{"id":2418,"date":"2022-11-13T19:35:37","date_gmt":"2022-11-13T19:35:37","guid":{"rendered":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/?p=2418"},"modified":"2022-11-29T10:58:39","modified_gmt":"2022-11-29T10:58:39","slug":"od-redakcji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/od-redakcji\/","title":{"rendered":"GESCHICHTE - Ein Nachkriegsportr\u00e4t der Opposition Przemysl"},"content":{"rendered":"\n
\n
\n
\"\"<\/a><\/figure>\n<\/div>\n\n\n\n
\n

Z ENCYKLOPEDII SOLIDARNO\u015aCI IPN<\/strong><\/p>\n\n\n\n

Jan Draus<\/strong>, ur. 25 III 1952 w Kolbuszowej. Absolwent Uniwersytetu Jagiello\u0144skiego w Krakowie, Wydz. Filozoficzno-Historyczny (1976), doktorat (1980), habilitacja (1994), <\/p>\n\n\n\n

https:\/\/encysol.pl\/es\/encyklopedia\/biogramy\/15651,Draus-Jan.html?search=26579<\/a><\/p>\n<\/div>\n<\/div>\n\n\n\n

JAN DRAUS<\/p>\n\n\n\n

Powojenny portret opozycyjnego Przemy\u015bla<\/p>\n\n\n\n

     Wsp\u00f3\u0142czesny Przemy\u015bl nale\u017cy do niepospolitych miast  Rzeczypospolitej nie tylko dlatego, \u017ce w poja\u0142ta\u0144skiej rzeczywisto\u015bci  realnie symbolizuje i przypomina wsp\u00f3\u0142czesnym po\u0142udniowo-wschodnie Kresy, do kt\u00f3rych zawsze przynale\u017ca\u0142, ale tak\u017ce dlatego, \u017ce przez wieki  d\u017awiga\u0142 niema\u0142y ci\u0119\u017car historii Rzeczypospolitej. Tutaj nikt nie wyrzeka si\u0119 przesz\u0142o\u015bci, bowiem historia wyznacza\u0142a i wci\u0105\u017c wyznacza to\u017csamo\u015b\u0107, warto\u015bci narodowe, patriotyzm i tolerancj\u0119 kulturow\u0105. Pami\u0119\u0107 historii nie stanowi przecie\u017c przeszkody dla nowoczesno\u015bci. Nowoczesno\u015b\u0107 oznacza tutaj nieustanne budowanie przysz\u0142o\u015bci z poszanowaniem imponderabili\u00f3w przesz\u0142o\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

Mieszka\u0144cy kr\u00f3lewskiego Przemy\u015bla, zwanego tak\u017ce \u201eMa\u0142ym Lwowem\u201d dumni s\u0105 ze swojego urokliwego i wielokulturowego miasta, nasyconego ko\u015bcio\u0142ami i cerkwiami,  licznymi zabytkami, pomnikami i obeliskami, tablicami pami\u0105tkowymi i innymi artefaktami, za\u015bwiadczaj\u0105cymi o ponad 1000-letniej historii. Tote\u017c w 2018 roku Prezydent RP Andrzej Duda zaliczy\u0142 przemyski zesp\u00f3\u0142 staromiejski i Twierdz\u0119 Przemy\u015bl w poczet Pomnik\u00f3w Historii. Tutaj bowiem bogactwo kultury duchowej i materialnej, widoczne w ka\u017cdym zau\u0142ku miejskiej przestrzeni, dope\u0142niane wschodnim kolorytem j\u0119zykowym, tworzy oryginaln\u0105, kresow\u0105 atmosfer\u0119 \u017cycia i ludzkiej aktywno\u015bci. Wszak Przemy\u015bl, jako siedziba dw\u00f3ch metropolii ko\u015bcielnych: rzymsko- i grecko-katolickiej, symbolizuje polskie i ukrai\u0144skie dziedzictwo kulturowe, zazwyczaj ze sob\u0105 rywalizuj\u0105ce, czego widocznym znakiem jest Pomnik Orl\u0105t Przemyskich czy przechowywana pami\u0119\u0107 \u201ebitwy o Karmel\u201d. Ale po zbrojnej agresji Rosji na Ukrain\u0119 (24 II 2022), kiedy przygraniczny Przemy\u015bl otworzy\u0142 swoje serca dla uciekaj\u0105cej przed wojn\u0105 ludno\u015bci ukrai\u0144skiej, g\u0142\u00f3wnie kobiet i dzieci, staj\u0105c si\u0119 centralnym o\u015brodkiem przerzutowym dla wojennych uchod\u017ac\u00f3w, decyzj\u0105 prezydenta Ukrainy Wo\u0142odymyra Ze\u0142e\u0144skiego otrzyma\u0142 tytu\u0142 \u201eMiasta \u2013 Ratownika\u201d (11 VII 2022). Ta szlachetna postawa mieszka\u0144c\u00f3w Przemy\u015bla i okolicznych miejscowo\u015bci wobec swoich wschodnich s\u0105siad\u00f3w Ukrai\u0144c\u00f3w, jak\u017ce kontrastuje z przesz\u0142o\u015bci\u0105, zw\u0142aszcza z wci\u0105\u017c \u017cyw\u0105 pami\u0119ci\u0105 ludob\u00f3jstwa na Wo\u0142yniu i w Ma\u0142opolsce Wschodniej. Na szcz\u0119\u015bcie zwyci\u0119\u017cy\u0142a chrze\u015bcija\u0144ska dewiza \u201ez\u0142o dobrem zwyci\u0119\u017caj\u201d, kt\u00f3ra zapewne przezwyci\u0119\u017cy przesz\u0142o\u015b\u0107, a wzajemna \u017cyczliwo\u015b\u0107 i zgoda zagoszcz\u0105 w sercach Polak\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n

Jakkolwiek Przemy\u015bl od zarania determinowa\u0142y relacje polsko-ukrai\u0144skie, to jednak nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w dzieje tego miasta wpisane s\u0105 tak\u017ce inne nacje: \u017bydzi { od XI wieku}, Ormianie {od XV wieku}, Niemcy a tak\u017ce Austriacy i  W\u0119grzy, zwi\u0105zani g\u0142\u00f3wnie z histori\u0105 Twierdzy Przemy\u015bl, trzeciej, co do wielko\u015bci fortyfikacji w Europie {po Antwerpii i Verdun}. Przypominaj\u0105 o tym zar\u00f3wno przemyskie cmentarze wojenne, jak te\u017c obelisk Pax Vobis, po\u015bwi\u0119cony pami\u0119ci wszystkich narod\u00f3w Europy, poleg\u0142ych w czasie walk o Twierdz\u0119 Przemy\u015bl.<\/p>\n\n\n\n

Znaczenie Przemy\u015bla na mapie Rzeczypospolitej, to nie tylko odleg\u0142e karty przesz\u0142o\u015bci, ale r\u00f3wnie\u017c powojenne drogi tego miasta do III Niepodleg\u0142o\u015bci. Koniec II wojny \u015bwiatowej nie oznacza\u0142 przecie\u017c wolno\u015bci, lecz kolejne zniewolenie. Zmiana okupanta niemieckiego na sowieckiego w przypadku Przemy\u015bla, przywo\u0142a\u0142a pami\u0119\u0107 sowieckiego terroru z lat 1939-1941, granic\u0119 na Sanie a zw\u0142aszcza przemysk\u0105 stacj\u0119 kolejow\u0105 Bako\u0144czyce, sk\u0105d deportowano Polak\u00f3w do \u0142agr\u00f3w zar\u00f3wno w okupacyjnym jak i w powojennym okresie sowieckiego zniewolenia. Powt\u00f3rka z nieodleg\u0142ych represji, wykonywanych tym razem z pomoc\u0105 rodzimych komunist\u00f3w i ich organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa, ukszta\u0142towanych  na wzorach sowieckich, obj\u0119\u0142a nie tylko niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 konspiracj\u0119 Polskiego Pa\u0144stwa Podziemnego, zw\u0142aszcza \u017co\u0142nierzy ZWZ-AK i innych poakowskich czy narodowych formacji, ale tak\u017ce dzia\u0142aczy legalnych partii politycznych, opozycyjnych wobec komunist\u00f3w: Polskiego Stronnictwa Ludowego czy Stronnictwa Pracy. Do wi\u0119zie\u0144 skazywano tak\u017ce powracaj\u0105cych do kraju \u017co\u0142nierzy polskich formacji wojskowych walcz\u0105cych na wszystkich frontach II wojny \u015bwiatowej. Skala i charakter masowych, powojennych  represji skutkowa\u0142y r\u00f3\u017cnymi postawami spo\u0142ecznymi. Jednych zastraszy\u0142y, drugich z\u0142ama\u0142y, innych prowokowa\u0142y do kontynuowania dalszej niepodleg\u0142o\u015bciowej walki.<\/p>\n\n\n\n

          Proces komunizowania kraju odbywa\u0142 si\u0119 etapami, kt\u00f3rym zawsze towarzyszy\u0142y propaganda, terror i represje, o r\u00f3\u017cnym nat\u0119\u017ceniu. Zdawano sobie spraw\u0119 z odmiennej woli narodu, o czym \u015bwiadczy\u0142y nie tylko  sfa\u0142szowane referendum ludowe z 1946 roku i wybory do sejmu w 1947 roku, ale tak\u017ce podziemie niepodleg\u0142o\u015bciowe. Ostatnich \u017co\u0142nierzy \u201ewykl\u0119tych\u201d uj\u0119to dopiero na pocz\u0105tku lat 60-tych XX wieku. \u015awiate\u0142kami wolno\u015bciowych nadziei by\u0142y r\u00f3wnie\u017c polskie rewolty robotnicze, inteligenckie protesty, liczne ugrupowania opozycyjne, wyros\u0142e w II po\u0142owie lat 70-tych, wyb\u00f3r krakowskiego kardyna\u0142a Karola Wojty\u0142y na papie\u017ca Jana Paw\u0142a II i powstanie robotniczej i rolniczej Solidarno\u015bci, najwi\u0119kszego w socjalistycznym obozie antykomunistycznego ruchu spo\u0142ecznego. Wprowadzony stan wojenny i delegalizacja Solidarno\u015bci, tylko dora\u017anie przyt\u0142umi\u0142y wolno\u015bciowe nadzieje spo\u0142ecze\u0144stwa. Pomimo surowych represji, wyros\u0142o bowiem solidarno\u015bciowe podziemie, kt\u00f3re w konsekwencji  przyspieszy\u0142o proces rozk\u0142adu komunistycznej w\u0142adzy. Sprzyja\u0142a temu nowa kremlowska polityka pieriestrojki i g\u0142asnosti. Po 45 latach komunizmu zi\u015bci\u0142y si\u0119 wreszcie polskie nadzieje na niepodleg\u0142o\u015b\u0107.<\/p>\n\n\n\n

      W polskiej drodze do wolno\u015bci ogromn\u0105 rol\u0119 odegra\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki, kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 stra\u017cnika imponderabili\u00f3w narodowych. Nie tylko strzeg\u0142 wiary, tradycji i polsko\u015bci, ochraniaj\u0105c nar\u00f3d przez ateizmem i zniewoleniem, ale tak\u017ce wspiera\u0142 wszelkie przejawy niepodleg\u0142o\u015bciowych wysi\u0142k\u00f3w. Jakkolwiek sam do\u015bwiadczy\u0142 represji i poni\u00f3s\u0142 ofiary, to jednak w czasach komunizmu, dzi\u0119ki silnej wi\u0119zi spo\u0142ecznej na gruncie religijnym, okaza\u0142 si\u0119 ostoj\u0105 patriotyzmu. T\u0119 rol\u0119 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego najdobitniej symbolizuje wybitna posta\u0107 biskupa ordynariusza przemyskiego Ignacego Tokarczuka {1918-2012}, p\u00f3\u017aniejszego pierwszego w dziejach diecezji przemyskiej arcybiskupa metropolity przemyskiego.<\/p>\n\n\n\n

       Zanim nasta\u0142a ponad 27-letnia epoka rz\u0105d\u00f3w abp Ignacego Tokarczuka, powojenny Przemy\u015bl staj\u0105c si\u0119 miastem granicznym, utraci\u0142 swoj\u0105 dotychczasow\u0105 pozycj\u0119, nie tylko dlatego, \u017ce nie zosta\u0142 stolic\u0105 wojew\u00f3dztwa rzeszowskiego, ale tak\u017ce z powodu wojennych zniszcze\u0144 i znacznego wyludnienia. Wska\u017aniki demograficzne zacz\u0119\u0142y dopiero rosn\u0105\u0107 po 1975 roku kiedy zosta\u0142 siedzib\u0105 wojew\u00f3dztwa przemyskiego. Nie zatraci\u0142 natomiast swojego patriotycznego oblicza, dowarto\u015bciowanego przez zamieszka\u0142\u0105 w tym mie\u015bcie ludno\u015b\u0107 kresow\u0105, ewakuowan\u0105 do poja\u0142ta\u0144skiej Polski. Przez ca\u0142y okres komunizmu Przemy\u015bl okre\u015blany by\u0142 niepokornym, religijnym i strzeg\u0105cym polsko\u015bci miastem. Przedwojenne wielokulturowe oblicze praktycznie zosta\u0142o ograniczone do mniejszo\u015bci ukrai\u0144skiej, kt\u00f3rej z r\u00f3\u017cnych przyczyn wci\u0105\u017c ubywa\u0142o, zw\u0142aszcza po likwidacji Cerkwi grecko-katolickiej w 1946 roku i przej\u015bciu tego wyznania pod skrzyd\u0142a Ko\u015bcio\u0142a rzymskiego. Ten fakt by\u0142 przyczyn\u0105 konfliktu z komunistyczn\u0105 w\u0142adz\u0105 o pokarmelita\u0144ski ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor, kt\u00f3ry po austriackiej kasacie karmelit\u00f3w bosych, od ko\u0144ca XVIII wieku s\u0142u\u017cy\u0142 jako katedra unickiego Ko\u015bcio\u0142a. W\u00f3wczas wbrew woli komunistycznych w\u0142adz, ale za przyzwoleniem biskupa przemyskiego Franciszka Bardy i prymasa Stefana Wyszy\u0144skiego obj\u0119li t\u0119 \u015bwi\u0105tyni\u0119 karmelitanie. Ale w 1952 roku na fali tzw. ofensywy antyko\u015bcielnej usuni\u0119to ich podst\u0119pnie si\u0142\u0105 a ko\u015bci\u00f3\u0142 i klasztor przej\u0105\u0142 skarb pa\u0144stwa. Powr\u00f3cili dopiero w 1955 roku kiedy zbli\u017ca\u0142a si\u0119 odwil\u017c polityczna. Trudno by\u0142o mieszka\u0144com Przemy\u015bla, w okresie apogeum komunistycznych represji, urz\u0105dza\u0107 demonstracje, cho\u0107 takie by\u0142y planowane. Solidaryzowali si\u0119 z karmelitami poprzez masowe uczestnictwo w nabo\u017ce\u0144stwach i modlitwach.<\/p>\n\n\n\n

Ledwo ucich\u0142 konflikt o Karmel, w\u0142adza komunistyczna  uderzy\u0142a w Salezja\u0144sk\u0105 Szko\u0142\u0119 Organistowsk\u0105 w Przemy\u015blu, funkcjonuj\u0105c\u0105 od 1916 roku. Nie ukrywano, \u017ce celem by\u0142a jej likwidacja, do kt\u00f3rej przygotowywano si\u0119 od d\u0142u\u017cszego czasu. Ale ostateczny szturm milicji i funkcjonariuszy UB na szko\u0142\u0119 przeprowadzono 2 pa\u017adziernika 1963 roku. W trakcie trwania eksmisji, na d\u017awi\u0119k dzwon\u00f3w salezja\u0144skich przyby\u0142o kilkadziesi\u0119cioro parafian, usi\u0142uj\u0105cych broni\u0107 wyprowadzanych si\u0142\u0105 uczni\u00f3w, nauczycieli oraz wyrzucanego z budynku salezja\u0144skiego maj\u0105tku szkolnego. Dosz\u0142o w\u00f3wczas do starcia z funkcjonariuszami w\u0142adzy. Podobny scenariusz rozegra\u0142 si\u0119 nazajutrz przy znacznie wi\u0119kszej liczbie parafian {ok. 500}. W konsekwencji organy bezpiecze\u0144stwa zatrzyma\u0142y 47 os\u00f3b, z kt\u00f3rych 6 os\u00f3b wyrokiem s\u0105dowym skazano na kar\u0119 od 3 miesi\u0119cy do roku wi\u0119zienia. Niestety, Salezja\u0144ska Szko\u0142a Organistowska, jedyna w Polsce i w Europie, przesta\u0142a istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

          Powojenne lata w Przemy\u015blu, to tak\u017ce represje wobec konspiracyjnego Zrzeszenia Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107 {WiN}, legalnie funkcjonuj\u0105cych partii politycznych: Polskiego Stronnictwa Ludowego {PSL} i Stronnictwa Pracy {SP} oraz podziemnych organizacji m\u0142odzie\u017cowych. <\/p>\n\n\n\n

          Wyros\u0142e na fundamencie ZWZ-AK, kadrowej organizacji wojskowej \u201eNIE\u201d, gen. Augusta Fieldorfa oraz Delegatury Si\u0142 Zbrojnych na Kraj, Zrzeszenie WiN, posiada\u0142o dobrze zorganizowane struktury, zar\u00f3wno w Przemy\u015blu, jak i powiecie. By\u0142o to zas\u0142ug\u0105 dw\u00f3ch konspirator\u00f3w: Bronis\u0142awa Wochanki {1901-1967}, ps. \u201eLudwik\u201d, pierwszego inspektora Inspektoratu ZWZ Przemy\u015bl, faktycznego organizatora przemyskiego Obwodu ZWZ-AK   i  W\u0142adys\u0142awa Koby {1914-1949}, ps. \u201dRak\u201d, zwi\u0105zanego pocz\u0105tkowo z jaros\u0142awskim Obwodem ZWZ-AK, gdzie dowodzi\u0142 plutonem dywersyjnym a od 1944 roku adiutanta komendy Obwodu AK Przemy\u015bl. Po zako\u0144czeniu wojny i rozwi\u0105zaniu AK,  Bronis\u0142aw Wochanka i W\u0142adys\u0142aw Koba pozostali w konspiracji, dzia\u0142aj\u0105c w \u201eNIE\u201d, Delegaturze Si\u0142 Zbrojnych {DSZ} a od wrze\u015bnia 1945 roku w Zrzeszeniu Wolno\u015b\u0107 i Niezawis\u0142o\u015b\u0107. W latach 1946-1947 Wochanka b\u0119d\u0105c prezesem Okr\u0119gu WiN Rzesz\u00f3w, za wiedz\u0105 prezesa Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego WiN pp\u0142k. \u0141ukasza Ciepli\u0144skiego zrezygnowa\u0142 z dalszej walki z re\u017cimem komunistycznym, poddaj\u0105c si\u0119 amnestii, za\u015b W\u0142adys\u0142aw Koba, pe\u0142ni\u0105c kolejno funkcje: kierownika Rady WiN Przemy\u015bl, kierownika przemyskiego Rejonu WiN, zast\u0119pcy prezesa Okr\u0119gu WiN Rzesz\u00f3w w 1947 roku – po rezygnacji Wochanki \u2013 mianowany zosta\u0142 prezesem rzeszowskiego Okr\u0119gu WiN.  Jednak\u017ce 26 wrze\u015bnia 1947 roku aresztowany zosta\u0142 w Przemy\u015blu i osadzony w wi\u0119zieniu na Zamku w Rzeszowie. W 1948 roku wyrokiem Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Rzeszowie W\u0142adys\u0142aw Koba skazany zosta\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci. Wyrok, strza\u0142em w ty\u0142 g\u0142owy, wykonano 31 stycznia 1949 roku. Pochowano go potajemnie – nie powiadamiaj\u0105c rodziny – na cmentarzu w Rzeszowie-Zwi\u0119czycy. Jego szcz\u0105tki w 2015 roku odnalaz\u0142 i zidentyfikowa\u0142 Instytut Pami\u0119ci Narodowej oraz urz\u0105dzi\u0142 uroczysty, godny bohatera, pogrzeb pa\u0144stwowy w Przemy\u015blu, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 17 wrze\u015bnia 2016 roku. Spocz\u0105\u0142 w rodzinnym grobowcu na przemyskim cmentarzu Zasa\u0144skim. Wcze\u015bniej, w 2008 roku prezydent RP Lech Kaczy\u0144ski odznaczy\u0142 W\u0142adys\u0142awa Kob\u0119 Krzy\u017cem Komandorskim z Gwiazd\u0105 Orderu Odrodzenia Polski, za\u015b w rodzinnym Jaros\u0142awiu uhonorowano go pomnikiem.<\/p>\n\n\n\n

      Z chwil\u0105  awansu Wochanki i Koby do Okr\u0119gu WiN Rzesz\u00f3w, w 1946 roku ster przemyskiej Rady WiN przej\u0105\u0142 kpt W\u0142adys\u0142aw Szechy\u0144ski {1907-1950}, ps. \u201eKruk\u201d, absolwent Seminarium Nauczycielskiego w Przemy\u015blu, zawodowy oficer Wojska Polskiego i ofiarny konspirator. Jego wsp\u00f3\u0142pracownikami byli m. in: Ryszard Kornicki ps. \u201eDrzyma\u0142a\u201d, Emilia Wajda, ps. \u201eWrzos\u201d, Tadeusz Miller ps. \u201eTami\u201d \u2013 redaktor podziemnego przemyskiego pisma Zrzeszenia WiN pt. \u201eWolno\u015b\u0107 S\u0142owa\u201d, Kazimierz Socha\u0144ski ps. \u201eKulesza\u201d, Jan Engel ps. \u201eBaczy\u0144ski\u201d \u2013 drukarz \u201eWolno\u015bci S\u0142owa\u201d, Aleksy Gilewicz ps. \u201eArgus\u201d \u2013 historyk, nauczyciel gimnazjum, Jan Wojtowicz. Natomiast w strukturze Inspektoratu Brygad Wywiadowczych WiN Przemy\u015bl {\u201eMost\u201d}, na czele kt\u00f3rego sta\u0142 Adam Woha\u0144ski ps. Dunka\u201d funkcjonowali: Kazimierz Olsi\u0144ski ps. \u201eWierusz\u201d, Maria Walicka ps. \u201eMaryla\u201d {jako architekt miejski odpowiada\u0142a za budow\u0119 pomnika wdzi\u0119czno\u015bci Armii Czerwonej w Przemy\u015blu}, Zygmunt Felczy\u0144ski ps. \u201eMnich\u201d- wicestarosta przemyski, J\u00f3zef Szumowski, Jan Rawski, Alicja Wnorowska, Irena Szajowska, Adam Zaleszczyk, Zygmunt Hemerling, W\u0142adys\u0142awa Makar. W 1947 roku przemyska bezpieka rozpracowa\u0142a 49 dzia\u0142aczy WiN, ale aresztowano i os\u0105dzono 40 os\u00f3b. Podczas wyjazdowej sesji rzeszowskiego Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Przemy\u015blu {18.V.1948} na kar\u0119 \u015bmierci skazano: W\u0142adys\u0142awa Szechy\u0144skiego i Kazimierza Socha\u0144skiego {Bierut zamieni\u0142 im na do\u017cywocie}; na do\u017cywotnie wi\u0119zienie: Ryszarda Kornickiego i Jana Wojtowicza; pozostali na kary wi\u0119zienia. Wskutek okrutnych tortur podczas \u015bledztwa w wi\u0119ziennym szpitalu zmar\u0142 30 stycznia 1950 roku W\u0142adys\u0142aw Szechy\u0144ski. Pochowano go we Wronkach, ale w 1970 roku jego szcz\u0105tki spocz\u0119\u0142y na cmentarzu Zasa\u0144skim w Przemy\u015blu. Przemyskiej bezpiece nie uda\u0142o si\u0119 aresztowa\u0107 J\u00f3zefa Buczyjana i Heleny Mo\u015bcickiej, kt\u00f3rzy skutecznie ukrywali si\u0119 do po\u0142owy lat 50-tych XX wieku. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce w listopadzie 1947 roku aresztowano p\u0142k \u0141ukasza Ciepli\u0144skiego, prezesa IV Zarz\u0105du G\u0142\u00f3wnego WiN i jego najbli\u017cszych   towarzyszy, z kt\u00f3rych wszyscy skazani zostali na kary \u015bmierci {tylko Ludwik Kubik otrzyma\u0142 do\u017cywocie}. Wyroki wykonano 1 marca 1951 roku.<\/p>\n\n\n\n

Przemyski Zarz\u0105d Powiatowy miko\u0142ajczykowskiego Polskiego Stronnictwa Ludowego {PSL}, ukonstytuowa\u0142 si\u0119 26 sierpnia 1945 roku i wyr\u00f3s\u0142 z konspiracyjnych struktur ludowych: SL \u201eRoch\u201d, Batalion\u00f3w Ch\u0142opskich, Ludowej Stra\u017cy Bezpiecze\u0144stwa. Wszystkim strukturom szefowa\u0142 Roman Kisiel {1916-1981}, ps. \u201eS\u0119p\u201d. W opinii historyk\u00f3w by\u0142 barwn\u0105 i kontrowersyjn\u0105 postaci\u0105. Za swoj\u0105 powojenn\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 by\u0142 4-krotnie wi\u0119ziony przez organy bezpiecze\u0144stwa. Pierwsze aresztowanie {kwiecie\u0144-lipiec 1946} zwi\u0105zane by\u0142o z kampani\u0105 do referendum ludowego i represjami wobec dzia\u0142aczy miko\u0142ajczykowskiego PSL, kt\u00f3re nie przyst\u0105pi\u0142o do tzw. wsp\u00f3lnego z komunistami bloku wyborczego, opowiadaj\u0105c si\u0119 za g\u0142osowaniem w referendum 2 razy \u201enie\u201d {30 VI 1946}. Uwolniony zosta\u0142 w lipcu po  podpisaniu zobowi\u0105zania do wsp\u00f3\u0142pracy z UB, kt\u00f3rej nie podj\u0105\u0142. Drugie aresztowanie nast\u0105pi\u0142o po rozbiciu przez UB przemyskiej siedziby Zarz\u0105du Powiatowego PSL i czasowym uwi\u0119zieniu dzia\u0142aczy  {7 wrze\u015bnia 1946 roku}, co skutkowa\u0142a zawieszeniem struktury stronnictwa podczas kampanii wyborczej do Sejmu. Jakkolwiek Roman Kisiel nie pe\u0142ni\u0142 ju\u017c funkcji prezesa {jako p.o. prezes: Antoni Wachta}, to jednak trafi\u0142 do aresztu na 8 miesi\u0119cy. Po wyj\u015bciu z wi\u0119zienia wyjecha\u0142 do Wroc\u0142awia, gdzie w pa\u017adzierniku zosta\u0142 po raz trzeci aresztowany i przekazany rzeszowskiej bezpiece {pa\u017adziernik 1947}. Po opuszczeniu wi\u0119zienia ponownie wyjecha\u0142 na Dolny \u015al\u0105sk, gdzie w 1949 roku wst\u0105pi\u0142 do Zjednoczonego Stronnictwa Ludowego i zarejestrowany zosta\u0142 przez WUBP we Wroc\u0142awiu w charakterze informatora {ps. \u201eKorfanty\u201d}. Niebawem powr\u00f3ci\u0142 w rodzinne strony i w 1950 roku za\u0142o\u017cy\u0142 konspiracyjn\u0105 organizacj\u0119: Polskie Powsta\u0144cze Si\u0142y Zbrojne {PPSZ}, kt\u00f3ra funkcjonowa\u0142a w powiecie przemyskim, jaros\u0142awskim i przeworskim do 1952 roku. W wyniku rozpracowania tej organizacji UB aresztowa\u0142o 128 os\u00f3b. W konsekwencji 75 cz\u0142onk\u00f3w PPSZ w 1953 roku skazanych zosta\u0142o na kary wi\u0119zienia. Romanowi Kisielowi orzeczono kar\u0119 \u015bmierci, zamienion\u0105 na 15 lat wi\u0119zienia. Na wolno\u015b\u0107 wyszed\u0142 w 1956 roku. Pocz\u0105tkowo przebywa\u0142 w Jeleniej G\u00f3rze, ale w 1959 roku powr\u00f3ci\u0142 do Przemy\u015bla, gdzie funkcjonowa\u0142 w strukturach ZSL i ZBoWiD. Ponadto w latach 1965-1970, po raz trzeci, zarejestrowany zosta\u0142 przez SB, jako tajny wsp\u00f3\u0142pracownik pod pseudonimem \u201eRoman\u201d.<\/p>\n\n\n\n

    Spory wok\u00f3\u0142 biografii Romana Kisiela koncentrowa\u0142y si\u0119 nie tylko na jego agenturalnych zwi\u0105zkach z organami bezpiecze\u0144stwa czy  tworzenia przez jego podw\u0142adnych struktur Milicji Obywatelskiej {niejedyny przyk\u0142ad na \u00f3wczesnej Rzeszowszczy\u017anie},  ale tak\u017ce z wci\u0105\u017c do ko\u0144ca nie wyja\u015bnionymi wydarzeniami z 1945 roku {luty-maj}, zwi\u0105zanymi z relacjami polsko-ukrai\u0144skimi w powiecie przemyskim. Karty historii odnotowa\u0142y w\u00f3wczas wiele akcji odwetowych na ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144sk\u0105, podejrzewan\u0105 o wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UPA. Niekt\u00f3re z nich {m.in. Ma\u0142kowice, Skop\u00f3w} wg. raportu Powiatowego Urz\u0119du Bezpiecze\u0144stwa Publicznego w Przemy\u015blu przypisywano oddzia\u0142owi Romana Kisiela. Doda\u0107 nale\u017cy, \u017ce w 1991 roku S\u0105d Wojew\u00f3dzki w Rzeszowie stwierdzi\u0142 niewa\u017cno\u015b\u0107 wyroku z 3 kwietnia 1953 roku wobec Romana Kisiela, a jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 w PPSZ poczyta\u0142 na rzecz niepodleg\u0142ego bytu pa\u0144stwa polskiego. Natomiast w 2014 roku, kiedy podczas obchod\u00f3w Narodowego Dnia \u017bo\u0142nierzy Wykl\u0119tych w Przemy\u015blu, w\u0142adze miasta z\u0142o\u017cy\u0142y kwiaty na jego grobie, w mediach spo\u0142eczno\u015bciowych, w lokalnej prasie a tak\u017ce na plenerowej wystawie po\u015bwi\u0119conej \u017bo\u0142nierzom Wykl\u0119tym  pojawi\u0142y si\u0119 informacje o jego niejednoznacznej i kontrowersyjnej dzia\u0142alno\u015bci.<\/p>\n\n\n\n

        W przemysk\u0105 powojenn\u0105 histori\u0119 sprzeciwu wobec komunistycznego re\u017cimu, wpisa\u0142a si\u0119 tak\u017ce chadecka partia polityczna Karola Popiela, Stronnictwo Pracy. Jej powstanie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Przemy\u015blu zwi\u0105zane jest z postaci\u0105 ks. Tadeusza Wielob\u00f3ba {1906-1971}, rodowitego Przemy\u015blanina, wybitnego powojennego katechety Liceum Pedagogicznego, Szko\u0142y Podstawowej im. Adama Mickiewicza a przez pewien czas tak\u017ce Pa\u0144stwowego Liceum Przemys\u0142u Odzie\u017cowego w Przemy\u015blu. W okresie okupacji najpierw administrowa\u0142 parafi\u0105 Medyka {po zamordowaniu przez NKWD ks. Szymona Korpaka w 1940 roku}, a od 1942 roku by\u0142 proboszczem parafii Chyr\u00f3w {po zamordowaniu ks. Jana Wolskiego w czerwcu 1941 roku przez wycofuj\u0105c\u0105 si\u0119 na wsch\u00f3d Armi\u0119 Czerwon\u0105}. Kiedy w po\u0142owie 1945 roku ks. Wielob\u00f3b powr\u00f3ci\u0142 do Przemy\u015bla, zrazu zdecydowa\u0142 si\u0119 na dzia\u0142alno\u015b\u0107 w Stronnictwie Pracy [SP}, nawi\u0105zuj\u0105c do ks. Jana Wolskiego, przedwojennego dzia\u0142acza chadeckiego. Po skontaktowaniu si\u0119 z dr med. Teofilem Nieciem, niebawem prezesem Zarz\u0105du Wojew\u00f3dzkiego SP w Rzeszowie, 22 stycznia 1946 roku powo\u0142a\u0142 w Przemy\u015blu Ko\u0142o SP, przekszta\u0142cone niebawem w Zarz\u0105d Powiatowy, kt\u00f3rego zosta\u0142 prezesem. Jego autorytet i aktywno\u015b\u0107 sprawi\u0142y, \u017ce przemyska struktura SP, licz\u0105ca ponad 600 cz\u0142onk\u00f3w, nale\u017ca\u0142a do wyr\u00f3\u017cniaj\u0105cych si\u0119 w wojew\u00f3dztwie rzeszowskim. Za\u015bwiadczaj\u0105 o tym nie tylko 3 przemyskie Ko\u0142a SP, podleg\u0142e Zarz\u0105dowi Powiatowemu: Przemy\u015bl-Miasto {prezes: dr W\u0142adys\u0142aw Kropi\u0144ski}, Przemy\u015bl-Zasanie {prezes: Marian Homplewicz}, Przemy\u015bl-B\u0142onie {prezes: Jan Kosi\u0144ski}, ale tak\u017ce 3 kolejne Ko\u0142a w powiecie przemyskim: w Dubiecku {prezes: ks. W\u0142adys\u0142aw Le\u015bniak}, \u015aliwnicy i Nienadowej. Ponadto z jego inicjatywy powsta\u0142y Ko\u0142a SP: w Sieniawie {prezes: Jan Rysiakiewicz} w kt\u00f3rym dzia\u0142ali: ks. Henryk Uchman i ks. Micha\u0142 Wo\u015b oraz w Radymnie {p.o. prezes: ks. Konstanty Chuchla}. Do najbardziej aktywnych dzia\u0142aczy przemyskich struktur SP \u2013 opr\u00f3cz prezes\u00f3w \u2013 nale\u017celi tak\u017ce: Stanis\u0142awa Bielcowa, prof. Jan Wojciechowski, J\u00f3zef Sajdak, Kazimierz Socha\u0144ski, Karol Krysi\u0144ski, Lech B\u0142otnicki, Mieczys\u0142aw Awrylewicz {oni tworzyli Zarz\u0105d Powiatowy SP} a tak\u017ce Tadeusz Muller, Pawe\u0142 Fostacz, Pawe\u0142 Gawe\u0142, Waleria Widuchowa, Franciszek Zaj\u0105czkowski, W\u0142adys\u0142aw Vogelgezang, Stanis\u0142aw Nowosielski, Rudolf Kapralski, Kazimierz Czaja, Aleksander Buczy\u0144ski oraz Emil Czerny, by\u0142y komendant Obwodu ZWZ-AK Przemy\u015bl {do czasu wyjazdu na Dolny \u015al\u0105sk} oraz Ryszard Siwiec, p\u00f3\u017aniejszy bohater trzech narod\u00f3w: Polski, Czech i S\u0142owacji.<\/p>\n\n\n\n

    Stronnictwo Pracy, podobnie jak PSL, zaj\u0119\u0142o opozycyjne stanowisko nie tylko wobec wsp\u00f3lnego z komunistami i ich satelitami bloku wyborczego, ale tak\u017ce opowiedzia\u0142o si\u0119 w referendum ludowym za glosowaniem \u201eNie\u201d na pierwsze pytanie {\u201eCzy jeste\u015b za zniesieniem Senatu\u201d}. Jednocze\u015bnie \u2013 w przeciwie\u0144stwie do PSL \u2013 Zarz\u0105d Wojew\u00f3dzki SP w Rzeszowie pozostawi\u0142 \u201ewoln\u0105 r\u0119k\u0119\u201d w sprawie odpowiedzi na pytanie drugie, gdy\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w postulowa\u0142a glosowanie negatywne. Konsekwencj\u0105 powy\u017cszych postanowie\u0144 by\u0142y represje wobec dzia\u0142aczy SP, polegaj\u0105ce g\u0142\u00f3wnie na ich rugowaniu z rad narodowych, komisji wyborczych oraz niewydawania zezwole\u0144 na przedreferendalne wiece i innych form agitacji. Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, \u017ce SP nie by\u0142a parti\u0105 masow\u0105, tak jak PSL, kt\u00f3re ponios\u0142o ogromny ci\u0119\u017car komunistycznych represji, w tym skrytob\u00f3jczych mord\u00f3w (przyk\u0142ad W\u0142adys\u0142awa Kojdra} czy licznych aresztowa\u0144. Tote\u017c po sfa\u0142szowanym referendum, wskutek prowokacji prokomunistycznej grupy \u201eZryw\u201d, funkcjonuj\u0105cej wewn\u0105trz chadeckiej partii, kiedy komuni\u015bci zakazali Karolowi Popielowi, liderowi SP, odbycia Kongresu partii, Zarz\u0105d G\u0142\u00f3wny zawiesi\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107 Stronnictwa Pracy {14 VII 1946}. Dopiero wtedy posypa\u0142y si\u0119 represje wobec chadeckich dzia\u0142aczy w obawie przed ich konspiracyjn\u0105 dzia\u0142alno\u015bci\u0105. W WUBP w Rzeszowie za\u0142o\u017cono tzw. sprawy, m. in. przeciwko ks. Tadeuszowi Wielob\u00f3bowi, d\u0105\u017c\u0105c do udowodnienia, \u017ce jego dzia\u0142alno\u015b\u0107 wymierzona by\u0142a przeciwko w\u0142adzy ludowej. W konsekwencji pozbawiono go funkcji katechety w przemyskich szko\u0142ach. Inwigilacje, rewizje i przes\u0142uchania przemyskich chadek\u00f3w wykaza\u0142y, \u017ce niekt\u00f3rzy z nich przynale\u017celi do Zrzeszenia WiN: Kazimierz Socha\u0144ski ps. \u201eKulesza\u201d, Tadeusz Muller ps. \u201eTami\u201d a z Brygadami Wywiadowczymi WiN zwi\u0105zany by\u0142 ks. Tadeusz Wielob\u00f3b. Natomiast dwaj ksi\u0119\u017ca z Sieniawy: Henryk Uchman i Micha\u0142 Wo\u015b wsp\u00f3\u0142pracowali z Narodow\u0105 Organizacj\u0105 Wojskow\u0105 i oddzia\u0142em Jana Totha ps. \u201eMewa\u201d, za co skazani zostali w 1950 roku na kary kilkuletniego wi\u0119zienia.<\/p>\n\n\n\n

        Przemysk\u0105 kart\u0119 walki z komunizmem zapisa\u0142a tak\u017ce m\u0142odzie\u017c w postaci kilku konspiracyjnych organizacji. Jedn\u0105 z pierwszych takich organizacji powsta\u0142ych wiosn\u0105 1945 roku w Przemy\u015blu by\u0142 Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego Krajowego {ZHPK} za\u0142o\u017cony z inicjatywy Leszka W\u0142odka {1930-2022}, harcmistrza, \u017co\u0142nierza AK. By\u0142 on kontynuacj\u0105 dzia\u0142aj\u0105cego od 1943 roku Podziemnego Zwi\u0105zku Harcerstwa Polskiego, przekszta\u0142conego w Tajny Zwi\u0105zek Harcerstwa Polskiego. Tworzyli go w\u00f3wczas ministranci z ko\u015bcio\u0142a oo. Reformat\u00f3w: Jerzy Ujejski, Kazimierz Ujejski, Leonard Lenart, Zbigniew Grochowski, Wac\u0142aw Kasperski, Zbigniew Skarbek, Zygmunt Miko\u0142ajczyk, Zdzis\u0142aw Pobidy\u0144ski, Zygmunt B\u0142aszewicz i Ryszard Paprocki. Na czele ZHPK stan\u0105\u0142 Zbigniew Grochowski, \u00f3wczesny dru\u017cynowy III Dru\u017cyny ZHP im. Jana Sobieskiego w jednym z gimnazj\u00f3w przemyskich. Natomiast Leszek W\u0142odek obj\u0105\u0142 funkcj\u0119 instruktora. Z dawnych ministrant\u00f3w do tej organizacji wszed\u0142 \u2013 obok Grochowskiego \u2013 tylko Wac\u0142aw Kasperski. Tote\u017c w jej szeregach pojawi\u0142y si\u0119 nowe nazwiska: J\u00f3zef Andruch, Marian Babiarz-Kasprowicz, Ludwik Bagi\u0144ski, Ryszard Czekajski-Czekajowski, Jan Kruk, Les\u0142aw Sowiak, Janusz Szajna, Artur Sza\u0142ajko i Zbigniew Walczak. Prowadzili oni dzia\u0142alno\u015b\u0107 samokszta\u0142ceniow\u0105 a tak\u017ce gromadzili bro\u0144 i amunicj\u0119, kt\u00f3r\u0105 zamierzali przekaza\u0107 oddzia\u0142om partyzanckim, ochraniaj\u0105cym ludno\u015b\u0107 polsk\u0105 przed UPA. Kiedy wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105ca z t\u0105 m\u0142odzie\u017cow\u0105 grup\u0105 Eleonora Korzeniowska wst\u0105pi\u0142a do partyzanckiego oddzia\u0142u ppor. Ryszarda Kraszki ps. \u201ePirat\u201d i ppor. Jerzego Jankowskiego ps. \u201eJastrz\u0119biec\u201d, poci\u0105gn\u0119\u0142a za sob\u0105 kilku cz\u0142onk\u00f3w ZHPK. Niebawem, w czerwcu 1945 roku, oddzia\u0142 ten rozsta\u0142 rozwi\u0105zany i wszyscy powr\u00f3cili do dom\u00f3w, a ZHPK przesta\u0142 istnie\u0107.<\/p>\n\n\n\n

    W kwietniu 1947 roku po ujawnieniu si\u0119 Leszka W\u0142odka w PUBP w Przemy\u015blu, zrazu podj\u0105\u0142 pr\u00f3b\u0119 powo\u0142ania nowej organizacji pod nazw\u0105 Konfederacja Patriot\u00f3w Polskich {KPP}. Przebywaj\u0105c we Wroc\u0142awiu, wci\u0105gn\u0105\u0142 do niej Eleonor\u0119 Korzeniowsk\u0105, W\u0142odzimierza Czuchmana, Wac\u0142awa Kacperskiego, Zbigniewa Grochowskiego i Aleksandra Kani\u0119. Do grudnia 1947 roku pojawi\u0142y si\u0119 2 inne nazwy tej organizacji: Konfederacja Polski Niepodleg\u0142ej {KPN} i Generalna Konfederacja Polski Niepodleg\u0142ej {GKPN}. Prawdopodobnie Konfederacja Patriot\u00f3w Polskich zmienia\u0142a nazwy. Nie wiadomo czy GKPN prowadzi\u0142a jak\u0105\u015b dzia\u0142alno\u015b\u0107, poza wci\u0105gni\u0119ciem do niej  w 1948 roku Czes\u0142awa Dumicza i wymian\u0105 listownej korespondencji pomi\u0119dzy W\u0142odkiem a Korzeniowsk\u0105. Ostatecznie pod koniec 1949 roku UB aresztowa\u0142o Wac\u0142awa Kasperskiego i Leszka W\u0142odka a w styczniu 1950 roku pozosta\u0142ych cz\u0142onk\u00f3w GKPN {opr\u00f3cz Aleksandra Kani}. W wyniku procesu przed rzeszowskim Wojskowym S\u0105dem Rejonowym na sesji wyjazdowej w Przemy\u015blu {19 VI 1950} kar\u0119 do\u017cywotniego wi\u0119zienia otrzyma\u0142a Eleonora Korzeniowska {zmar\u0142a 26 IX 1950 po przewiezieniu do szpitala w Przemy\u015blu}, pozosta\u0142ych skazano na kary od 10 do 13 lat wi\u0119zienia, kt\u00f3re w wyniku apelacji zmniejszono. Inicjator tych organizacji Leszek W\u0142odek przebywa\u0142 w wi\u0119zieniu 4 lata. <\/p>\n\n\n\n

     W 1947 roku przez 3 miesi\u0105ce {czerwiec-sierpie\u0144} funkcjonowa\u0142a w Przemy\u015blu M\u0142odzie\u017cowa Armia Podziemna {MAP}, powo\u0142ana przez Janusza Michniowskiego ps. \u201eCzarny\u201d. Grupowa\u0142a ona m\u0142odzie\u017c z Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Morawskiego, Liceum Pedagogicznego i Liceum Handlowego. Uczestnik\u00f3w tej konspiracji z upowa\u017cnienia Michniowskiego, zorganizowa\u0142 Zbigniew Grochowski. Przysi\u0119g\u0119 warunkuj\u0105c\u0105 przyst\u0105pienie do MAP w ko\u015bciele oo. Franciszkan\u00f3w z\u0142o\u017cyli: Wac\u0142aw Kacperski, Ludwik Rajter, Kazimierz \u015aladek, Zdzis\u0142awa Stankowska, Alicja Stankowska, Danuta Stec, Barbara Szymalikowska i Ludmi\u0142a J\u0119druch. Przyczyn\u0105 rozwi\u0105zania ledwo zawi\u0105zanego spisku, by\u0142y nieporozumienia Grochowskiego z Michniowskim. Tote\u017c we wrze\u015bniu 1947 roku Michniowski wyjecha\u0142 do Szczecinka, gdzie za\u0142o\u017cy\u0142 Polsk\u0105 Armi\u0119 Podziemn\u0105, kt\u00f3r\u0105 UB szybko rozszyfrowa\u0142o a organizatora aresztowano. Wyrokiem Wojskowego S\u0105du Rejonowego w Szczecinie z 1949 roku skazany zosta\u0142 na do\u017cywocie, zamienione ostatecznie na 7 lat wi\u0119zienia. Natomiast Grochowski powr\u00f3ci\u0142 do wsp\u00f3\u0142pracy z Leszkiem W\u0142odkiem. Po jego aresztowaniu w trakcie przes\u0142uchania w 1950 roku ujawni\u0142 fakt istnienia M\u0142odzie\u017cowej Armii Podziemnej. Jednak\u017ce prowadzone przez UB dochodzenie w sprawie MAP zosta\u0142o prawdopodobnie umorzone. <\/p>\n\n\n\n

    Znacznie d\u0142u\u017cszy \u017cywot posiada\u0142a tajna organizacja harcerska wyst\u0119puj\u0105ca pod nazw\u0105: Zast\u0119p Indyjski. Zawi\u0105zana zosta\u0142a we wrze\u015bniu 1949 roku przez Zenona Pobidy\u0144skiego {ur. 1932} w nast\u0119pstwie rozwi\u0105zania dru\u017cyny ZHP w przemyskim gimnazjum. Nie godz\u0105c si\u0119 na komunizowanie harcerstwa, postanowi\u0142 prowadzi\u0107 dotychczasow\u0105 dru\u017cyn\u0119 w konspiracji. Nale\u017celi do niej: Jerzy Tobiasz, Mieczys\u0142aw Byk, Jan Dytyniak, Zdzis\u0142aw Szponarski, Jan Mikicki, Boles\u0142aw Gola, Zdzis\u0142aw Grabowski, Czes\u0142aw Perdeus, Julian Wojtowicz i Jerzy \u017bakel a od 1950 roku Kajetan Klekot i Ryszard Miko\u0142ajewski oraz Ryszard Kotowicz i  Stanis\u0142aw Pik\u0142owski {obaj koledzy Pobidy\u0144skiego}. Niedyskrecja koleg\u00f3w Pobidy\u0144skiego oraz fakt zwerbowania przez UB Ryszarda Kotowicza i Jana Dytyniaka przyczyni\u0142y si\u0119 do rozpracowania tej organizacji. W czerwcu 1951 roku aresztowano Pobidy\u0144skiego i wi\u0119kszo\u015b\u0107 cz\u0142onk\u00f3w Zast\u0119pu Indyjskiego. Po przes\u0142uchaniach wszystkich uwolniono, z wyj\u0105tkiem Pobidy\u0144skiego i Pik\u0142owskiego, kt\u00f3rym wytoczono proces s\u0105dowy. Wyrokiem Wojskowego S\u0105du rejonowego w Rzeszowie z 28 wrze\u015bnia 1951 roku, podczas sesji wyjazdowej w Przemy\u015blu, Zenona Pobidy\u0144skiego skazano na 5 lat wi\u0119zienia za\u015b Stanis\u0142awa Pik\u0142owskiego na 4 lata wi\u0119zienia. W 1953 roku  wyniku apelacji wobec Pik\u0142owskiego zastosowano amnesti\u0119 i wypuszczono go na wolno\u015b\u0107 {prawdopodobnie w\u00f3wczas przysta\u0142 na wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z UB}, za\u015b Pobidy\u0144skiemu zmniejszono wyrok do 3,5 roku, kt\u00f3rego w 1954 roku warunkowo uwolniono. Inwigilacja Pobidy\u0144skiego trwa\u0142a jeszcze ponad 20 lat.<\/p>\n\n\n\n

        W latach 1948-1951 na terenie powiatu przemyskiego funkcjonowa\u0142a Liga Walki z Bolszewizmem \u2013 Wschodnia Kadra. Za\u0142o\u017cy\u0142 j\u0105 w 1948 roku oficer UB w Przemy\u015blu i w Przeworsku ppor. Leopold Machunik, zanim zosta\u0142 wyrzucony ze s\u0142u\u017cby {1 sierpnia 1948 roku}. Dlatego zorganizowanie Ligi zleci\u0142 Zbigniewowi Zimoniowi z Rybotycz, kt\u00f3ry zwerbowa\u0142 Edwarda Petzela i Jana Capa-Czarskiego. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce celem tej organizacji by\u0142o m. in. gromadzenie broni, pozyskali oni do wsp\u00f3\u0142pracy Boles\u0142awa Burnatowskiego, kt\u00f3ry zastrzeli\u0142 milicjanta Andrzeja Srok\u0119. W 1950 roku kiedy Cap-Czarski wyjecha\u0142 na studia do Wroc\u0142awia, polecono mu zorganizowanie oddzia\u0142u wroc\u0142awskiego Ligi, jako \u201eKadra Zach\u00f3d\u201d za\u015b do nazwy przemyskiej struktury dopisano: \u201eKadra Wsch\u00f3d\u201d. We Wroc\u0142awiu uda\u0142o mu si\u0119 wci\u0105gn\u0105\u0107 Kazimierza Bolechowskiego i Jerzego Daleckiego, z kt\u00f3rymi mieszka\u0142 na stancji. Obydwaj pochodzili z Przemy\u015bla. Z chwil\u0105 podj\u0119cia przez Lig\u0119 akcji ulotkowej w 1950 roku, organizatorzy tej organizacji zostali przez UB rozpracowani i aresztowani. Machunika, kt\u00f3ry przed s\u0105dem stara\u0142 si\u0119 udowodni\u0107, \u017ce powo\u0142anie Ligi by\u0142o \u015bwiadom\u0105 prowokacj\u0105, celem unicestwienia innych organizacji,  skazano na 15 lat wi\u0119zienia. W wyniku apelacji wymierzono mu kar\u0119 5 lat i 4 miesi\u0119cy wi\u0119zienia. Petzela skazano na 12 lat wi\u0119zienia a Zimonia na 10 wi\u0119zienia. Ponadto kary wi\u0119zienia od 2 do 10 lat otrzyma\u0142o 14 cz\u0142onk\u00f3w tej organizacji, w tym pochodz\u0105cy z Tarnopola Kazimierz Walczak ps. \u201eKrzysztof\u201d {10 lat}. Wszystkie zas\u0105dzone kary przez Wojskowy S\u0105d Rejonowy w 1951 roku, w II instancji zosta\u0142y pomniejszone.<\/p>\n\n\n\n

     Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 polityczna odwil\u017c zach\u0119ci\u0142a kilku uczni\u00f3w przemyskiego liceum im. Morawskiego do powo\u0142ania w grudniu 1955 roku, w czasie ferii \u015bwi\u0105tecznych, konspiracyjnej organizacji pod nazw\u0105: Korpusy Polski Niepodleg\u0142ej. Jej za\u0142o\u017cycielem by\u0142 Jan Stelmaszczyk ps. \u201eStrumie\u0144\u201d, \u201eAndraszek\u201d, kt\u00f3ry wci\u0105gn\u0105\u0142 do tego spisku swojego koleg\u0119 Franciszka Kozaka ps. \u201eCzajka\u201d, mieszkaj\u0105cego w \u015aliwnicy. Niebawem w szeregi Korpusu Polski Niepodleg\u0142ej wst\u0105pili Andrzej Katan ps. \u201eSambor\u201d i  Stanis\u0142aw Danko ps. \u201eLew\u201d, tak\u017ce mieszkaj\u0105cy w \u015aliwnicy. W lutym 1956 roku wszyscy uczestnicy konspiracji z\u0142o\u017cyli przysi\u0119g\u0119 {tekst u\u0142o\u017cy\u0142 Stelmaszczyk} a jednocze\u015bnie zmienili nazw\u0119 organizacji na Korpusy Polski Ludowej. Wyznaczyli tak\u017ce nast\u0119puj\u0105ce cele: wsp\u00f3lne czytanie ksi\u0105\u017cek zwi\u0105zanych z problematyk\u0105 partyzanck\u0105, wycieczki do las\u00f3w, szkolenie wojskowe, gromadzenie bia\u0142ej broni a w miar\u0119 mo\u017cliwo\u015bci broni palnej. Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 wiosna zach\u0119ci\u0142a Stelmaszczyka do napisania listu do Kozaka, kt\u00f3ry zawiera\u0142 m.in. taki passus: \u201eNie wiem czy ju\u017c wiesz o tym, \u017ce B. Bierut umar\u0142 12 III, no i teraz powinni\u015bmy to jako\u015b \u201euczci\u0107\u201d. Je\u017celi jeszcze  dotychczas nie zrobi\u0142e\u015b ani razu zbi\u00f3rki, to zr\u00f3b w jak najszybszym czasie i po\u0107wiczcie  troch\u0119 w lesie {pami\u0119taj w lesie}. Przygotujcie sobie bro\u0144, spodziewajcie si\u0119 \u201eczego\u015b\u201d w najbli\u017cszym czasie\u201d.  Na nieszcz\u0119\u015bcie list ten obj\u0119ty zosta\u0142 pocztow\u0105 lustracj\u0105 przemyskiej bezpieki, kt\u00f3ra ustali\u0142a nadawc\u0119\/autora i wszcz\u0119\u0142a dochodzenie. W mieszkaniach Stelmaszczyka i Kozaka przeprowadzono rewizje {16 III 1956}, przygotowano akty oskar\u017cenia z zamiarem skierowania sprawy do S\u0105du dla Nieletnich w Rzeszowie. Jednak\u017ce Prokuratura Wojew\u00f3dzka 2 kwietnia 1956 roku spraw\u0119 umorzy\u0142a, uzasadniaj\u0105c postanowienie m\u0142odym wiekiem obwinionych oraz faktem, \u017ce organizacja de facto nie podj\u0119\u0142a realnej dzia\u0142alno\u015bci. Z uczniami przeprowadzono jedynie rozmow\u0119 ostrzegawcz\u0105 w obecno\u015bci dyrektora liceum.<\/p>\n\n\n\n

              Kiedy popa\u017adziernikowa odwil\u017c polityczna okaza\u0142a si\u0119 kr\u00f3tkotrwa\u0142ym epizodem i re\u017cim komunistyczny coraz bardziej ogranicza\u0142 wywalczon\u0105, chocia\u017c skromn\u0105, liberalizacj\u0119 \u017cycia spo\u0142ecznego, najbardziej \u201ezbuntowani\u201d uczniowie przemyskich szk\u00f3\u0142 powo\u0142ali pod koniec grudnia 1959 roku  M\u0142odzie\u017cow\u0105 Organizacj\u0119 Konspiracyjn\u0105 {MOK}. Inicjatorem a zarazem jej liderem by\u0142 Stanis\u0142aw Bogda\u0144ski {1946-2011}, ucze\u0144 IX klasy liceum, urodzony w Masindi w Ugandzie, gdy\u017c jego rodzina zes\u0142ana by\u0142a na Syberi\u0119, z armi\u0105 Andersa wydosta\u0142a si\u0119 do Iranu, sk\u0105d ewakuowana zosta\u0142a do Afryki. Po powrocie do Polski, zamieszkali w Witnicy ko\u0142o Gorzowa Wielkopolskiego. Jego ojciec przez 5 lat by\u0142 wi\u0119ziony, a po uwolnieniu rodzina przenios\u0142a si\u0119 do Przemy\u015bla. Do\u015bwiadczenia wojenne Bogda\u0144skich zapewne mia\u0142y znacz\u0105cy wp\u0142yw na powo\u0142anie antykomunistycznej organizacji. Tote\u017c z kolegami Adamem Da\u0144czakiem {1946-1988} i Wojciechem \u0141abud\u0105 {1945- } uczniami zasadniczej szko\u0142y zawodowej w Przemy\u015blu, stanowili trzon MOK-u. Niebawem do konspiracyjnego spisku przyst\u0105pi\u0142o kilkunastu ich koleg\u00f3w, co pozwoli\u0142o podzieli\u0107 MOK na 2 grupy, kt\u00f3re nazwano: \u201eWalka z Komunizmem {WZK} i \u201eWalka z Ukrai\u0144cami\u201d {WZU}. Ka\u017cda z grup posiada\u0142a sekcje: boj\u00f3wka walcz\u0105ca, sekcja szpiegowska, sekcja dywersyjna. W przemyskiej fabryce \u201ePolna\u201d zakupili ma\u0142\u0105 drukarni\u0119 na kt\u00f3rej drukowano ulotki, kt\u00f3re kolportowano na ulicach Przemy\u015bla. Dokumenty potwierdzaj\u0105 przeprowadzenie trzech wielkich akcji ulotkowych: w sierpniu 1961 roku o tre\u015bci: \u201ePrecz z bazami wojsk ZSRR na terenie Polski\u201d, \u201ePolska nie chce by\u0107 republik\u0105 ZSRR. Niech \u017cyje Orze\u0142 Bia\u0142y\u201d; 30 kwietnia 1962 roku: \u201e1 Maj \u015bwi\u0119to robotnik\u00f3w. Precz z komunistami, kt\u00f3rzy zmuszaj\u0105 robotnika do czyn\u00f3w majowych i udzia\u0142u w pochodzie. Robotnik ma prawo sam kierowa\u0107 swoimi czynami. Precz z komunistami\u201d oraz w pa\u017adzierniku 1962 roku. Planowano tak\u017ce podpali\u0107 klub Ukrai\u0144skiego Towarzystwa Spo\u0142eczno-Kulturalnego w Przemy\u015blu, ale nie zd\u0105\u017cono, gdy\u017c 20 listopada 1962 roku Powiatowy Urz\u0105d Bezpiecze\u0144stwa Publicznego wszed\u0142 w posiadanie nadpalonych ulotek, broszur i zapisk\u00f3w, znalezionych w bunkrze w przemyskim parku. W wyniku \u015bledztwa aresztowano: Stanis\u0142awa Bogda\u0144skiego, Adama Da\u0144czaka, Wojciecha \u0141abud\u0119, Antoniego Buniowskiego, Zbigniewa Chlebowicza, Ryszarda Hywela, Ryszarda G\u00f3rala, Jana Szewczyka.  Wyrokiem S\u0105du Wojew\u00f3dzkiego w Rzeszowie z 26 marca 1963 roku wszystkich z wyj\u0105tkiem Antoniego Buniowskiego {ur. 1945} ze wzgl\u0119du na niepe\u0142noletno\u015b\u0107 zas\u0105dzono skierowanie do zak\u0142adu poprawczego {niekt\u00f3rym w zawieszeniu}. Buniowskiemu wymierzono kar\u0119 8 miesi\u0119cy wi\u0119zienia. Wobec pozosta\u0142ych aresztowanych: Franciszka Harapi\u0144skiego, Zenona Hawryszko, Wandy Kurant, Barbary Tyczki, Zbigniewa Walczaka spraw\u0119 umorzono na etapie \u015bledztwa. <\/p>\n\n\n\n

Bardziej aktywn\u0105 a zarazem opozycyjn\u0105 wobec komunistycznego re\u017cimu histori\u0119, zapisa\u0142 Przemy\u015bl w okresie, gdy ordynariuszem diecezji przemyskiej by\u0142 biskup Ignacy Tokarczuk {1918-2012}.  Przez 27 lat jego rz\u0105d\u00f3w nie tylko zdynamizowa\u0142 diecezj\u0119 pod wzgl\u0119dem duszpasterskim, ale tak\u017ce upodmiotowi\u0142 wiernych na niwie spo\u0142ecznej, religijnej i patriotycznej. Jego bezkompromisowa postawa wobec komunizmu, kt\u00f3rego do\u015bwiadczy\u0142 jako kap\u0142an archidiecezji lwowskiej oraz w poja\u0142ta\u0144skiej Polsce, mobilizowa\u0142a innych, pobudza\u0142a odwag\u0119 i si\u0142\u0119 duchow\u0105. Przyk\u0142adem tego by\u0142o wybudowanie w diecezji przemyskiej ponad 400 ko\u015bcio\u0142\u00f3w i innych obiekt\u00f3w ko\u015bcielnych bez zezwolenia w\u0142adz. A zawi\u0105zane w\u00f3wczas wi\u0119zy spo\u0142eczne umo\u017cliwi\u0142y budowanie wok\u00f3\u0142 przemyskiego Ko\u015bcio\u0142a niezale\u017cnego, wolnego od komunistycznej ideologii spo\u0142ecze\u0144stwa. \u017bycie kulturalne czy edukacyjne bardziej skupia\u0142o si\u0119 w parafialnych \u015bwi\u0105tyniach, klasztorach i domach katechetycznych, ni\u017c w pa\u0144stwowych instytucjach. W ten proces budowania alternatywnego spo\u0142ecze\u0144stwa wpisywa\u0142y si\u0119 tak\u017ce wszelkie opozycyjne inicjatywy nie tylko mieszka\u0144c\u00f3w Przemy\u015bla, ale ca\u0142ego regionu. Biskup Tokarczuk by\u0142 bowiem ostoj\u0105 antykomunizmu a zarazem obro\u0144c\u0105 prze\u015bladowanych, wspieraj\u0105c ich moralnie i materialnie.<\/p>\n\n\n\n

     Ingres biskupa Ignacego Tokarczuka do przemyskiej katedry przypad\u0142 na   jak\u017ce wa\u017cny dla Ko\u015bcio\u0142a polskiego okres obchod\u00f3w Millenium Chrztu Polski, kt\u00f3rym w\u0142adze komunistyczne przeciwstawi\u0142y alternatywne obchody Tysi\u0105clecia Pa\u0144stwa Polskiego. W Przemy\u015blu g\u0142\u00f3wne millenijne ceremonie z udzia\u0142em prymasa kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego i Episkopatu Polski odby\u0142y si\u0119 w dniach 20-21 sierpnia 1966 roku. Pierwszego dnia mszy \u015bw. przewodniczy\u0142 bp Tokarczuk, a homili\u0119 wyg\u0142osi\u0142 arcybiskup wroc\u0142awski Boles\u0142aw Kominek, kt\u00f3rego \u015bwi\u0119cenia biskupie {10 X 1954} mia\u0142y charakter konspiracyjny i odby\u0142y si\u0119 w kaplicy Pa\u0142acu Biskupiego w Przemy\u015blu. Drugiego dnia natomiast msz\u0119 \u015bw. pontyfikaln\u0105 odprawi\u0142 arcybiskup-metropolita krakowski Karol Wojty\u0142a, za\u015b homili\u0119 wyg\u0142osi\u0142 prymas Polski, kardyna\u0142 Wyszy\u0144ski. Jakkolwiek w trakcie tych uroczysto\u015bci nie zabrak\u0142o licznych utrudnie\u0144 ze strony w\u0142adz komunistycznych {wstrzymanie komunikacji, pokazy lotnicze, wystrza\u0142y artyleryjskie, chwilowe braki pr\u0105du} to jednak nie zawiedli wierni, wybieraj\u0105c uroczysto\u015bci ko\u015bcielne a nie komunistyczne imprezy. Dla bpa Tokarczuka  t\u0142umy i pobo\u017cno\u015b\u0107 wiernych by\u0142y dobrym zwiastunem dla jego dalszej pracy duszpasterskiej a zarazem kapita\u0142em dla stanowczej i bezkompromisowej postawy broni\u0105cej represjonowanego Ko\u015bcio\u0142a.<\/p>\n\n\n\n

         Biskup Tokarczuk tylko raz wni\u00f3s\u0142 do w\u0142adz komunistycznych pro\u015bb\u0119 o pozwolenie na budow\u0119 ko\u015bcio\u0142a. Gdy spotka\u0142 si\u0119 z odmow\u0105, stawia\u0142 ju\u017c w\u0142adze w sytuacji faktu dokonanego. W ten spos\u00f3b wyrasta\u0142y liczne \u015bwi\u0105tynie, pocz\u0105tkowo tymczasowe, bronione przez wiernych a w miar\u0119 up\u0142ywu czasu jako okaza\u0142e obiekty sakralne. Je\u017celi w wi\u0119kszo\u015bci \u015brodowisk wiejskich represje wobec duszpasterzy i aktywnych wiernych, budowniczych kaplicy czy ko\u015bcio\u0142a ko\u0144czy\u0142y si\u0119 na karach grzywny, pokrywanych przez Kuri\u0119 Biskupi\u0105, to znacznie gorzej by\u0142o w \u015brodowiskach miejskich. Przyk\u0142ad powstania kaplicy na osiedlu Kmiecie w Przemy\u015blu oraz skala represji wobec proboszcza ks. Adama Michalskiego doprowadzi\u0142a do powo\u0142ania 4 sierpnia 1979 roku Przemyskiego Komitetu Samoobrony Ludzi Wierz\u0105cych.   Strzeg\u0142 on nie tylko postawionej kaplicy przed licznymi pr\u00f3bami jej wyburzenia, ale tak\u017ce upomnia\u0142 si\u0119 o prawa do wolno\u015bci wyznania i kultu a w deklaracji programowej, kt\u00f3r\u0105 podpisa\u0142o ponad 700 os\u00f3b wezwa\u0142 w\u0142adze do zaniechania represji. W wydawanych \u201eKomunikatach\u201d, kolportowanych w Przemy\u015blu i diecezji informowano nie tylko o represjach wobec proboszcza ks. Michalskiego {tak\u017ce o jego procesie s\u0105dowym} i obro\u0144c\u00f3w kaplicy na Kmieciach, ale o wszystkich przypadkach prze\u015bladowa\u0144 duchowie\u0144stwa i wiernych w diecezji przemyskiej. Komitet stanowili parafialnie ks. Michalskiego, m. in: Stanis\u0142aw Sudo\u0142, Wit Siwiec, Adam Szybiak, Jan Ekiert a ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 wspiera\u0142 ks. prof. Henryk Borcz. Funkcjonowa\u0142 on do czasu powstania \u201eSolidarno\u015bci\u201d. Podkre\u015bli\u0107 nale\u017cy, \u017ce wzorem komitetu przemyskiego, podobne komitety zawi\u0105za\u0142y si\u0119 wkr\u00f3tce tak\u017ce w innych parafiach, gdzie zaistnia\u0142y represje w\u0142adz  o rzekome nielegalne budowy czy rozbudowy ko\u015bcio\u0142\u00f3w. Dziwi\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce komuni\u015bci nie zaprzestali represji wobec Ko\u015bcio\u0142a diecezjalnego, nawet wtedy, kiedy papie\u017cem by\u0142 Jan Pawe\u0142 II. Wszak Przemyski Komitet Samoobrony Ludzi Wierz\u0105cych powsta\u0142 po odbyciu przez Jana Paw\u0142a II pierwszej pielgrzymki do Polski {2-10 VI 1979}.<\/p>\n\n\n\n

      W polsk\u0105 tradycj\u0119 niepodleg\u0142o\u015bciow\u0105 wpisana jest dewiza: \u201eWalk\u0119 o wolno\u015b\u0107 gdy si\u0119 raz zaczyna, z ojca krwi\u0105 spada  dziedzictwem na syna\u201d. Potwierdzeniem tej dewizy by\u0142a przemyska rodzina Siwc\u00f3w. Ryszard Siwiec {1909-1968}, ojciec 5 dzieci, gor\u0105cy patriota, samotnie protestuj\u0105cy przeciwko komunistycznemu zniewoleniu pisz\u0105c na maszynie pod pseudonimem Jan Polak liczne protesty, rozsy\u0142aj\u0105c je do zaufanych os\u00f3b a nawet redakcji gazet, po agresji wojsk Uk\u0142adu Warszawskiego na Czechos\u0142owacj\u0119, podj\u0105\u0142 dramatyczn\u0105 decyzj\u0119 protestu w formie aktu samospalenia. Tego czynu dokona\u0142 8 wrze\u015bnia 1968 roku na stadionie Dziesi\u0119ciolecia w Warszawie, podczas og\u00f3lnopolskich do\u017cynek z udzia\u0142em najwy\u017cszych w\u0142adz partyjno-pa\u0144stwowych na czele z Gomu\u0142k\u0105. Jakkolwiek \u00f3w protest oficjalna propaganda przemilcza\u0142a, a jego pogrzeb na przemyskim cmentarzu zasa\u0144skim odby\u0142 si\u0119 wed\u0142ug scenariusza SB, to jednak po upadku komunizmu jego bohaterski czyn doczeka\u0142 si\u0119 nale\u017cytego uznania.  Sta\u0142 si\u0119 bowiem bohaterem trzech narod\u00f3w: polskiego, czeskiego i s\u0142owackiego. Jego nazwisko nosz\u0105 dzisiaj ulice i place wielu miast. W Przemy\u015blu jego imieniem nazwany zosta\u0142 jeden z most\u00f3w na Sanie. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie \u201e\u017cywe p\u0142omienie\u201d Ryszarda Siwca w Warszawie, Jana Palacha w Pradze i Sandora Bauera w Budapeszcie przypominaj\u0105 o solidarno\u015bci narod\u00f3w Europy \u015arodkowej. Ale zanim nast\u0105pi\u0142y liczne upami\u0119tnienia Ryszarda Siwca {nawet tablica we Lwowie}, jego rodzina mieszkaj\u0105ca w Przemy\u015blu do\u015bwiadczy\u0142a niema\u0142ych represji ze strony SB. Pomimo tych przeciwno\u015bci, jego trzej synowie {Wita, Adama, Mariusza}, zw\u0142aszcza Wit, byli aktywnymi dzia\u0142aczami antykomunistycznej opozycji.   <\/p>\n\n\n\n

      W marcu 1968 roku, kiedy przez polskie o\u015brodki akademickie przetacza\u0142a si\u0119 fala bunt\u00f3w i manifestacji studenckich {wydarzenia marcowe} ponownie da\u0142a o sobie zna\u0107 przemyska m\u0142odzie\u017c. W Przemy\u015blu nie by\u0142o w\u00f3wczas wy\u017cszej uczelni, ale echa wydarze\u0144 marcowych uaktywni\u0142y niekt\u00f3re \u015brodowiska uczniowskie, kt\u00f3re na znak solidarno\u015bci z protestuj\u0105cymi studentami zorganizowa\u0142y 12 marca 1968 roku wiec pod pomnikiem Adama Mickiewicza w rynku przemyskim. Przyby\u0142o oko\u0142o 30 uczni\u00f3w, g\u0142\u00f3wnie z Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego im. Juliusza S\u0142owackiego i Technikum Mechaniczno-Elektrycznego. Demonstracyjnie zapalono pod pomnikiem \u015bwieczki, wznosz\u0105c okrzyki \u201eNiech \u017cyje Mickiewicz\u201d, \u201eNiech \u017cyj\u0105 \u201d oraz palono \u201eTrybun\u0119 Ludu\u201d i \u201eKonsomolsk\u0105 Prawd\u0119\u201d, protestuj\u0105c w ten spos\u00f3b przeciwko komunistycznej propagandzie. Zanim od\u015bpiewano Hymn Narodowy, na cokole pomnika namalowano has\u0142a: \u201eNa Moskali\u201d, \u201eNa szubienic\u0119 z Moczarem\u201d. Wed\u0142ug ustale\u0144 SB w wiecu uczestniczyli m.in.: Andrzej Mazur, Zenon Zegarski, Krzysztof Wi\u015bniewski, Krzysztof Szyma\u0144ski, Marek Micha\u0142kiewicz, Tadeusz Klepacki, Mieczys\u0142aw Mularczyk, Lech Kotkowski, Wojciech Lach, Marian Larys, Zdzis\u0142aw Michalunio, Maria Kondzio\u0142ka, Zofia Muzyczak, Jan Kinasz, Zdzis\u0142aw Zaj\u0105c, Bogdan Gregier, Krzysztof Bublewicz, Andrzej Szczepanik, Ryszard Horodowski, Wies\u0142aw Goszty\u0142a. Wspomnie\u0107 tak\u017ce nale\u017cy o akcji wy\u0142amania czerwonej gwiazdy na pomniku sowieckim ko\u0142o mostu kolejowego w Przemy\u015blu, kt\u00f3r\u0105 wrzucono do Sanu. Wykonawcami tej akcji byli: Maciej Misiak i Wojciech B\u0142achowicz z pomoc\u0105 Zenona Zegarskiego. Natomiast w Liceum Og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cym im. W\u0142adys\u0142awa Broniewskiego uczniowie kilka razy na\u0142o\u017cyli na portret Mickiewicza znak \u017ca\u0142obny oraz zniszczyli dekoracj\u0119 upami\u0119tniaj\u0105c\u0105 50-lecie Armii Czerwonej.  W przeciwie\u0144stwie do Tarnowa, gdzie dosz\u0142o do star\u0107 uczni\u00f3w z milicj\u0105,  w wydarzeniach przemyskich nie odnotowano interwencji organ\u00f3w bezpiecze\u0144stwa. Niemniej niekt\u00f3rzy uczniowie  ponie\u015bli konsekwencje dyscyplinarne w swoich szko\u0142ach {m. in. Szyma\u0144skiego i Micha\u0142kiewicza przeniesiono do innych szk\u00f3\u0142}.   <\/p>\n\n\n\n

       Podpisany w 1975 roku Akt Ko\u0144cowy Konferencji Bezpiecze\u0144stwa i Wsp\u00f3\u0142pracy w Europie {KBWE}, sygnowany tak\u017ce przez pa\u0144stwa komunistyczne, kt\u00f3rego tzw. trzeci koszyk odnosi\u0142 si\u0119 do przestrzegania praw cz\u0142owieka i obywatela uaktywni\u0142 w Europie \u015arodkowo-Wschodniej opozycj\u0119 i ruchy dysydenckie. W Polsce dzia\u0142alno\u015b\u0107 opozycyjna zacz\u0119\u0142a przybiera\u0107 zorganizowane formy, jak r\u00f3wnie\u017c charakteryzowa\u0142a si\u0119 nie tylko mnogo\u015bci\u0105 powstaj\u0105cych organizacji, ale tak\u017ce kryteriami zawodowymi i ideowymi. Prawie wszystkie wydawa\u0142y podziemne pisma, kt\u00f3re szybko przenika\u0142y do r\u00f3\u017cnych \u015brodowisk zar\u00f3wno miejskich jak i wiejskich. W Przemy\u015blu pierwsza struktura w postaci punktu informacyjno-konsultacyjnego firmowana by\u0142a przez Ruch Obrony Praw Cz\u0142owieka i Obywatela {ROPCiO}, konkurencyjna wobec Komitetu Obrony Robotnik\u00f3w {KOR} organizacja opozycyjna. Za\u0142ozy\u0142 j\u0105 w sierpniu 1977 roku w swoim przemyskim mieszkaniu Stanis\u0142aw Kusi\u0144ski, jeden z obro\u0144c\u00f3w Salezja\u0144skiej Szko\u0142y Organistowskiej,   pracuj\u0105cy w\u00f3wczas w Laskach pod Warszaw\u0105, gdzie prowadzi\u0142 podziemn\u0105 drukarni\u0119. Wsp\u00f3\u0142pracowali z nim: Stanis\u0142aw Sudo\u0142, Wit Siwiec, Jan Ekiert i Stanis\u0142aw Frydlewicz. Zorganizowali m .in. dwie akcje na ulicach Przemy\u015bla, zbieraj\u0105c podpisy pod petycj\u0105 do Rady Pa\u0144stwa o opublikowanie Mi\u0119dzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych oraz pod listem do Sejmu PRL  o transmisje przez Radio i Telewizj\u0119 mszy \u015bw., popartym przez biskupa Tokarczuka i przemyskie duchowie\u0144stwo. Wskutek rozpracowania przez SB, w listopadzie 1978 roku przemyski punkt informacyjno-konsultacyjny ROPCiO zako\u0144czy\u0142 dzia\u0142alno\u015b\u0107. Jego dzia\u0142acze, po roz\u0142amie w ROPCiO, tworzyli \u201enieformaln\u0105 przemysk\u0105 grup\u0119 antysocjalistyczn\u0105\u201d. Niekt\u00f3rzy podj\u0119li wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Komitetem Samoobrony Spo\u0142ecznej KOR {KSS KOR}, ale ostatecznie odnale\u017ali swoje miejsce w Przemyskim Komitecie Samoobrony Ludzi Wierz\u0105cych a p\u00f3\u017aniej w Solidarno\u015bci. Tylko Jan Ekiert kontynuowa\u0142 wsp\u00f3\u0142prac\u0119 z Leszkiem Moczulskim, liderem ROPCiO i za\u0142o\u017cycielem Konfederacji Polski Niepodleg\u0142ej {KPN}. Jesieni\u0105 1979 roku powo\u0142a\u0142 w Przemy\u015blu struktur\u0119 KPN a niebawem zosta\u0142 szefem Okr\u0119gu Rzeszowsko-Przemyskiego KPN.  Partia ta nie odegra\u0142a znacz\u0105cej roli, gdy\u017c by\u0142a skutecznie infiltrowana przez SB.  <\/p>\n\n\n\n

       Zanim wybuch\u0142a Solidarno\u015b\u0107 w spo\u0142eczno\u015bci Przemy\u015bla nie brakowa\u0142o nieformalnych antykomunistycznych, patriotycznych \u015brodowisk, spotykaj\u0105cych si\u0119 zazwyczaj w prywatnych domach, kawiarniach czy przyko\u015bcielnych salkach parafialnych. Historia nie przekaza\u0142a wsp\u00f3\u0142czesnym pokoleniom takich informacji. A takie \u015brodowiska funkcjonowa\u0142y w obr\u0119bie Kurii Biskupiej i przemyskich parafiach, rodziny Mariana Stro\u0144skiego {1892-1977}, wybitnego artysty malarza, kt\u00f3ry nie tylko rozs\u0142awi\u0142 pi\u0119kno tego grodu nad Sanem w postaci obraz\u00f3w, portret\u00f3w, pejza\u017cy, akwarel i grafik, ale tak\u017ce  przyczyni\u0142 si\u0119 do wytworzenia w tym mie\u015bcie artystycznej duszy i tw\u00f3rczego klimatu, rodziny Kuchci\u0144skich i innych.  Wielu przedstawicieli tych \u015brodowisk uaktywni\u0142o si\u0119 w okresie Solidarno\u015bci a po pacyfikacji tego ruchu, w podziemnej dzia\u0142alno\u015bci b\u0105d\u017a w innych, nonkonformistycznych p\u0142aszczyznach \u017cycia spo\u0142ecznego.<\/p>\n\n\n\n

Powstanie przemyskich struktur NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d w 1980 roku zintegrowa\u0142o niemal wszystkie, zawodowe, patriotyczne i opozycyjne \u015brodowiska miasta. Wszak Solidarno\u015b\u0107 by\u0142a nie tylko zwi\u0105zkiem zawodowym, ale tak\u017ce masowym ruchem spo\u0142ecznym. Powstanie i dzia\u0142alno\u015b\u0107 przemyskiej Solidarno\u015bci oraz jej pacyfikacj\u0119 po og\u0142oszeniu stanu wojennego i funkcjonowanie w konspiracji  wraz z represjami wobec jej dzia\u0142aczy, opisali dwaj historycy przemyscy: dr hab. Dariusz Iwaneczko1 i Artur Bro\u017cyniak2 z rzeszowskiego Oddzia\u0142u Instytutu Pami\u0119ci Narodowej. Lektura ich solidnych, opartych na \u017ar\u00f3d\u0142ach archiwalnych i relacjach publikacji, sk\u0142ania do wyr\u00f3\u017cnienia Przemy\u015bla jako wa\u017cnego, opozycyjnego o\u015brodka w po\u0142udniowo-wschodniej Polsce. Si\u0142a niepodleg\u0142o\u015bciowych tradycji i kresowo\u015b\u0107 tego walecznego miasta zawsze inspirowa\u0142y do walki o polsko\u015b\u0107 i suwerenno\u015b\u0107.  A przecie\u017c \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d, legalna i podziemna, robotnicza i rolnicza, by\u0142a ostatnim etapem walki, skutecznej walki o III Niepodleg\u0142o\u015b\u0107. D\u0142uga jest lista ofiarnych przemyskich dzia\u0142aczy solidarno\u015bciowych, kt\u00f3rzy dzielnie walczyli o demokratyczn\u0105 Polsk\u0119 a zarazem znosili komunistyczne represje. Uwiecznieni zostali w wydawnictwach przemyskich historyk\u00f3w.  Niemniej, nie spos\u00f3b nie wyszczeg\u00f3lni\u0107 przynajmniej kilku dzia\u0142aczy przemyskiej Solidarno\u015bci z legalnego i konspiracyjnego okresu oraz robotniczego i rolniczego nurtu:  Wita i Mariusza Siwc\u00f3w, Stanis\u0142awa \u017b\u00f3\u0142kiewicza, Marka Kami\u0144skiego,  Andrzeja Kucharskiego, Czes\u0142awa Kijank\u0119, Eugeniusza Opackiego, dr Jana Musia\u0142a, Zygmunta Majgera, Jana Zrajko, Ryszarda Bukowskiego, Stanis\u0142awa Trybalskiego, Marka Kuchci\u0144skiego, Jana Karusia, Piotra Kaczmarczyka, Wojciecha \u0141ukaszyka, Henryka Cz\u0105stk\u0119, Wojciecha K\u0142y\u017ca,  a tak\u017ce niewinn\u0105  ofiar\u0119 stanu wojennego Mieczys\u0142awa Rokitowskiego, kt\u00f3rego SB bezpodstawnie pos\u0105dzi\u0142a o kolporta\u017c ulotek w przemyskiej katedrze. Wspomnie\u0107 tak\u017ce nale\u017cy o Komitecie Obrony \u201eSolidarno\u015bci\u201d, kt\u00f3r\u0105 tworzyli uczniowie przemyskiego liceum {Jacek i Jan Jaroszowie, Maciej K\u0119dzior, Wojciech Miku\u0142a, Jacek Mleczko} wesp\u00f3\u0142 z franciszkaninem O. Maksymilianem Eugeniuszem Szelepi\u0144skim. Wydawali oni  pismo pt. \u201eOdnowy\u201d i prowadzili akcje ulotkowe. Ponadto w 1984 roku Robert Majka powo\u0142a\u0142 w Przemy\u015blu konspiracyjn\u0105 \u201eSolidarno\u015b\u0107 Walcz\u0105c\u0105\u201d. O dynamiczno\u015bci i skali zaanga\u017cowania przemyskich struktur solidarno\u015bciowych za\u015bwiadcza skala represji: 84 osoby by\u0142o internowanych po wprowadzeniu stanu wojennego, 26 aresztowanych z przyczyn politycznych w okresie obowi\u0105zywania stanu wojennego za\u015b 20 dzia\u0142aczy zmuszono do emigracji.<\/p>\n\n\n\n

     Niew\u0105tpliwym atutem \u017cywotno\u015bci przemyskiej Solidarno\u015bci by\u0142a \u015bcis\u0142a wsp\u00f3\u0142praca z biskupem ordynariuszem Ignacym Tokarczukiem oraz duchowie\u0144stwem przemyskim, zw\u0142aszcza w okresie konspiracji. Ksi\u0105dz pra\u0142at Stanis\u0142aw Krzywi\u0144ski pe\u0142ni\u0142 rol\u0119 sta\u0142ego przedstawiciela Kurii Biskupiej przy podziemnej Tymczasowej Komisji Regionalnej. Regularnie odbywa\u0142 spotkania z liderami konspiracyjnej \u201eSolidarno\u015bci\u201d Stanis\u0142awem \u017b\u00f3\u0142kiewiczem i Markiem Kami\u0144skim. Od stycznia 1982 roku pod patronatem Kurii Biskupiej  funkcjonowa\u0142 przy parafii \u015bw. Tr\u00f3jcy w Przemy\u015blu {proboszcz ks. Stanis\u0142aw Zarych} Komitet Pomocy Internowanym i Uwi\u0119zionym w kt\u00f3rym dzia\u0142ali: Jan Bartmi\u0144ski, Ryszard G\u00f3ral, Andrzej Kucharski, Jerzy Stabiszewski, Danuta Thier. Tutaj te\u017c funkcjonowa\u0142o Duszpasterstwo Ludzi Pracy, kt\u00f3re po odej\u015bciu z Przemy\u015bla ks. Henryka Hazika, przeniesiono najpierw do salezjan\u00f3w a potem do parafii Matki Bo\u017cej Kr\u00f3lowej Polski na Kmieciach, gdzie proboszczem by\u0142 ks. Adam Michalski a wikarym i moderatorem duszpasterstwa ks. Jan P\u0119pek. W Krasiczynie natomiast ks. Stanis\u0142aw Bartmi\u0144ski, proboszcz miejscowej parafii uruchomi\u0142 duszpasterstwo rolnik\u00f3w przy kt\u00f3rym odrodzi\u0142a si\u0119 Solidarno\u015b\u0107 rolnicza. Dzia\u0142ali tutaj m. in: Tadeusz Sopel, J\u00f3zef Olsza\u0144ski, Henryk Cz\u0105stka, Marek Kuchci\u0144ski, Wie\u0144czys\u0142aw Nowacki i Tadeusz Trelka. Niebawem z inspiracji biskupa Ignacego Tokarczuka podobne duszpasterstwa powo\u0142ane zosta\u0142y w wielu wiejskich  parafiach diecezji przemyskiej.<\/p>\n\n\n\n

      W parafialnych strukturach Ko\u015bcio\u0142a przemyskiego odbywa\u0142y si\u0119 nie tylko prelekcje, g\u0142\u00f3wnie z zakresu historii, literatury czy katolickiej nauki spo\u0142ecznej, ale tak\u017ce kszta\u0142towano formacj\u0119 duchow\u0105 i religijn\u0105. Kolportowano r\u00f3wnie\u017c podziemn\u0105 pras\u0119 i wydawnictwa, w tym organ przemyskiej, konspiracyjnej Solidarno\u015bci pt. \u201eNie\u201d, kt\u00f3ry zmieni\u0142 tytu\u0142 na \u201eBusola\u201d. Redaktorem naczelnym tych pism by\u0142 Jan Musia\u0142. Ponadto redagowa\u0142 on \u201eRol\u0119 Katolick\u0105\u201d, wydawan\u0105 przez Kuri\u0119 Biskupi\u0105 w Przemy\u015blu oraz seri\u0119 wydawnicz\u0105 \u201eBiblioteczka Przemyska\u201d.  Pojawienie si\u0119 \u201eRoli Katolickiej\u201d, jako pisma bezdebitowego, by\u0142o reakcj\u0105 biskupa Tokarczuka na decyzj\u0119 w\u0142adz, odmawiaj\u0105c\u0105 wydawania tego tytu\u0142u, jako legalnego pisma diecezjalnego.  Ksi\u0105\u017cki \u201eBiblioteki Przemyskiej\u201d r\u00f3wnie\u017c wydawane by\u0142y poza zasi\u0119giem cenzury.<\/p>\n\n\n\n

       Oryginaln\u0105 inicjatyw\u0105 sprzeciwu wobec komunistycznej ideologii by\u0142 \u201eStrych Kulturalny\u201d, za\u0142o\u017cony przez Marka Kuchci\u0144skiego i funkcjonuj\u0105cy  zar\u00f3wno w formie wyk\u0142ad\u00f3w i dyskusji, jak i w postaci wydawanego pisma. Integrowa\u0142 on tw\u00f3rc\u00f3w i artyst\u00f3w na p\u0142aszczy\u017anie niezale\u017cnej kultury. Na \u201eStrychu\u201d wyk\u0142ady prowadzili nie tylko krajowi {np. prof. Ryszard Legutko, prof. Krzysztof Dybciak} ale i zagraniczni intelektuali\u015bci, m. in. prof. Roger Scruton, wybitny filozof angielski. Zapisy wszystkich \u201estrychowych\u201d spotka\u0144 wraz z tekstami ich uczestnik\u00f3w ukazywa\u0142y si\u0119 w pi\u015bmie pt. \u201eStrych Kulturalny\u201d, redagowanym przez Marka Kuchci\u0144skiego i Jana Musia\u0142a. W ten spos\u00f3b ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 w Przemy\u015blu polityczne \u015brodowisko konserwatywne. Ponadto  organizowano wystawy, nie tylko artyst\u00f3w przemyskich a tak\u017ce przemyskie \u201eDni kultury chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d.  <\/p>\n\n\n\n

W 1988 roku biskup Ignacy Tokarczuk powo\u0142a\u0142 Diecezjaln\u0105 Rad\u0119 Kultury. Formalnie, wype\u0142nia\u0142a ona rol\u0119 spo\u0142ecznego organu opiniodawczego  ordynariusza przemyskiego, de facto by\u0142a p\u0142aszczyzn\u0105 integruj\u0105c\u0105 dotychczasowe wysi\u0142ki \u015bwieckich i duchownych w zakresie szeroko rozumianej, niezale\u017cnej od w\u0142adz pa\u0144stwowych, kultury. W sk\u0142ad Rady bowiem wchodzili przedstawiciele podziemnych struktur \u201eSolidarno\u015bci\u201d robotniczej i rolniczej, duszpasterstw ludzi pracy i duszpasterstw rolniczych,  stowarzysze\u0144 religijnych i organizacji katolickich, inicjatyw wydawniczych poza zasi\u0119giem cenzury, diecezjalnych instytucji naukowych i kszta\u0142c\u0105cych oraz osoby o uznanym autorytecie spo\u0142ecznym. \u015arodowiska opozycyjne Przemy\u015bla reprezentowa\u0142 dr Jan Musia\u0142, pe\u0142ni\u0105c zarazem funkcj\u0119 sekretarza Rady. Niew\u0105tpliwie by\u0142o to wa\u017cne przedsi\u0119wzi\u0119cie na rzecz prze\u0142amywania monopolu w\u0142adz komunistycznych na niwie kultury a zarazem budowania alternatywnego, wolnego od obowi\u0105zuj\u0105cej w\u00f3wczas ideologii, spo\u0142ecze\u0144stwa. Na szcz\u0119\u015bcie w nast\u0119pstwie wydarze\u0144 politycznych 1989 roku i lat p\u00f3\u017aniejszych, komunizm przeszed\u0142 do historii, chocia\u017c komuni\u015bci pozostali. A wielu dotychczasowych opozycjonist\u00f3w, w tym tak\u017ce przemyskich, znalaz\u0142o si\u0119 w demokratycznych strukturach nowej politycznej rzeczywisto\u015bci. Czy dobrze wype\u0142nili swoj\u0105 antykomunistyczn\u0105 a zarazem nie tak dawn\u0105 opozycyjn\u0105 misj\u0119?<\/p>\n\n\n\n

      Niniejszy tekst jest pr\u00f3b\u0105 sportretowania opozycyjnego Przemy\u015bla przez ca\u0142y okres trwania komunizmu, od zako\u0144czenia II wojny \u015bwiatowej po 1989 rok. W narracji nie spos\u00f3b nie zauwa\u017cy\u0107 wielu luk w faktografii czy innych niedostatk\u00f3w. Nie wszystkie wydarzenia czy ludzkie czyny s\u0105 udokumentowane. Wiele informacji przechowywanych jest w ludzkiej pami\u0119ci  czy w prywatnych archiwach. Tote\u017c jednym z cel\u00f3w publikowania niniejszego tekstu jest wydobycie \u2013 na ile to mo\u017cliwe \u2013 informacji o ludziach i wydarzeniach minionych lat. Mog\u0105 to by\u0107 dokumenty, wspomnienia  czy relacje. T\u0119 wiedz\u0119 o nieodleg\u0142ej przesz\u0142o\u015bci winni\u015bmy przekaza\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnym i przysz\u0142ym pokoleniom.     <\/p>\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

\n\n\n\n

<\/p>\n\n\n\n

[1] D. Iwaneczko, Op\u00f3r spo\u0142eczny a w\u0142adza w Polsce po\u0142udniowo-wschodniej 1980-1989, IPN, Warszawa 2005; D. Iwaneczko, Zmierzch dekady Gierka. Polska po\u0142udniowo-wschodnia 1975-1980, IPN, Rzesz\u00f3w 2016;<\/p>\n\n\n\n

[2] A. Bro\u017cyniak, NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d Region Po\u0142udniowo-Wschodni, w: NSZZ Solidarno\u015b\u0107, tom 5: Polska \u015arodkowo-Wschodnia, pod redakcj\u0105 \u0141ukasza Kami\u0144skiego i Grzegorza Walig\u00f3ry, IPN, Warszawa 2010, s. 749-800. Ponadto A. Bro\u017cyniak jest autorem wielu biogram\u00f3w przemyskich dzia\u0142aczy \u201eSolidarno\u015bci\u201d w Encyklopedii Solidarno\u015bci a tak\u017ce has\u0142a rzeczowego: Region Po\u0142udniowo-Wschodni NSZZ \u201eSolidarno\u015b\u0107\u201d.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Das heutige Przemy\u015bl ist eine der einzigartigen St\u00e4dte des polnisch-litauischen Commonwealth. Nicht nur, weil sie in der poststalinistischen Realit\u00e4t das s\u00fcd\u00f6stliche Grenzland, zu dem sie seit jeher geh\u00f6rt, wahrhaftig symbolisiert und die Zeitgenossen daran erinnert, sondern auch, weil sie jahrhundertelang die gro\u00dfe Last der Geschichte der Republik getragen hat. <\/p>","protected":false},"author":4,"featured_media":3876,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[17],"tags":[],"class_list":["post-2418","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-historiaprzemysla"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2418","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/users\/4"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2418"}],"version-history":[{"count":74,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2418\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":6618,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2418\/revisions\/6618"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media\/3876"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2418"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2418"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/de\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2418"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}