o po\u017carze.<\/em><\/p>\n\n\n\n

            W p\u00f3\u017aniejszym okresie przeprowadzono:<\/em><\/p>\n\n\n\n

–   generalne remonty zabytkowych obiekt\u00f3w: Storczykarni, Kasyna Urz\u0119dniczego i Mane\u017cu. Po zrewitalizowaniu ich powsta\u0142y tam nowe ekspozycje, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 wybudowano now\u0105 centraln\u0105 kot\u0142owni\u0119 likwiduj\u0105c szkodliwe emisje dostarczane przez stare, mocno wyeksploatowane kot\u0142ownie na koks i w\u0119giel,<\/em><\/p>\n\n\n\n

 \u2013 uporz\u0105dkowano gospodark\u0119 ciepln\u0105 w Zamku i w innych budynkach zak\u0142adaj\u0105c nowe instalacje centralnego ogrzewania,<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 przeprowadzono generalny remont sieci elektrycznych, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 na budynkach Zamku, Oran\u017cerii, Stajni, Wozowni i Uje\u017cd\u017calni ca\u0142kowicie wymieniono dach\u00f3wki i blach\u0119 na nowe pokrycie przeprowadzaj\u0105c tak\u017ce remont i konserwacj\u0119 wi\u0119\u017aby dachowej, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 przeprowadzono pe\u0142n\u0105 konserwacj\u0119 wszystkich wn\u0119trz na drugim pi\u0119trze (\u015bciany, w sufity, pod\u0142ogi, o\u015bwietlenie, piece i kominki oraz znaczna cz\u0119\u015b\u0107 mebli), <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 na pierwszym pi\u0119trze pe\u0142nej konserwacji poddane zosta\u0142y ostatnio mi\u0119dzy innymi: Sala Balowa, Galeria Rze\u017ab, Salon Kolumnowy, Pok\u00f3j Werandowy oraz Apartament Chi\u0144ski, do\u0142\u0105czy\u0142y one do wcze\u015bniej odnowionych (na pocz\u0105tku lat 90): Salonu Rokokowego, Salonu Bouchera, Salonu Naro\u017cnego,<\/em><\/p>\n\n\n\n

– na parterze przeprowadzono konserwacj\u0119 w Apartamencie Brennu i w Pokoju pod Widokami,<\/em><\/p>\n\n\n\n

– przywr\u00f3cone zosta\u0142y po wielkim remoncie i skomplikowanych pracach konserwatorskich do zwiedzania \u0141a\u017anie Zamkowe, kt\u00f3re by\u0142y zamkni\u0119te od 1944 roku,<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 wykonano r\u00f3wnie\u017c generalny remont oraz prace konserwatorskie przy wszystkich elewacjach zamku, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 po skomplikowanych pracach remontowych i konserwatorskich oddano do u\u017cytkowania dwa zrewitalizowane budynki \u2013 Uje\u017cd\u017calni\u0119 i Oran\u017ceri\u0119. W nich znalaz\u0142y si\u0119 nowe ekspozycje i sale edukacyjne,<\/em><\/p>\n\n\n\n

– przeprowadzono remont pergoli oraz obej\u015bcia starych kort\u00f3w, ogrodzenia i bram parkowych a tak\u017ce dw\u00f3ch portierni, <\/em><\/p>\n\n\n\n

 \u2013 wyremontowano pawilon parkowy Elisin i wiele rze\u017ab parkowych, <\/em><\/p>\n\n\n\n

– wyremontowano drogi i aleje spacerowe w ca\u0142ym parku, o \u0142\u0105cznej d\u0142ugo\u015bci oko\u0142o 7 km, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 pozyskano do zbior\u00f3w pochodz\u0105ce z \u0141a\u0144cuta talerze chi\u0144skie z ko\u0144ca XVII wieku oraz obraz przedstawiaj\u0105cy Izabel\u0119 z Czartoryskich – Lubomirsk\u0105 z XVIII w a tak\u017ce wiele innych obiekt\u00f3w. Szczeg\u00f3lnie du\u017co muzeali\u00f3w zakupionych zosta\u0142o po zwrocie dzie\u0142 sztuki do Dzikowa, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 wykonano system oprowadzania w czterech j\u0119zykach z pomoc\u0105 audio przewodnik\u00f3w mobilnych oraz stacjonarnych jak r\u00f3wnie\u017c z mo\u017cliwo\u015bci\u0105 \u015bci\u0105gania w\u0142a\u015bciwej aplikacji na telefon,<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 przeprowadzono remonty dachu w Stajni oraz dachu na Wozowni, <\/em><\/p>\n\n\n\n

 \u2013 przygotowano dokumentacj\u0119 do remontu Julina oraz uzyskano stosowne pozwolenia na te prace, <\/em><\/p>\n\n\n\n

– generalnym remontem oraz pracami konserwatorskimi obj\u0119to ca\u0142e fortyfikacje zamkowe oraz dwa mosty prowadz\u0105ce do parku wewn\u0119trznego, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 zakonserwowano bardzo du\u017co dzie\u0142 sztuki, <\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 odzyskano do zbior\u00f3w zamkowych dzie\u0142a sztuki staro\u017cytnej eksponowane od 1952 roku w Muzeum Narodowym w Warszawie, <\/em><\/p>\n\n\n\n

– skompletowano wed\u0142ug obecnej wiedzy pe\u0142ny zestaw inwentarzy \u0142a\u0144cuckich z okresu od po\u0142. XVIII w. do lat 30-tych XX w.,<\/em><\/p>\n\n\n\n

-uda\u0142o si\u0119 odnale\u017a\u0107 w Petersburgu niezrealizowany projekt dekoracji \u015bciany p\u00f3\u0142nocnej Galerii Rze\u017ab, kt\u00f3rego autorem jest Jean-Francois Thomas de Thomon,<\/em><\/p>\n\n\n\n

– po odnalezieniu w Rzymie pochodz\u0105cego z \u0141a\u0144cuta obrazu Marii Cosvay przedstawiaj\u0105cego Henryka Lubomirskiego jako Amora, uda\u0142o si\u0119 pozyska\u0107 jego fotografi\u0119, co u\u0142atwi\u0142o rekonstrukcj\u0119 Salki w wie\u017cy obok Pokoju Werandowego,<\/em><\/p>\n\n\n\n

– z archiwum w Kijowie pozyskano zdj\u0119cie cyfrowe najstarszego dokumentu (akt lokacyjny Kraczkowej z 16 VIII 1369), kt\u00f3ry zawiera informacj\u0119 o tym, \u017ce w\u00f3wczas \u0141a\u0144cut by\u0142 miastem<\/em><\/p>\n\n\n\n

\u2013 pozyskano do zbior\u00f3w liczne dary: mi\u0119dzy innymi – statut ordynacji \u0142a\u0144cuckiej (od pana Gunthera Sprunkel’a z Niemiec), – obrazy i pami\u0105tki po Boles\u0142awie Janie Czedekowskim (od pani Herthy Czedekowskiej z Wiednia), – liczne ksi\u0105\u017cki z dawnej biblioteki \u0142a\u0144cuckiej (od pana Przemys\u0142awa Blocha z USA), – ok. 5500 pozycji ksi\u0105\u017cek i czasopism z kolekcji po Macieju Marii Putowskim (od pani Marceli Putowski).<\/em><\/p>\n\n\n\n

– rozpocz\u0119ta zosta\u0142a budowa oprogramowania ewidencji muzealnej “iArt”, s\u0142u\u017c\u0105cego do administrowania i zarz\u0105dzania muzealiami. To nowoczesny system cyfrowej ewidencji muzealnej. Od kwietnia 2022 roku rozpocz\u0105\u0142 funkcjonowanie projekt \u201ewmuzeach.pl” umo\u017cliwiaj\u0105cy digitalizacj\u0119 i udost\u0119pnianie r\u00f3\u017cnego rodzaju obiekt\u00f3w dziedzictwa kulturowego. Zacz\u0119to te\u017c tworzy\u0107 cyfrow\u0105 map\u0119 zamku i jego otoczenia w formie systemu informacji przestrzennej (GIS),<\/em><\/p>\n\n\n\n

 – rozpocz\u0119te zosta\u0142y tak\u017ce prace nad now\u0105 ekspozycj\u0105 archeologiczn\u0105 w dawnym Kasynie Urz\u0119dniczym w oparciu o wykopaliska na terenie zespo\u0142u zamkowego oraz pozyskane na wzg\u00f3rzu, na kt\u00f3rym usytuowana jest obecnie Plebania, w miejscu starego zamku Pileckich i Stadnickich,<\/em><\/p>\n\n\n\n

–  zacz\u0119\u0142y si\u0119 tak\u017ce r\u00f3wnie\u017c prace nad projektem “Sztuka sto\u0142u i sztuka kulinarna w \u0141a\u0144cucie” we wsp\u00f3\u0142pracy z prof. dr hab. Piotrem Dumanowskim i prof. dr hab. Igorem Lylo. To wszystko jednak wymaga czasu i odpowiednich \u015brodk\u00f3w. Mam nadziej\u0119, \u017ce te zamierzone projekty uda si\u0119 w przysz\u0142o\u015bci zrealizowa\u0107 <\/em><\/p>\n\n\n\n

Oto co w ogromnym skr\u00f3cie, ograniczaj\u0105c si\u0119 jedynie do najwa\u017cniejszych realizacji uda\u0142o si\u0119 przedstawi\u0107 z prac wykonanych w \u0141a\u0144cucie. Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie zostawi\u0142em prawie kompletnie wyremontowany, bez \u017cadnych d\u0142ug\u00f3w.  Zosta\u0142y tylko pokoje parteru do zrobienia oraz do odtworzenia dawne kuchnie. Konieczne jest wykonanie rewitalizacji terenu ca\u0142ego zespo\u0142u hippicznego ze zmian\u0105 nawierzchni alejek, bo ta kostka brukowa jest bardzo niedobra i nieestetyczna. Trzeba tak\u017ce pomalowa\u0107 \u015bciany zewn\u0119trzne budynku Wozowni oraz fragmenty elewacji Stajni.<\/em><\/p>\n\n\n\n

Rzecz jasna pozosta\u0142y jeszcze sprawy, kt\u00f3re by\u0142y w tak zwanym toku, czyli remont generalny po\u0142\u0105czony z konserwacj\u0105 Pa\u0142acu My\u015bliwskiego w Julinie. Zosta\u0142a tak\u017ce dzi\u0119ki wsparciu Wojew\u00f3dzkiego Konserwatora Zabytk\u00f3w wykonana cz\u0119\u015b\u0107 dokumentacji konserwatorskiej dla Zameczku Romantycznego. Pozosta\u0142y tak\u017ce niezrealizowane plany zwi\u0105zane z Ogrodami Historycznymi, O\u015brodkiem Bada\u0144 nad Histori\u0105 Zamku, cyfrow\u0105 rekonstrukcj\u0105 ksi\u0119gozbior\u00f3w z \u0141a\u0144cuta wed\u0142ug pozyskanych z USA kopii przechowywanych tam oryginalnych inwentarzy oraz z Julina, r\u00f3wnie\u017c zgodnie z istniej\u0105cym spisem przedwojennym. Mo\u017cemy je bowiem, realnie rzecz bior\u0105c, odtworzy\u0107 jedynie jako zespo\u0142y wirtualne. Ale naprawd\u0119 warto to uczyni\u0107. Marzy\u0142em r\u00f3wnie\u017c o innych wirtualnych kolekcjach \u2013 Muzeum Samochod\u00f3w jakie hrabia Potocki posiada\u0142 i o Wirtualnym Muzeum Pilawit\u00f3w Potockich, kt\u00f3re gromadzi\u0107 b\u0119dzie informacje i ilustracje wszystkich obiekt\u00f3w, dzie\u0142 sztuki, budowli itp. zwi\u0105zanych z rodem Potockich nie tylko z \u0141a\u0144cuta. Nie ukrywam, \u017ce r\u00f3wnie\u017c bardzo pragn\u0105\u0142em utworzenia Wirtualnego Muzeum 10 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Konnych, ukazuj\u0105ce w jednym miejscu wszystkie pami\u0105tki i dokumenty obecnie rozsiane po ca\u0142ym \u015bwiecie zar\u00f3wno w zbiorach pa\u0144stwowych jak i prywatnych.<\/em><\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a>
50. Od lewej: Bogdan Borusewicz i Janusz Krupski na Kongresie ” W drodze do wolno\u015bci. Opozycja w Polsce lat 70-tych” ,Warszawa 2009<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
51<\/strong>. Miros\u0142aw  Chojecki na wystawie w Rzeszowie zorganizowanej w WDK przez IPN. Fot. Igor Witowicz<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
52. Konferencja zorganizowana przez IPN w Rzeszowie. (od lewej): Jan Musia\u0142, Antoni Macierewicz, Janusz Krupski, Miros\u0142aw Chojecki <\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
53. ZUZIA, drugi powielacz SPOTKA\u0143<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
54. CZERWONY, trzeci powielacz SPOTKA\u0143. Takim samym modelem by\u0142 nasz pierwszy powielacz ,przywieziony 10 maj\u0105 1976 r. do Lublina z Londynu, pod koniec tego roku Janusz Krupski przekaza\u0142 go  do Warszawy. My dostali\u015bmy Zuzi\u0119 , kt\u00f3ra zosta\u0142a przeze mnie “ochrzczona” w akademiku w podobny spos\u00f3b jak \u015bpiewa\u0142 Kowboj Zuzia .Boki pierwszego powielacza by\u0142y wykonane z niebieskiego plastiku i z racji miejsca jego nabycia nazwa\u0142em go “Francuzk\u0105 o b\u0142\u0119kitnych biodrach”.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
55. ZUZIA<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
56. Spotkanie po latach<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
57. CZERWONY<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
58. Pierwszy publiczny pokaz w pokoju hotelu Forum, w przeddzie\u0144 rozpocz\u0119cia kongresu “W drodze do Wolno\u015bci” w 2009r. (od lewej): Janusz Krupski, Piotr Jegli\u0144ski (kr\u0119ci korbk\u0105),za nim Janek Stepek syn Ja\u015bka.<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
59. Oficjalna wystawa w czasie kongresu<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
60. W drodze na Krym, w stepie szerokim Wit Stepowy<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
61<\/strong>. . E-spotkania<\/figcaption><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a>
62. Spotkanie po latach, 2019 r. Od lewej: Janusz Czarski, Wit Wojtowicz, Ilona Lesik-Stepek, Andrzej Mazur, Karolina Bogusz, Irena \u201eBeata\u201d Micha\u0142kiewicz z domu Mirowska, Krzysztof Micha\u0142kiewicz, Marek Kuchci\u0144ski<\/figcaption><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n

—————————————————————————————<\/p>\n\n\n\n

11 listopada 2024 r., Prezydent RP Andrzej Duda odznaczy\u0142 Wita W\u00f3jtowicza Krzy\u017cem Komandorskim z Gwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski, <\/strong>za wybitne zas\u0142ugi w piel\u0119gnowaniu i popularyzowaniu polskiego dziedzictwa kulturowego.<\/p>\n\n\n\n

\n
\"\"<\/a><\/figure>\n\n\n\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/figure>\n\n\n\n


<\/u>Opisy do zdj\u0119\u0107 <\/em><\/em><\/p>\n\n\n\n

1<\/td>Od lewej: Wit Wojtowicz, Andrzej Mazur, Marek Kuchci\u0144ski, \u0141a\u0144cut 22.08.2024<\/td><\/tr>
2<\/td>Bogdan Borusewicz z gitar\u0105 w Duszpasterstwie akademickim dominikan\u00f3w na ul. Z\u0142otej w Lublinie<\/td><\/tr>
3<\/td>Od prawej: Janusz Krupski, Bogdan Borusewicz, Wit K. Wojtowicz – u Dominikan\u00f3w na Z\u0142otej w Lublinie<\/td><\/tr>
5<\/td>Plakat ONOMATOPEJA, koncert na KUL -u 13. 04. 1975<\/td><\/tr>
6<\/td>Plakat KULLAGES  72. \/RU ZSP KUL\/<\/td><\/tr>
7<\/td>Wit Karol w 1975. Dziedziniec KUL<\/td><\/tr>
8<\/td>Dziedziniec KUL-u w czasie Kullages 75. Fot WKW<\/td><\/tr>
9<\/td>Katalog Grupy Tw\u00f3rczej INOPS czynnej na KUL-u w latach 70<\/td><\/tr>
10<\/td>Dziedziniec Katolickiego Uniwersytetu Lubelskiego, 1976 rok. Od lewej: Mieczys\u0142aw Abramowicz \u201eMetys\u201d z Teatru Akademickiego KUL- Grupa Ubodzy, Marek Kuchci\u0144ski,   Ryszard Tkaczyk, ps Raszek. Na dalszym planie Grzegorz Chomicki z Teatru  studenckiego Warsztat<\/td><\/tr>
11<\/td>Od lewej: Janusz Malinowski \u2013 za\u0142o\u017cyciel Teatru studenckiego Warsztat oraz cz\u0142onkowie grupy: Andrzej Mazur, Micha\u0142 Zulauff, Agnieszka Golka, Grzegorz Chomicki, 1976<\/td><\/tr>
12<\/td>Plakat KAIN I ABEL, Grupa Ubodzy ,1973, projekt Jan M\u0142odo\u017ceniec<\/td><\/tr>
13<\/td> Plakat W\u0141\u00d3KNA, 1973,   proj. Leszek M\u0105dzik<\/td><\/tr>
14<\/td>Plakat REQUIEM RYBA I KAMIE\u0143, Scena Poezji, TA KUL, 1975<\/td><\/tr>
15<\/td>Plakat PI\u0141AT. Grupa Ubodzy TA KUL<\/td><\/tr>
16<\/td>Plakat KM (Ksi\u0105dz Marek) Warsztat TA KUL, 1975, proj. Konrad Koz\u0142owski<\/td><\/tr>
17<\/td>Znaczek SCENY PLASTYCZNEJ, (plastik,foto), proj. Leszek M\u0105dzik<\/td><\/tr>
18<\/td>Programy spektakli “Sceny Plastycznej” TA KUL<\/td><\/tr>
19<\/td>Wn\u0119trze autobusu, kt\u00f3rym “Scena Plastyczna” Teatru Akademickiego KUL jecha\u0142a na  festiwal w Londynie w 1976 roku, od lewej: W\u0142odzimierz Kloc, Wit k. Wojtowicz, Krzysztof Mazur. W tylnej cz\u0119\u015bci autobusu zgromadzona by\u0142a scenografia oraz baga\u017ce.  Fot.  Stefan Ciechan<\/td><\/tr>
20<\/td>Cz\u0119\u015b\u0107 zespo\u0142u “Sceny Plastycznej” przebrana dzi\u0119ki zawarto\u015bci garderoby teatralnej w “stroje wyj\u015bciowe” na bankiet po\u017cegnalny, 1976 rok 
(od lewej) Alina M\u0105dzik, Andrzej Ma\u0144ka, Izabela Pereira-Kowalska, Andrzej Kowalski, Agnieszka Golka, Roman Brzezicki, Stefan Ciechan, Urszula Rezlaff, Urszula Surma, W\u0142odzimierz Kloc. Fot Krzysztof Mazur (?) 197<\/td><\/tr>
21<\/td>Zdj\u0119cie tak zwane “marynarskie”, od lewej: Jan \u017byli\u0144ski i Wit K. Wojtowicz w stroju Royal Navy.  Londyn 1976<\/td><\/tr>
22<\/td>Folder THE QUESTORS THEATRE. FOURTH INTERNATIONAL AMATEUR THEATRE WEEK, 1976<\/td><\/tr>
23<\/td>Plakat KULLAGES 75.  Wiosna Kulturalna Student\u00f3w KUL<\/td><\/tr>
24<\/td>Znaczek KULLAGES 76 (drewno)<\/td><\/tr>
25<\/td>Znaczek KULLAGES 75 (plastik foto), proj. Ma\u0142gorzata Pierzcha\u0142a<\/td><\/tr>
26<\/td>Znaczek Kullages 78<\/td><\/tr>
27<\/td>“Spotkania.Niezale\u017cne Pismo M\u0142odych Katolik\u00f3w”, nr 1, pa\u017adziernik 1977. Projekt ok\u0142adki wykona\u0142a Ma\u0142gorzata Ocias-Butkiewicz<\/td><\/tr>
28<\/td>Projekt ok\u0142adki \u201eZapisu\u201d nr 1 wykonany przez Wita K. Wojtowicza w czerwcu 1977 r<\/td><\/tr>
29<\/td>Stopka \u201eZapisu\u201d nr 1<\/td><\/tr>
30<\/td> Logo “Spotka\u0144”<\/td><\/tr>
31<\/td>Ksi\u0105dz abp Ignacy Tokarczuk i Janusz Krupski, 5. 11. 2002.  Fot.  Igor Witowicz <\/td><\/tr>
32<\/td> od lewej: Wit K. Wojtowicz, Ilona Lesik-Stepek, Janusz Krupski. Fot Igor Witowicz<\/td><\/tr>
33<\/td>Fot. od lewej: Wit K. Wojtowicz, Piotr Jegli\u0144ski, Jan Andrzej Stepek, sierpie\u0144 1990<\/td><\/tr>
34<\/td>od lewej: ks. dr Henryk Borcz, Wojciech Borcz i Wit K. Wojtowicz w Soninie przy odnalezionym po latach sprz\u0119cie<\/td><\/tr>
35<\/td> od lewej: Stefan Szaci\u0142owski, ZUZIA, Wit K. Wojtowicz – otwarcie wystawy w Domu  S\u0142owa przy ul. \u017bmigr\u00f3d w Lublinie<\/td><\/tr>
36<\/td>ECS (Europejskie Centrum Solidarno\u015bci) Gda\u0144sk -“Pok\u00f3j Kuronia”. Tu prezentowany   jest trzeci powielacz Spotka\u0144 tzw.  “czerwony”. To nie jest Zuzia, ona jest eksponowana w Lublinie<\/td><\/tr>
37<\/td>Czapski.  Dom redakcji “Kultury” w Maisons \u2013 Laffitte , rysunek J\u00f3zefa Czapskiego <\/td><\/tr>
38<\/td>Piotr Jegli\u0144ski<\/td><\/tr>
39<\/td>“Konserwa” z ulotkami i miniaturkami ksi\u0105\u017cek. Takie prezenty przysy\u0142a\u0142 z Francji do  Polski Piotr Jegli\u0144ski w czasach opozycji<\/td><\/tr>
40<\/td>Wit K. Wojtowicz, 1980 r<\/td><\/tr>
41<\/td>Wiede\u0144, 1975      <\/td><\/tr>
42<\/td>Pary\u017c, 1976              <\/td><\/tr>
43<\/td>Baner wykonany przez Wita K . Wojtowicza przed wyborami w roku 1989<\/td><\/tr>
44<\/td>Ulotka przedwyborcza nak\u0142ad 10000 sztuk<\/td><\/tr>
45<\/td>Ulotki i matryca wykonane przez Wita Wojtowicza w stanie wojennym<\/td><\/tr>
46<\/td>Wit razem z Mam\u0105 przed wie\u017c\u0105 zegarow\u0105 \u0142a\u0144cuckiego Zamku<\/td><\/tr>
47<\/td>Wit Karol Wojtowicz, 2023<\/td><\/tr>
48<\/td>\u015awi\u0119to 10 Pu\u0142ku Strzelc\u00f3w Konnych, \u0141a\u0144cut 26. 04. 2009 Janusz Krupski i Wit Wojtowicz oraz wartownicy Muzeum-Zamek w \u0141a\u0144cucie<\/td><\/tr>
49<\/td> \u0141a\u0144cut, uroczysty koncert “Norway Grants” w Sali Balowej na zako\u0144czenie projektu dotycz\u0105cego Storczykarni, d. Kasyna Urz\u0119dniczego oraz d. Mane\u017cu, od lewej: Miros\u0142aw Chojecki, Janusz Krupski, Jan Str\u0119kowski, Anna Paku\u0142a-Sacharczuk, Wit K. Wojtowicz<\/td><\/tr>
50<\/td>od lewej: Bogdan Borusewicz i Janusz Krupski na Kongresie ” W drodze do wolno\u015bci. Opozycja w Polsce lat 70-tych”, Warszawa 2009<\/td><\/tr>
51<\/td>Miros\u0142aw Chojecki na wystawie w Rzeszowie zorganizowanej w WDK przez IPN. Fot.  Igor Witowicz<\/td><\/tr>
52<\/td>Konferencja zorganizowana przez IPN w Rzeszowie, od lewej:  Jan Musia\u0142, Antoni  Macierewicz, Janusz Krupski, Miros\u0142aw Chojecki<\/td><\/tr>
53<\/td>ZUZIA, drugi powielacz SPOTKA\u0143<\/td><\/tr>
54<\/td>CZERWONY, trzeci powielacz SPOTKA\u0143. Wit K.Wojtowicz: \u201eTakim samym modelem by\u0142 nasz pierwszy powielacz, przywieziony 10 maja 1976 r. do Lublina z Londynu, pod koniec tego roku Janusz Krupski przekaza\u0142 go do Warszawy. My dostali\u015bmy Zuzi\u0119, kt\u00f3ra zosta\u0142a przeze mnie “ochrzczona” w akademiku w podobny spos\u00f3b jak \u015bpiewa\u0142 Kowboj Zuzia. Boki pierwszego powielacza by\u0142y wykonane z niebieskiego plastiku i z racji miejsca jego nabycia nazwa\u0142em go “Francuzk\u0105 o b\u0142\u0119kitnych biodrach”<\/em><\/td><\/tr>
55<\/td> ZUZIA<\/td><\/tr>
56<\/td>Spotkanie po latach<\/td><\/tr>
57<\/td>CZERWONY<\/td><\/tr>
58<\/td>Pierwszy publiczny pokaz w pokoju hotelu Forum, w przeddzie\u0144 rozpocz\u0119cia kongresu    “W drodze do Wolno\u015bci” w 2009 r. (od lewej): Janusz Krupski, Piotr Jegli\u0144ski (kr\u0119ci  korbk\u0105), za nim Janek Stepek syn Ja\u015bka<\/td><\/tr>
59<\/td>Oficjalna wystawa w czasie kongresu<\/td><\/tr>
60<\/td>W drodze na Krym, w stepie szerokim Wit Stepowy<\/td><\/tr>
61<\/td> E-spotkania<\/td><\/tr>
62<\/td>Spotkanie po latach, \u0141a\u0144cut 2019, od lewej: Janusz Czarski. Wit Wojtowicz, Ilona Spotkanie po latach, \u0141a\u0144cut 2019, od lewej: Janusz Czarski. Wit Wojtowicz, Ilona zd. Mirowska, Krzysztof Micha\u0142kiewicz, Marek Kuchci\u0144ski<\/td><\/tr><\/tbody><\/table><\/figure>\n\n\n\n

<\/p>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

                 22 sierpnia 2024 r., w \u0141a\u0144cucie, w domu Wita – Wit Wojtowicz, historyk sztuki, dyr. Muzeum – Zamek w \u0141a\u0144cucie 1.12.1991-23.02.2023, dzia\u0142acz opozycji od lat 70. – Andrzej Mazur, ekolog, poeta, b. ekspert PAN, uczestnik ruch\u00f3w niezale\u017cnych od 1968 r., – Marek Kuchci\u0144ski, redaktor Archiwum Wolno\u015bci, polityk, dzia\u0142acz opozycji lat 80. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 zdj\u0119\u0107 pochodzi […]<\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":8202,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[86,94,88],"tags":[],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8198"}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=8198"}],"version-history":[{"count":85,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8198\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":8455,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/8198\/revisions\/8455"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media\/8202"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=8198"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=8198"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/en\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=8198"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}