-Na \u0141yczakowie sp\u0119dzi\u0142em swoj\u0105 m\u0142odo\u015b\u0107, t\u0119 pierwsz\u0105, te 19 lat, bo tyle mieszka\u0142em we Lwowie do roku czterdziestego czwartego. Uko\u0144czy\u0142em tam szko\u0142\u0119 \u015bredni\u0105 i bra\u0142em udzia\u0142 w \u201cAkcji Burza\u201d we Lwowie. Chodzi\u0142em po Lwowie z broni\u0105 i z opask\u0105 \u201eAK\u201d na ramieniu. By\u0142em widziany przez wielu mieszka\u0144c\u00f3w Lwowa przez te par\u0119 dni \u201cAkcji Burza\u201d, no i potem grozi\u0142o mi aresztowanie. Dlatego na pocz\u0105tku sierpnia\u201944 wyjecha\u0142em ze Lwowa do Przeworska, gdzie m\u00f3j brat by\u0142 le\u015bniczym w ordynacji Lubomirskich. Za par\u0119 dni przyjecha\u0142o tam r\u00f3wnie\u017c kilku koleg\u00f3w z mojego plutonu, kt\u00f3rym zostawi\u0142em ten adres opuszczaj\u0105c Lw\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n
Urodzi\u0142em si\u0119 i mieszka\u0142em przy ulicy Piaskowej 25 we Lwowie. To by\u0142a taka ulica pod Kajzerwaldem, pod piaskowni\u0105. To by\u0142a ulica spokojna. Bieg\u0142a od ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego Antoniego ku wzg\u00f3rzom Kajzerwaldu. By\u0142a to zarazem ulica ciekawa dlatego, \u017ce tam mieszka\u0142o par\u0119 os\u00f3b takich znacz\u0105cych. Niedaleko mieszka\u0142 znany satyryk polski Marian Za\u0142ucki, kt\u00f3ry zreszt\u0105 by\u0142 dobrze mi znany, bo w czasie okupacji niemieckiej w roku czterdziestym drugim trzecim uczy\u0142 mnie, mego brata i swoj\u0105 \u017con\u0119 j\u0119zyka angielskiego. A poniewa\u017c by\u0142 koleg\u0105 mojego starszego brata Wies\u0142awa, wi\u0119c chodzili\u015bmy przewa\u017cnie do niego do domu i tam przerabiali\u015bmy j\u0119zyk angielski. Niedaleko Za\u0142uckiego mieszka\u0142 doktor Knot, pracownik naukowy Uniwersytetu i p\u00f3\u017aniejszy dyrektor Biblioteki Uniwersyteckiej we Wroc\u0142awiu i zarazem dziekan Wydzia\u0142u Bibliotekarstwa na Uniwersytecie Wroc\u0142awskim. Dobrze go zna\u0142em, bo by\u0142 przyjacielem mojego ojca. Jedn\u0105 czy dwie kamienice ni\u017cej mieszka\u0142 Henryk Zwierzchowski, znany poeta lwowski. By\u0142 ju\u017c wtedy w wieku do\u015b\u0107 starszym. Spotyka\u0142em go czasem na ulicy i zna\u0142em jego sylwetk\u0119 dobrze, bo to by\u0142a taka sylwetka no w\u0142a\u015bnie takiego poety. W pelerynie chodzi\u0142 i czasem widywa\u0142em go wracaj\u0105cego w godzinach po\u0142udniowych z \u201cAtlasa\u201d, bo tam sp\u0119dza\u0142 cz\u0119sto nawet noce. \u201cAtlas\u201d to by\u0142a znana bardzo artystyczna taka knajpa, m\u00f3wi\u0105c po lwowsku, a mie\u015bci\u0142a si\u0119 w Rynku. Spotyka\u0142a si\u0119 tam \u201ccyganeria\u201d lwowska, czyli arty\u015bci. Cz\u0119stym go\u015bciem bywa\u0142 tam Jan Kasprowicz, bywa\u0142 tam Hemar oczywi\u015bcie, bywa\u0142 te\u017c Parandowski. Plejada artyst\u00f3w spotyka\u0142a si\u0119 zazwyczaj w\u0142a\u015bnie w \u201cAtlasie\u201d i tam odbywa\u0142y si\u0119 takie artystyczne wieczory i noce, kt\u00f3re zosta\u0142y wpisane potem w nasz\u0105 histori\u0119 Lwowa i lwowskich sfer artystycznych. Dodam tu jeszcze, \u017ce przy ulicy Piaskowej urodzi\u0142 si\u0119 – ju\u017c w ko\u0144cowych latach naszej obecno\u015bci polskiej we Lwowie – poeta Adam Zagajewski. Napisa\u0142 on kilka ksi\u0105\u017cek o Lwowie, mi\u0119dzy innymi taki d\u0142ugi wiersz drukowany powszechne dosy\u0107: \u201cJecha\u0107 do Lwowa\u201d. Natomiast najdalej od pocz\u0105tku ulicy Piaskowej, prawie przy ko\u015bciele \u015bwi\u0119tego Antoniego, mieszka\u0142 Zbysiu Herbert, m\u00f3j bardzo bliski kolega. Chodzi\u0142em z nim przez cztery lata do Szko\u0142y \u015bw. Antoniego. Ta szko\u0142a mie\u015bci\u0142a si\u0119 poni\u017cej ko\u015bcio\u0142a \u015bwi\u0119tego Antoniego. Ze Zbysiem Herbertem nale\u017celi\u015bmy razem do K\u00f3\u0142ka Ministrant\u00f3w przy ko\u015bciele franciszkanek. To by\u0142o du\u017ce K\u00f3\u0142ko, bo grupowa\u0142o kilkudziesi\u0119ciu ministrant\u00f3w, kt\u00f3rymi opiekowa\u0142 si\u0119 ks. Jan Soko\u0142owski. Herbert by\u0142 takim ch\u0142opakiem spokojnym, statecznym, zachowywa\u0142 si\u0119 bardzo taktownie. Wtedy ju\u017c chyba my\u015bla\u0142 o Helladzie. Przejawia\u0142 to mi\u0119dzy innymi r\u00f3\u017cnymi swoimi zainteresowaniami ksi\u0105\u017ckowymi i m\u00f3wi\u0142 czasem w\u0142a\u015bnie o tej Helladzie, o staro\u017cytno\u015bci. No, ju\u017c w nim kie\u0142kowa\u0142y te jego p\u00f3\u017aniej przelane na papier tematy.<\/p>\n\n\n\n
-O dawnych Lwowiakach, o rodowitych mieszka\u0144cach dawnego polskiego Lwowa m\u00f3wi si\u0119, \u017ce to s\u0105 i \u017ce to byli ludzie niezwykli, bardzo utalentowani, bardzo energiczni i pe\u0142ni humoru. Czy pan to potwierdza?<\/strong><\/p>\n\n\n\n -Tak, potwierdzam to. Ja znam te wszystkie rzeczy z opowiada\u0144 raczej, bo by\u0142em za m\u0142ody, \u017ceby si\u0119 w tych kr\u0119gach obraca\u0107. Natomiast do tego \u015brodowiska nale\u017ca\u0142 m\u00f3j ojciec, kt\u00f3ry by\u0142 przede wszystkim pedagogiem, \u00f3wczesnym dyrektorem Szko\u0142y im. \u015bw. Marii Magdaleny, ale poza tym by\u0142 dzia\u0142aczem kulturalnym, wsp\u00f3\u0142za\u0142o\u017cycielem Towarzystwa Mi\u0142o\u015bnik\u00f3w Ksi\u0105\u017cki i redaktorem \u201cPrzegl\u0105du Nauczycielskiego\u201d oraz historykiem Lwowa. Obecnie nawet w przewodnikach dotycz\u0105cych Lwowa nazwisko mojego ojca jest umieszczane przewa\u017cnie jako znanego bibliofila, bo tym si\u0119 zajmowa\u0142. Zgromadzi\u0142 w naszym mieszkaniu bardzo du\u017c\u0105 bibliotek\u0119. Jeden pok\u00f3j zawsze by\u0142 wype\u0142niony ksi\u0105\u017ckami i kr\u0105g tych os\u00f3b, kt\u00f3re ojciec zna\u0142, przewija\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przez nasze mieszkanie. Byli to ludzie wybitni. No, przede wszystkim postaci\u0105 tak\u0105 czo\u0142ow\u0105 w\u015br\u00f3d tych ludzi to by\u0142 pan Franciszek Biesiadecki, w\u0142a\u015bciciel maj\u0105tk\u00f3w. W okolicy Rohatyna mia\u0142 3 czy 4 maj\u0105tki, a poza tym kamienic\u0119 we Lwowie przy ulicy Potockiego 50. To by\u0142a s\u0142ynna kamienica \u201cPod Or\u0142ami\u201d, w kt\u00f3rej odbywa\u0142y si\u0119 bibliofilskie zebrania, na kt\u00f3re przychodzili w\u0142a\u015bnie ci lwowscy bibliofile tacy jak Rudolf M\u0119kicki – dyrektor Muzeum Historycznego Miasta Lwowa, jak Aleksander Semkowicz – znakomity cz\u0142owiek je\u015bli chodzi o introligatorstwo. Mia\u0142 on s\u0142ynn\u0105 introligatorni\u0119, w kt\u00f3rej najcenniejsze rzeczy u niego w\u0142a\u015bnie by\u0142y oprawiane, w tym mi\u0119dzy innymi orygina\u0142 \u201cPana Tadeusza\u201d. Nast\u0119pnie – Jan Parandowski, Stanis\u0142aw Wasylewski. Znani historycy, poeci, bibliofile byli w tym kr\u0119gu ludzi, a poniewa\u017c ojciec o tym cz\u0119sto m\u00f3wi\u0142 i oni bywali w naszym domu, wi\u0119c tak\u017ce ja ten w\u0142a\u015bnie kr\u0105g ludzi pozna\u0142em bardzo dobrze. <\/p>\n\n\n\n -Prosz\u0119 wspomnie\u0107 t\u0119 dzielnic\u0119 Lwowa, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142 si\u0119 Pana dom rodzinny.<\/strong><\/p>\n\n\n\n -Ja mieszka\u0142em w\u0142a\u015bnie przy ulicy Piaskowej. Tam mieli swoje domy Ukrai\u0144cy. Oni wybudowali nawet taki ci\u0105g dom\u00f3w, kt\u00f3ry my\u015bmy nazywali \u201cridna chata\u201d. To by\u0142o kilkana\u015bcie kamieniczek jedno pi\u0119trowych, w kt\u00f3rych mieszkali tylko Ukrai\u0144cy. Tak wi\u0119c, jak z tego wida\u0107, ich zasobno\u015b\u0107 i ich mo\u017cliwo\u015bci by\u0142y do\u015b\u0107 du\u017ce. Ponadto mieli rozbudowan\u0105 swoj\u0105 sie\u0107 gospodarcz\u0105. Mieli bardzo szerokie mo\u017cliwo\u015bci, je\u015bli chodzi o sprzeda\u017c materia\u0142\u00f3w mlecznych przerabianych na r\u00f3\u017cne pochodne rzeczy. To by\u0142a \u201cTorhowla\u201d. W mie\u015bcie by\u0142o kilkana\u015bcie takich sklep\u00f3w. Ukrai\u0144cy mieli ogromne mo\u017cliwo\u015bci rozwojowe i te mo\u017cliwo\u015bci wykorzystywali. No, by\u0142a tam te\u017c oczywi\u015bcie spora grupa \u017byd\u00f3w, nawet wi\u0119ksza ni\u017c ukrai\u0144ska. Ci oczywi\u015bcie opanowali handel. Przed sam\u0105 wojn\u0105 ju\u017c by\u0142y pewne takie odruchy, \u017ceby ograniczy\u0107 ich w\u0142adztwo w tej dziedzinie handlowej i da\u0107 mo\u017cliwo\u015bci Polakom do tego handlu. Jedna trzecia mieszka\u0144c\u00f3w Lwowa to byli \u017bydzi. Co prawda r\u00f3wnie\u017c bardzo ludzie ciekawi. Wielu z nich powi\u0105zanych by\u0142o z tymi sferami naukowymi, bo pe\u0142nili wa\u017cne funkcje naukowe. Przede wszystkim jednak s\u0142yn\u0119li z tego, \u017ce prowadzili handel ksi\u0105\u017ckowy, antykwariaty. S\u0142ynne antykwariaty lwowskie to w\u0142a\u015bnie by\u0142y w posiadaniu \u017byd\u00f3w.<\/p>\n\n\n\n -Czy przed wojn\u0105 by\u0142y we Lwowie konflikty mi\u0119dzy-etniczne, czy raczej panowa\u0142a tolerancja?<\/strong><\/p>\n\n\n\n -Je\u015bli chodzi o Lw\u00f3w, to zdarza\u0142y si\u0119 w\u0142a\u015bnie przeb\u0142yski takiej dzia\u0142alno\u015bci anty\u017cydowskiej prowadzonej przez Narodow\u0105 Demokracj\u0119. Bo ta formacja polityczna g\u0142osi\u0142a takie has\u0142a, \u017ce Lw\u00f3w powinien by\u0107 aryjski i powinni\u015bmy w\u0142a\u015bnie do tego d\u0105\u017cy\u0107, \u017ceby o\u015brodki \u017cydowskie ograniczy\u0107 w dzia\u0142aniu. Moi bracia studiowali: jeden by\u0142 na Politechnice, drugi na Uniwersytecie. Tam dzia\u0142a\u0142y te korporacje studenckie, no i Narodowa Demokracja w\u0142a\u015bnie sk\u0142ania\u0142a si\u0119 do tych anty\u017cydowskich dzia\u0142a\u0144. Co prawda moi bracia w Narodowej Demokracji nie dzia\u0142ali, bo obaj byli w Legionie M\u0142odych, a ta organizacja by\u0142a zwi\u0105zana mocno z ruchem legionowym.<\/p>\n\n\n\n -Od kiedy da\u0142o si\u0119 odczu\u0107 we Lwowie ferment antypolski w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w?<\/strong><\/p>\n\n\n\n -By\u0142y takie odg\u0142osy, \u017ce takie powiedzmy nastroje nieprzyjazne rozpoczynaj\u0105 si\u0119 w\u015br\u00f3d Ukrai\u0144c\u00f3w. Jednak te odg\u0142osy dochodzi\u0142y z prowincji, gdzie byli osiedlani koloni\u015bci wojskowi, zas\u0142u\u017ceni \u017co\u0142nierze Wojska Polskiego. No bo by\u0142a taka konkurencja, je\u015bli chodzi o gospodark\u0119 wiejsk\u0105 na wsi, \u017ce koloni\u015bci mieli pewne uprawnienia zdobyte przez swoje zas\u0142ugi wojenne, natomiast apetyt na parcelacj\u0119 mieli r\u00f3wnie\u017c Ukrai\u0144cy i te\u017c chcieli skorzysta\u0107 z jakich\u015b podzia\u0142\u00f3w maj\u0105tkowych. Jednak we Lwowie nie by\u0142y to takie bardzo widoczne rzeczy. Natomiast zacz\u0119\u0142o si\u0119 to wszystko bardziej rozwija\u0107 w czasie okupacji – zar\u00f3wno pierwszej sowieckiej, jak i p\u00f3\u017aniej niemieckiej. No bo ju\u017c nast\u0105pi\u0142y takie drastyczne rzeczy, \u017ce we Lwowie zosta\u0142 zamordowany s\u0142ynny polski lekarz, doktor Boles\u0142aw Ja\u0142owy, profesor, kt\u00f3ry zreszt\u0105 niedaleko nas mieszka\u0142. Ten skrytob\u00f3jczy mord odbi\u0142 si\u0119 szerokim echem. Tego mordu dokona\u0142 syn znanego lekarza ukrai\u0144skiego i ten\u017ce lekarz ukrai\u0144ski tak bardzo prze\u017cy\u0142 ten niechlubny czyn swego syna, tak bardzo przej\u0105\u0142 si\u0119 tym, \u017ce dosta\u0142 zawa\u0142u i zmar\u0142. Ten incydent zdarzy\u0142 si\u0119 ju\u017c w czasie wojny i bardzo zapisa\u0142 si\u0119 w mojej pami\u0119ci.<\/p>\n\n\n\n -Ludno\u015b\u0107 ukrai\u0144ska nie stanowi\u0142a du\u017cej cz\u0119\u015bci mieszka\u0144c\u00f3w przedwojennego Lwowa. Nieprawda\u017c?<\/strong><\/p>\n\n\n\n -Je\u015bli Lw\u00f3w przed wojn\u0105 liczy\u0142 te trzysta kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy mieszka\u0144c\u00f3w, to Polak\u00f3w by\u0142o sto kilkadziesi\u0105t tysi\u0119cy, \u017byd\u00f3w oko\u0142o stu tysi\u0119cy, a Ukrai\u0144c\u00f3w chyba sze\u015b\u0107dziesi\u0105t tysi\u0119cy. Tak mniej wi\u0119cej pami\u0119tam te cyfry, kt\u00f3re by\u0142y przed sam\u0105 wojn\u0105.<\/p>\n\n\n\n -Gdy Pan teraz odwiedza swoje rodzinne miasto, to jak Pan odbiera ten dzisiejszy Lw\u00f3w? Niby ten sam, a mo\u017ce jednak ju\u017c troch\u0119 obcy? <\/strong><\/p>\n\n\n\n -Zawsze bardzo prze\u017cywam odwiedzanie Lwowa. To s\u0105 moje spotkania z tym miastem, z kt\u00f3rym przecie\u017c \u0142\u0105czy mnie tak wiele. Z tym, \u017ce mam takie spostrze\u017cenia, \u017ce Lw\u00f3w niestety upada, ginie, bo za ma\u0142o zainteresowania jest tym miastem, szczeg\u00f3lnie jego struktur\u0105 materialn\u0105. Niszczej\u0105 szalenie lwowskie budowle, nawierzchnie, chodniki i ta ca\u0142a infrastruktura. Owszem, s\u0105 widoczne przejawy pewnych rob\u00f3t dekoracyjnych, ale to jest tylko odnawianie frontowych cz\u0119\u015bci kamienic, natomiast zaplecze budynk\u00f3w, podw\u00f3rza i te oficyny pozostaj\u0105 nietkni\u0119te i coraz bardziej zrujnowane. Ostatnio zrobi\u0142em sobie spacer po tych \u0142yczakowskich uliczkach i stwierdzi\u0142em, \u017ce te w\u0142a\u015bnie nawierzchnie, te chodniki, bruki, to wszystko jest szalenie zniszczone i temu si\u0119 nie nadaje \u017cadnej rangi.<\/p>\n\n\n\n
![\"\"](\"https:\/\/archiwumwolnosci.pl\/wp-content\/uploads\/2026\/01\/PROO-sfinansowano_zestawienie_1_plik_edytowalny_1_KOLOR-2.png\")
<\/a><\/figure>","protected":false},"excerpt":{"rendered":"